Chiều 29/10, Quốc hội đã xem xét dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vấn đề trách nhiệm của cơ quan quảng bá sản phẩm, dịch vụ hàng hóa; cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vai trò của các tổ chức xã hội, của Nhà nước đối với việc này… đã được đặt ra khá cụ thể trong dự luật.
Cấm quảng cáo có tính chất lừa dối
Trong quá trình thảo luận, nhiều ý kiến đề cập đến trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đối với người tiêu dùng. Đặc biệt là trách nhiệm thông tin đến người tiêu dùng về chất lượng, tính năng của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Trong đó, không chỉ yêu cầu về trách nhiệm của nơi cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà còn quy định cấm hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn đối với người tiêu dùng thông qua việc cung cấp không đầy đủ, sai lệch, không chính xác hoặc che giấu thông tin. Trong việc này, vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng là rất quan trọng, do đó, các đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan truyền thông đại chúng trong việc quảng cáo, tiếp thị hàng hóa, dịch vụ.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội) nói: "Truyền thông quảng bá hàng hóa hiện nay là rất quan trọng. Chúng ta đã bị thiệt hại nhiều do quảng cáo sai về chất lượng hàng hóa. Cho nên cần quy định rõ về trách nhiệm của cơ quan thông tin quảng cáo về hàng hóa, dịch vụ".
Đại biểu Võ Thị Dễ (Long An) cũng lên tiếng: "Quy định về việc phải đăng báo 5 số liên tiếp thông báo về chất lượng hàng hóa cũng không đủ đảm bảo cho người dân ở vùng nông thôn tiếp cận kịp thời. Tôi đề nghị việc thông tin phải rộng hơn và lặp đi lặp lại để người dân được biết kịp thời, đầy đủ hơn".
Cơ chế nào bổ khuyết tâm lý ngại kiện?
Do nhiều nguyên nhân nên thực tế có rất ít vụ kiện về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong bản giải trình về dự luật này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết: "Trên thực tế, có nhiều trường hợp, giá trị các tranh chấp của người tiêu dùng thường không lớn nên người tiêu dùng thường có tâm lý ngại khởi kiện. Chẳng hạn, các vụ việc vi phạm như xăng pha aceton, nước tương nhiễm 3-MCPD, gian lận đo lường trong kinh doanh xăng dầu, việc xả thải gây ô nhiễm môi trường... không có cá nhân người tiêu dùng nào khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, thiệt hại cho xã hội trong các vụ vi phạm quyền lợi người tiêu dùng này là rất lớn".
Chính vì vậy, dự luật được thiết kế theo hướng giao quyền cho tổ chức xã hội khởi kiện theo yêu cầu của người tiêu dùng hoặc vì mục đích công cộng. Dự luật cũng quy định về việc Nhà nước hỗ trợ hoạt động cho tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên chỉ khi thực hiện một số nhiệm vụ được cơ quan Nhà nước giao, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mới được Nhà nước cấp kinh phí và các điều kiện khác để triển khai hoạt động.
Đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh) cho rằng, trong vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì vai trò của các hội, đoàn thể là rất quan trọng. Do vậy, các hội này cần được Nhà nước tạo điều kiện tốt nhất cho hoạt động. Ngược lại, cũng cần làm rõ trách nhiệm của các hội trong việc này.
Đại biểu Dương Kim Anh (Trà Vinh) cho rằng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ có ý nghĩa lớn trong việc làm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để làm tốt việc này không chỉ cần nâng cao nhận thức chung của người tiêu dùng, mà cần hành động trách nhiệm của các hội, các đoàn thể và cơ quan nhà nước có liên quan.
Đại biểu lấy ví dụ về việc người tiêu dùng không được bảo vệ trong thời gian qua là tình trạng mất điện vô lý, tràn lan ở một số nơi khiến cuộc sống của người dân rất khó khăn, nhiều hộ sản xuất điêu đứng, thiệt hại rất lớn mà không được bù đắp.
Một ví dụ thực tế khác được đại biểu Dương Kim Anh dẫn ra là sản lượng sữa tươi cả nước 270 triệu lít/năm, nhưng tổng sản lượng sản xuất ra thị trường hơn 400 triệu lít và được quảng cáo toàn bộ là sữa tươi tiệt trùng. "Như vậy, ít nhất 40% sữa tươi tiệt trùng trên thị trường không phải là sữa tươi nguyên chất như quảng cáo. Cần cơ quan, tổ chức có trách nhiệm làm rõ những vấn đề như vậy" - đại biểu Dương Kim Anh đề nghị.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên cho biết, đây là dự án luật có ý nghĩa rất lớn đối với xã hội, rất thiết thực với người dân nên sẽ được xem xét kỹ lưỡng để khi thực thi sẽ đem lại hiệu quả thực tế cao nhất.
