Dù đã phải một lần gia hạn, nhưng đến ngày 1/7 vừa qua, khi quy định xử phạt tài xế xe đầu kéo không có giấy phép lái xe (GPLX) hạng FC bắt đầu có hiệu lực, số tài xế có bằng lái hạng FC tại TP Hồ Chí Minh còn chưa bằng một nửa so với số lượng xe đầu kéo đăng ký biển số thành phố.
Dù trong 4 ngày đầu, lực lượng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh cũng mới chỉ tiến hành xử phạt với 12 trường hợp không có bằng lái FC chạy xe đầu kéo, nhưng phần sợ bị tạm giữ xe; phần sợ nếu để cho tài xế không có bằng lái đúng quy định chạy xe gây TNGT trên đường sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm hình sự… các doanh nghiệp vận tải bằng xe đầu kéo trong và ngoài Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP Hồ Chí Minh đã đồng loạt cho xe ngưng chạy, vì sao có hiện tượng này?
Ông T.H.N., một người đã từng có cả đội xe chở hàng hóa ra vào cảng Sài Gòn cho biết, lái xe đầu kéo đa phần làm nghề theo kiểu "cha truyền con nối". Tài xế xe đầu kéo hiện nay ở TP Hồ Chí Minh là thế hệ thứ 2, nên đa số còn rất trẻ, nhiều người không đạt quy định về độ tuổi đủ 24 để chuyển đổi bằng lái dù đã có đủ thâm niên và số kilômét lái xe an toàn đã phản ánh thực trạng này.
Còn theo ông Lê Hồng Việt, Phó Chánh thanh tra Sở GTVT thì trở thành tài xế từ nghề "lơ" xe, đa phần lái xe đầu kéo trẻ tuổi tại TP Hồ Chí Minh hiện nay trình độ học vấn thấp nên tiêu chuẩn về tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều người đã không đạt. Tài xế có bằng lái C, D, E chạy xe đầu kéo được trọng dụng với mức lương "cứng" đã đạt trên dưới 10 triệu đồng/tháng; tài xế nhận chạy khoán theo chuyến, thu nhập đã đạt mức 20 triệu đồng/tháng, còn với những tài xế "ôm" xe của chủ doanh nghiệp về tự khai thác nguồn hàng, chạy ăn chia với chủ doanh nghiệp, mức thu nhập còn cao hơn.
Thu nhập cao như vậy, lại không có đủ tiêu chuẩn về độ tuổi, trình độ văn hóa để đổi bằng nên như nhiều chủ doanh nghiệp vận tải đã phản ánh, dù đã cho tiền, năn nỉ tài xế đi học họ cũng… chẳng thèm đi.
TP Hồ Chí Minh có hơn 7.900 xe đầu kéo, nhưng mới chỉ có trên 3.700 bằng lái hạng FC, nhu cầu tài xế có bằng lái loại này mới chỉ đáp ứng được chưa đầy phân nửa, mà lẽ ra mỗi đầu xe phải cần đến 2 tài xế để thay nhau chạy đường dài… thì chuyện tài xế đặt "yêu sách" với doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng là việc bình thường. Dù thiếu tài xế, song với hơn 100 doanh nghiệp thành viên Hiệp hội Vận tải hàng hóa thì còn dễ bảo nhau chuyện tranh giành, lôi kéo lái xe có bằng FC.
Trước tình thế đã rồi này, để tránh gây xáo trộn tới đời sống xã hội và nền kinh tế, Bộ GTVT đã thống nhất với Bộ Công an, kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho lùi thời hạn xử lý như quy định tại Nghị định 34… đến ngày 31/12/2010. Nhưng việc để xảy ra chuyện "nhờn" với luật pháp, khiến một quy định pháp luật đã được thông qua cách đây 2 năm, làm giảm đi tính thượng tôn của luật pháp thì cả phía cơ quan quản lý về GTVT cùng doanh nghiệp vận tải hàng hóa, tài xế chạy xe đầu kéo đều phải nghiêm túc nhìn lại.
Dù vậy, trong cuộc gặp gỡ, đối chất xoay quanh vấn đề bằng lái FC ngày 7/7 vừa qua, mới chỉ có ông Đinh Nam Dinh đại diện cho Hiệp hội Vận tải hàng hóa thừa nhận trách nhiệm của Hiệp hội và các doanh nghiệp hội viên trong việc đôn đốc tài xế đi học chuyển đổi bằng lái. Còn trách nhiệm của phía cơ quan quản lý vẫn chưa thấy đại diện cơ quan nào lên tiếng nhận bởi ngay từ tháng 11/2008, Luật Giao thông đường bộ được Quốc hội thông qua, thời gian có hiệu lực đã được xác định từ ngày 1/7/2009… nhưng mãi đến ngày 15/4/2009, khi nước đã gần đến chân, Bộ GTVT mới ban hành được quyết định phê duyệt đề án "Tổ chức, đào tạo, sát hạch, cấp GPLX hạng FC cho người đã có GPLX hạng C, D, E đang điều khiển xe đầu kéo kéo sơ mi rơmoóc".
Cho dù tài xế xe đầu kéo chỉ là nghề lao động phổ thông, nhưng đây là ngành nghề có điều kiện do liên quan đến vấn đề trật tự an toàn xã hội. Vì vậy, tới thời điểm này, khi việc để tài xế tự nguyện dừng chạy xe, chấp nhận mất một phần thu nhập để đi học chuyển đổi bằng lái theo quy định pháp luật đã tỏ ra không khả thi, kém hiệu quả… thì đã đến lúc Hiệp hội Vận tải hàng hóa và cơ quan quản lý chuyên ngành GTVT của thành phố cần phải đồng lòng áp dụng những biện pháp kiên quyết.
Dùng chế tài luật để "ép" tài xế đang chạy xe đầu kéo phải đi học đổi bằng lái bằng cách: Yêu cầu các doanh nghiệp vận tải phải lập danh sách tài xế đang chạy xe đầu kéo gửi về Sở GTVT. Sau đó, phòng quản lý sát hạch và cấp phép lái xe sẽ thông báo danh sách tài xế phải đi học chuyển đổi bằng lái. Những tài xế nào không chấp hành, sẽ bị áp dụng hình thức phạt bằng hình thức "treo" bằng lái có thời hạn khi đổi bằng sau này.
Hoặc nếu bị lực lượng chức năng như CSGT, Thanh tra GTVT kiểm tra phát hiện không đổi bằng mà còn chạy xe container sẽ bị tước bằng lái vĩnh viễn…
Về phía Bộ GTVT cũng cần xem xét, đưa ra các điều kiện dễ dàng để tài xế có thể học, sát hạch đổi bằng lái hạng FC như điều kiện về học vấn; bỏ bớt phần thi lý thuyết khi bộ đề thi lý thuyết cho các hạng GPLX là giống nhau. Nhất là khi đã cho phép gia hạn lộ trình cấp đổi bằng lái hạng FC đến cuối năm nay, thì điều kiện về thâm niên, số kilômét lái xe an toàn cũng cần được Bộ GTVT cho phép tính đến sát thời gian dừng thực hiện.
Các doanh nghiệp và lái xe phải nghiêm túc thực thi để chấm dứt việc lặp lại cái vòng luẩn quẩn: Hết hạn lại xin gia hạn như vừa qua. Không nên tạo tiền lệ xấu trong quản lý Nhà nước
