Nhưng sau mười mấy năm, Đề án này vẫn không được đa số người dân ủng hộ và đến thời điểm này, việc khởi động cũng mới chỉ rục rịch ở việc thành lập được Ban QLDA đầu tư xây dựng khu nhà ở giãn dân phố cổ.
Lo ngại dân đi rồi lại quay về
Theo thống kê năm 2009, mật độ dân cư trong khu phố cổ khoảng 82.300 người/km2. Trong khi đó, yêu cầu quy hoạch về mật độ dân khống chế cho khu phố cổ đến năm 2010 là 50.000 người/km2. Đề án giãn dân phố cổ được chia làm nhiều giai đoạn. Giai đoạn 1, với khu đất có diện tích 11,12ha tại khu đô thị mới Việt Hưng - Long Biên, dự kiến sẽ di chuyển khoảng 1.800 hộ dân (7.200 người) đang sống trong các di tích, trường học, công sở, số nhà đông hộ và các hộ dân tự nguyện di chuyển sang định cư. Đây là một phần trong tổng số trên 6.500 hộ cần giãn dân ở phố cổ với tổng kinh phí giải phóng mặt bằng, xây nhà tái định cư lên tới gần 4.300 tỉ đồng.
Rõ ràng, việc giãn dân phố cổ là cần thiết để đảm bảo cuộc sống cho chính các cư dân nơi đây, cũng như làm tốt công tác giữ gìn, bảo tồn di sản. Nhưng qua nhiều năm, Đề án này vẫn giậm chân tại chỗ. Và không ít ý kiến cho rằng, Đề án này khó khả thi. Theo ông Trần Trọng Hanh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, nguyên Vụ trưởng Vụ Kiến trúc Quy hoạch - Bộ Xây dựng cho rằng, nếu TP có tạo điều kiện tốt hơn như đền bù cao, xây dựng các khu mới khang trang thì người dân cũng không muốn chuyển.
Ông Hanh cho rằng, với vị trí đắc địa, với thương hiệu dân phố cổ, trung tâm và mỗi mét vuông đều có giá trị sinh lời thì chẳng người dân nào thiết tha với Đề án. Thậm chí, ông Hanh lo ngại, với 23% người dân đồng ý thì sau khi nhận nhà, nhận đất, nhiều khả năng họ sẽ quay trở lại.
Trong một hội thảo khác, ông Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên & Môi trường cũng cho rằng, không thể lấy tư duy hành chính để “ép” người dân chuyển chỗ ở mà phải đưa ra những lợi ích để họ so sánh, sẵn sàng tự nguyện di chuyển.
Sau gần 10 năm lập đề án, đến năm 2009, UBND TP Hà Nội đã giao cho quận Hoàn Kiếm 11,12ha tại quận Long Biên làm khu tái định cư thực hiện giãn dân phố cổ. Đến tháng 1/2013, UBND TP đã chính thức phê duyệt "Đề án giãn dân phố cổ", do quận Hoàn Kiếm chịu trách nhiệm triển khai. Và đến ngày 6/6, UBND quận Hoàn Kiếm đã ra mắt Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu nhà ở giãn dân. Việc thực hiện Đề án sẽ được thực hiện theo 3 dự án: dự án đầu đi, dự án đầu đến và dự án giai đoạn 2.
Đối với dự án đầu đi, Ban Quản lý phố cổ Hà Nội - chủ đầu tư dự án có trách nhiệm tổ chức xác định và lập phương án di dời các hộ dân. Trong giai đoạn 1, các hộ dân di dời là những hộ đang sinh sống trong các di tích, công sở, trường học, các nhà cổ có giá trị đặc biệt cần được bảo tồn, các chung cư xuống cấp nguy hiểm, các hộ dân sống trong phạm vi cần GPMB theo các dự án của TP và các hộ dân tự nguyện di chuyển. Sau khi nhận căn hộ tại khu nhà ở giãn dân, các hộ dân có trách nhiệm di chuyển chỗ ở và cắt hộ khẩu tại nơi ở cũ, đồng thời chuyển ngay hộ khẩu về nơi ở mới theo đúng quy định.
Dự án đầu đi dự kiến được triển khai từ quý II/2013 và hoàn thành vào quý IV/2016. Dự án đầu đi phải đảm bảo các điều kiện sống tốt hơn cho người dân khi di chuyển, ổn định cuộc sống của người dân tại khu giãn dân. Khu nhà ở giãn dân phố cổ được xây dựng tại khu đất 11,12ha trong Khu đô thị mới Việt Hưng với quy mô 16 toà nhà cao 9 tầng, 1 tòa nhà hỗn hợp cao 15 tầng; cung cấp 1.800 căn hộ, số dân dự kiến 7.200 người.
Với nhóm dự án nhà ở, UBND quận Hoàn Kiếm đề xuất được thực hiện theo phương thức chỉ định thầu. Nhà thầu được chỉ định sẽ ứng vốn xây dựng công trình, sau đó sẽ được hoàn trả vốn sau khi chủ đầu tư thực hiện bán nhà cho các đối tượng giãn dân. Nhóm dự án khu nhà hỗn hợp 15 tầng và nhà để xe, sẽ tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất để đầu tư xây dựng các công trình phúc lợi công cộng trong khu giãn dân phố cổ.
Tạo điều kiện để người dân yên tâm với chỗ ở mới
Xác định đây là một đề án chưa có tiền lệ và phức tạp, và cũng do phần lớn người dân còn chưa chuyển biến từ ý thức, chưa chấp nhận di chuyển nên khó khăn nhất hiện nay là công tác tuyên truyền, vận động. Theo ông Hoàng Công Khôi, Bí thư Quận ủy quận Hoàn Kiếm đánh giá, đây là dự án mang tính xã hội cao, có tính chất đặc thù, chưa có tiền lệ.
“Dự án kéo dài nhiều năm vì phải vừa làm vừa nghiên cứu, đề xuất cơ chế. Với số vốn đầu tư 4.902 tỷ đồng, chủ yếu là vốn của doanh nghiệp, dự án cần có cơ chế đặc thù để hút nhà đầu tư tham gia và ứng vốn đầu tư. Nhìn chung cơ chế thực hiện với dự án nhà ở tương đồng với nhà ở xã hội nhưng chất lượng nhà ở cao hơn”, ông Khôi khẳng định.
| Khu phố cổ Hà Nội có diện tích khoảng 81ha, nằm trên địa bàn 10 phường thuộc quận Hoàn Kiếm, với tổng số dân hơn 6,6 vạn người (năm 2010), mật độ 823 người/ha. Trong khu phố cổ hiện có 121 di tích, hơn 200 ngôi nhà có giá trị đặc biệt cần bảo tồn. Tuy nhiên, đang có hơn 1.600 hộ dân sống trong các căn hộ xuống cấp nguy hiểm và nhà đông hộ. Đề án giãn dân nhằm làm giảm mật độ dân cư ở khu vực phố cổ từ 823 người/ha xuống còn 500 người/ha (mật độ khống chế trong quy hoạch đến năm 2020. |
Về quyền lợi và trách nhiệm của người dân thuộc diện trong Đề án giãn dân phố cổ, đối với các đối tượng bắt buộc di chuyển theo chính sách GPMB sẽ được hưởng các chế độ theo quy định của Nhà nước về đền bù GPMB đang áp dụng trên địa bàn TP. Giá bán nhà tái định cư tại khu nhà ở giãn dân phố cổ là giá thành xây dựng được UBND TP phê duyệt. Đối với các đối tượng tự nguyện giãn dân, mỗi hộ giãn dân được mua một căn hộ, số nhân khẩu phù hợp với diện tích căn hộ, với giá đảm bảo kinh doanh (là giá thành xây dựng bao gồm các chi phí cộng lãi vay ngân hàng và lợi nhuận định mức 10%) và được miễn tiền sử dụng đất (không bao gồm giá đất và chi phí hạ tầng kỹ thuật).
Trở lại với vấn đề ngăn ngừa khả năng tăng dân số trở lại. Ngoài việc tạo sự yên tâm về nơi ở mới, đáp ứng nhu cầu về sinh hoạt của người dân để họ sinh sống ổn định là một trong các điều kiện được đặt ra. Bên cạnh đó, dự thảo Đề án cũng đưa ra cơ chế kiểm soát.
Theo đó, các hộ dân sau khi nhận căn hộ tại nơi định cư mới phải có cam kết chuyển hộ khẩu. UBND quận Hoàn Kiếm sẽ có quy chế cụ thể để kiểm soát chặt chẽ và kiên quyết theo quy định của pháp luật với các trường hợp KT2 đi và KT2 đến. Đối với hộ tự nguyện và tách hộ để giãn dân, quận kiểm soát chặt đầu đi và đến. Trường hợp nhận nhà giãn dân mà không đến ở hoặc bán, cho thuê, đồng thời quay trở lại nơi ở cũ sẽ bị thu hồi căn hộ. Việc chuyển nhượng diện tích nhà ở sau khi giãn dân cũng có sự khống chế về đối tượng mua (dự kiến chỉ được phép chuyển nhượng cho những người sống trong cùng biển số nhà, hộ liền kề và phải có hộ khẩu phố cổ)
