Sẽ ô nhiễm Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà và Vịnh Hạ Long
Xuất phát từ bài toán kinh phí cũng như để rút ngắn tiến độ thi công, mới đây, cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) có một đề xuất mới trong việc xử lý 40 triệu m3 bùn đất nạo vét từ Dự án xây dựng Cảng cửa ngõ Lạch Huyện (Hải Phòng), đó là xả thẳng lượng đất bùn trên ra biển. Phương án này cho phép không phải xây dựng đê bao và hố trung chuyển do bùn được xả thẳng, không phải nạo vét luồng công vụ nên thời gian chỉ mất 41 tháng.
Tuy nhiên, ngay sau khi được đưa ra, phương án đã khiến dư luận xã hội ở Hải Phòng cũng như các cơ quan quản lý chức năng hết sức băn khoăn, lo lắng về những hệ lụy chưa thể lường hết cả trước mắt lẫn lâu dài về môi trường sinh thái biển, đặc biệt tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà và ảnh hưởng cả tới khu vực biển Vịnh Hạ Long. Nhiều ý kiến phản biện khá gay gắt đã được đưa ra.
Theo PGS. TS Nguyễn Công Thuy, chuyên gia nghiên cứu về sinh thái và tài nguyên biển Việt Nam, nếu vị trí đổ đất, bùn thải ra biển cách phía Nam đảo Cát Hải 16km chắc chắn sẽ không tránh khỏi việc ô nhiễm và hủy diệt toàn bộ hệ sinh thái biển tại quần đảo Cát Bà. Các chất độc hại trong bùn, đất tại Lạch Huyện sẽ được dòng chảy vận chuyển, phân tán khiến nguồn nước biển bị đục, hủy diệt các rạn san hô ngầm toàn bộ tại khu vực Đông Nam Cát Bà, Vịnh Lan Hạ, đảo Long Châu.
Tương tự, nhiều chuyên gia môi trường cũng cho rằng, bùn nạo vét đều ở dạng lỏng, hạt nhỏ, sức liên kết yếu, dễ phát tán trong nước. Nếu không có tuyến đê bao, lượng bùn này rất dễ phát tán trong nước dẫn đến những tác động xấu đến môi trường biển Cát Bà - Hạ Long - Đồ Sơn. Chưa nói, hệ sinh thái động thực vật đáy biển khu vực đổ thải cũng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng. 40 triệu m3 bùn sẽ làm thay đổi dòng chảy, thay đổi chế độ sóng và thủy triều của khu vực biển Hải Phòng - Quảng Ninh và nguy cơ ô nhiễm toàn bộ Khu dự trữ sinh quyển thế giới là điều không tránh khỏi.
Cảng vụ Hải Phòng vào thời điểm 1/2006, tuyến luồng Lạch Huyện từng có độ sâu -7,2m. Đến 7/2011, đoạn cảng này chỉ còn sâu -5,8m. Như vậy, nếu theo phương án trên, chỉ vài năm sau, thể lượng đất bùn đổ ra biển sẽ trôi ngược vào Lạch Huyện.
Còn theo ông Nguyễn Anh Tuân, PGĐ Sở VH-TT&DL Hải Phòng, Ban Quản lý dự án nên hết sức thận trọng khi đưa ra quyết định. Bởi, nếu xả thẳng 40 triệu m3 bùn đất ra biển, toàn bộ vùng nước Cát Bà sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và hoạt động du lịch. Nhất là khi quần đảo ngọc Cát Bà đang được UNESCO xem xét thẩm định là di sản thiên nhiên thế giới.
KCN
Tổng hợp ý kiến của nhiều cấp, ngành cùng các chuyên gia có uy tín cho thấy: Hải Phòng nên chọn phương án đất bùn được đổ vào KCN Nam Đình Vũ. Bởi lẽ, số lượng 40 triệu m3 bùn trên sẽ san lấp được mặt bằng đang trống với diện tích 700 - 1.000ha để phát triển các dịch vụ hậu cảng. Đổ bùn ra biển sẽ rất lãng phí tài nguyên, trong khi KCN này đang cần khoảng 600 triệu m3 vật liệu để san lấp.
Về chất lượng, đất bùn nạo vét từ cảng Lạch Huyện, chi phí chỉ bằng 40-50% so với san lấp bằng cát đen. Mặt khác, Dự án KCN Nam Đình Vũ rộng 2.000ha đã đền bù giải phóng mặt bằng được đánh giá tác động môi trường. Phương án này đương nhiên sẽ phát sinh kinh phí vì phải đào luồng công vụ và hố trung chuyển.
Cần nói thêm, phương án đổ thải vào KCN Nam Đình Vũ đã từng được Bộ GT-VT nhất trí, ủng hộ cao, đề nghị TP Hải Phòng chọn làm điểm "ưu tiên số 1" (Công văn số 8360 ngày 9/12/2011) và các cơ quan chức năng của thành phố đã, đang nỗ lực triển khai.
Song, ngày 3/4/2012, Bộ lại có công văn đề nghị Hải Phòng ngoài "phương án số 1" nêu trên cần... nghiên cứu thêm "phương án 2" là tiếp tục đổ thải ra biển để Bộ TN-MT thẩm định.
Qua tìm hiểu được biết, TP Cảng Hải Phòng từng triển khai rất nhiều dự án công trình thủy có khối lượng bùn đất nạo vét cực lớn. Tất cả đều được đổ lên bờ, san lấp mặt bằng để tiết kiệm tài sản, bảo vệ môi trường. Đến nay, chưa có dự án nào xả thẳng bùn ra biển.
Ông Lê Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cho biết: Hiện việc lựa chọn điểm xả bùn do nạo vét luồng Cảng Lạch Huyện vẫn chưa có quyết định cuối cùng. Tất cả vẫn chỉ là phương án đề xuất để các nhà quản lý, chuyên môn nghiên cứu, đánh giá. Tuy nhiên, theo quan điểm chung, dù có cấp bách đến đâu, Dự án đầu tư xây dựng cảng Lạch Huyện (Cát Hải, Hải Phòng) vẫn phải đảm bảo vừa tiết kiệm tới mức cao nhất kinh phí nhà nước, vừa giữ gìn được an ninh, môi trường sinh thái