Theo Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP Hồ Chí Minh, từ năm 2008 đến tháng 6/2011, có 265 doanh nghiệp (DN) nợ BHXH kéo dài (nợ hơn 6 tháng) đã bị BHXH TP Hồ Chí Minh đưa ra khởi kiện với số tiền nợ gần 121 tỷ đồng. Trong đó, có 218 đơn vị đã xét xử, DN thua kiện và thi hành án (đạt 82,3% tổng số đơn khởi kiện) với số tiền nợ thu hồi được 69,7 tỷ đồng (đạt 57,6% tổng số nợ theo đơn). Tuy nhiên, đây chỉ là con số rất nhỏ so với số nợ BHXH mà DN đã và đang chiếm dụng. Trong thời gian tới, nếu không có biện pháp mạnh tay hơn nữa, thì số nợ BHXH tại DN chắc chắn sẽ còn tăng cao…
Gian nan "đòi nợ" bảo hiểm xã hội
DN không những không nộp phần nghĩa vụ trích đóng BHXH của DN cho người lao động (NLĐ) về cho cơ quan BHXH mà còn chiếm dụng luôn phần nghĩa vụ đóng BHXH của NLĐ được trích từ lương của NLĐ hiện nay đã và đang xảy ra khá phổ biến tại nhiều DN trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Nguyên nhân là do các biện pháp chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH chưa đủ mạnh để răn đe, ngăn chặn. Những vi phạm này của DN đã dẫn đến hệ quả là quyền lợi của NLĐ chưa được bảo đảm chặt chẽ, bị xâm hại một cách nghiêm trọng. Cụ thể, khi NLĐ nghỉ việc không được chốt sổ BHXH kịp thời, không được hưởng các chế độ BHXH khi ốm đau, thai sản, thất nghiệp, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Hữu Thanh - Phó trưởng Phòng Kiểm tra BHXH TP Hồ Chí Minh cho biết: Trước tình hình như vậy, cơ quan BHXH đã phải sử dụng đến biện pháp khởi kiện các DN ra tòa án. Quá trình khởi kiện, thi hành án thời gian qua đã có những kết quả nhất định nhưng cũng còn không ít khó khăn đó là: DN nợ BHXH không hợp tác với cơ quan BHXH trong việc đối chiếu, xác định công nợ để hoàn tất hồ sơ khởi kiện. Mặt khác, khi tòa án tiến hành thụ lý, giải quyết vụ án thì có DN (bị đơn) lại chuyển sang địa bàn khác hoạt động nên phải mất thêm nhiều thời gian để tiến hành xác minh, tống đạt quyết định chuyển vụ án sang địa bàn mà bị đơn chuyển đến để xét xử. Nhưng khi tòa án xét xử xong, bản án có hiệu lực pháp luật thì đơn vị không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh.
Đơn cử như trường hợp Công ty TNHH Kết nối Me Di An là DN có vốn đầu tư nước ngoài, Giấy phép kinh doanh số 4102026127 có địa chỉ đăng ký kinh doanh tại 31 Nguyễn Đình Chiểu, phường Đakao, quận 1 và Công ty TNHH Khoa Việt mã số DN 0302975228, địa chỉ đăng ký kinh doanh tại số 23B đường số 3, KP 2, phường Bình An, quận 2. Khi tiến hành xác minh địa điểm và tình trạng hoạt động của các DN này, BHXH TP đã nhận được các thông tin khác nhau từ chính quyền địa phương và các ngành chức năng như: xác minh thực tế tại địa chỉ theo Giấy phép đăng ký kinh doanh tại các phường Đakao, quận 1 và phường An Bình, quận 2 thì được xác định DN không còn hoạt động tại địa phương. Nhưng khi xác minh tại Sở KH&ĐT TP Hồ Chí Minh thì lại được xác định là các DN vẫn hoạt động theo địa chỉ đã đăng ký kinh doanh. Do vậy, BHXH TP vẫn chưa thể hoàn tất thủ tục xác minh điều kiện thi hành của các DN này.
Ngoài ra, do thời gian theo đuổi vụ kiện lâu với thủ tục kéo dài đã làm số nợ tăng lên dẫn đến khả năng khắc phục hậu quả của các DN càng thấp. Đó là chưa kể đến việc khi tiến hành xét xử thì chủ DN bỏ trốn, DN bị phá sản, hoặc giải thể… nên phải tiến hành xét xử vắng mặt. Do đó, bản án mặc dù có hiệu lực pháp luật nhưng vẫn không thi hành được và cho đến nay vẫn chưa có giải pháp nào để thu hồi nợ nhằm đảm bảo quyền lợi cho NLĐ. Mặt khác, trong quá trình thi hành án mới phát hiện được các tài sản có giá trị của DN hầu hết đã được cầm cố, thế chấp tại ngân hàng nên phần nợ không thu hồi được đầy đủ về Quỹ BHXH.
Với thực trạng trên đã làm giảm đi tính hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực BHXH trên địa bàn TP Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung, gây thiệt hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ.
Cần biện pháp quyết liệt…
Nhiều ý kiến cho rằng, nguyên nhân dẫn đến nợ BHXH kéo dài tại các DN là do việc hưởng lợi từ hành vi này của DN rất lớn, trong khi biện pháp chế tài, xử phạt còn quá nhẹ.
Như tại khoản 1, điều 4, Nghị định 86/2010/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tối đa là 30 triệu đồng nên chưa đủ sức răn đe. Để ngăn chặn tình trạng DN chiếm dụng tiền BHXH, cần nâng mức phạt tiền đến 20% trên tổng số nợ Quỹ BHXH, BHTN. Đồng thời Nhà nước cần bổ sung các quy định như rút giấy phép đăng ký kinh doanh của đối tượng vi phạm và có biện pháp chế tài đối với hành vi cố tình né tránh không hợp tác với các đoàn thanh tra, kiểm tra khi đến làm việc tại đơn vị đối với chủ sử dụng lao động…
Cũng theo BHXH TP Hồ Chí Minh, việc DN thu tiền BHXH từ lương của NLĐ nhưng cố tình không đóng vào Quỹ BHXH là hành vi "công nhiên chiếm đoạt tài sản của người khác" cần xem xét xử lý hình sự đối với cá nhân người có hành vi vi phạm trực tiếp. Nếu được như vậy thì đây sẽ là giải pháp rất hiệu quả trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ.
Để tiếp tục bảo vệ quyền lợi của NLĐ, sắp tới BHXH TP sẽ tiếp tục khởi kiện các DN nợ BHXH kéo dài như: Công ty CP Cơ khí xây dựng công trình 623 (quận Bình Thạnh) nợ hơn 2,9 tỷ đồng; Nhà máy đóng tàu 76 (quận 7) nợ hơn 2,2 tỷ đồng; Công ty CP Đầu tư tư vấn xây dựng giao thông phía Nam (quận Gò Vấp) nợ gần 1,33 tỷ đồng; Công ty CP Xây dựng số 48 (Thủ Đức) nợ 850 triệu đồng, Công ty It's Beautiful Way (quận 3) nợ 559 triệu đồng…
