Khát vọng con chữ ở lòng hồ Dầu Tiếng

Ông Nguyễn Văn Thuyền, 69 tuổi, nhìn mấy đứa cháu nội, có đứa xấp xỉ 20 tuổi tối ngày cứ dán đời vào con nước, giọng bùi ngùi: "Bằng này tuổi con người ta có cả bụng chữ, còn hắn một chữ bẻ đôi cũng không biết"...

Nắng như thiêu như đốt ven triền hồ Dầu Tiếng (thị trấn Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh) như muốn đốt cháy dãy chòi lá tạm bợ của những thân phận cơ hàn sống bám vào lòng hồ.

Ngồi buông lưới trên chiếc xuồng con rách bương, anh Nguyễn Văn Tùng, 41 tuổi, cha của 5 đứa con nhỏ, trĩu giọng: "Ngày trước tôi sống ở Nam Vang (Phnôm Pênh, Campuchia). Do cuộc sống khốn khó nên theo con nước đi khắp cùng trời cuối đất rồi dừng chân ở đây. Đời thương hồ như lục bình trôi, nay đây mai đó nên sắp nhỏ đâu có cơ hội biết chữ. Sắp nhỏ chỉ biết kéo lưới, giăng câu thôi. Ở đây có bao nhiêu đứa trẻ thì có ngần ấy đứa không biết đọc biết viết".

Đang mùa gió chướng nên lòng hồ Dầu Tiếng liên tục nổi sóng, sóng lớn như muốn đánh chìm những chiếc xuồng con mà những người đàn ông có cảnh ngộ như Tùng đang rong ruổi quẳng, buông.

Trong sóng gió rào rạt, chị Lê Thị Hoài, 34 tuổi, mẹ của 5 đứa con nheo nhóc và đang "mang bụng đứa thứ sáu được 6 tháng tuổi" vừa gỡ mẻ cá do chồng là Nguyễn Ngọc Thương kéo lên, vừa kể chuyện đời buồn: "Tính ra gia đình em có 4 đời không biết chữ. Em sinh ra và lớn lên trên Biển Hồ, rồi lấy chồng và sinh con. Do cuộc sống quá khốn khó mà vợ chồng em dắt díu nhau về đây. Mình tứ cố vô thân, con cái như vầy chạy ăn bở hơi, lấy đâu ra tiền mà cho mấy đứa nhỏ đi học".

Khát vọng con chữ ở lòng hồ Dầu Tiếng ảnh 1

Một góc nhỏ vá víu, tạm bợ của những cảnh đời cơ hàn bên hồ Dầu Tiếng.

Rảo dọc lòng hồ, chúng tôi bắt gặp nhiều mái nhà rách nát được che chắn tạm  bên bờ kè. Chủ nhân của những căn nhà không ra nhà ấy là những người đàn ông, những người phụ nữ nghèo kiết xác. Gia sản đáng giá nhất của họ có lẽ chỉ là chiếc xuồng be bé cùng những tay lưới vá chằng đụp như chính cuộc đời bần hàn của chủ nhân.

Ông Nguyễn Văn Thuyền, 69 tuổi, nhìn mấy đứa cháu nội, có đứa xấp xỉ 20 tuổi tối ngày cứ dán đời vào con nước, giọng bùi ngùi: "Bằng này tuổi con người ta có cả bụng chữ, còn hắn một chữ bẻ đôi cũng không biết".

Mới 5h chiều mà khu vực lòng hồ Dầu Tiếng tối om. Trên những cụm rừng tràm cổ thụ, mây đen vần vũ báo hiệu cơn mưa lớn đang đến gần. Lúc này những người đàn ông chèo nhanh về chòi. Đêm ở lòng hồ không điện, tối tù mù. Ông Thuyền có nhã ý mời khách ghé chòi lá "làm vài xị lai rai". Bên ánh đèn dầu hiu hắt, ông ực cạn ly rượu tự nấu, nhắm với miếng cá thát lát phơi khô, rồi cất tiếng não nề: "Con em lòng hồ muốn học được chữ thì phải lên bờ, phải sống định cư chứ với kiểu sống nay đây mai đó thì đâu thể đến trường được."

- Sao chú và gia đình không neo bến đậu thuyền ở nơi nào đó cố định, đi mãi vầy bao giờ tụi nhỏ biết đọc biết viết mà đổi đời?

Hỏi rồi tôi mới biết mình lỡ lời. "Đời người có ai muốn mình khổ mãi, cực mãi đâu" - anh con trai ông Thuyền nói như muốn khóc: "Chiến tranh loạn lạc khiến gia đình tôi và nhiều gia đình khác mất hết giấy tờ tùy thân, nên mình sống trên đời như không hề tồn tại. Đã vậy lại nghèo rớt mồng tơi, muốn lên bờ phải có tiền mua đất. Đào đâu ra bây giờ?!".

Hồ Dầu Tiếng cách trung tâm thị xã Tây Ninh khoảng 20km, có diện tích 27.000ha, có sức chứa 1,58 tỷ m3 nước. Quanh hồ có khoảng 40 hộ gia đình với gần 70 trẻ em không biết đọc, biết viết. Các hộ dân này phần lớn trôi dạt từ khu vực Biển Hồ (Campuchia), từ các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long và một số nằm trong diện giải tỏa tại đảo Nhím trên địa bàn huyện. Cả thảy họ đều sống vá víu, tạm bợ trong những chiếc chòi lá dựng ven hồ và sống phụ thuộc vào lượng cá đánh bắt ở lòng hồ.

Đêm hôm ấy có ông Sửu và một số người dân ở thị trấn Dương Minh Châu sang thăm cư dân lòng hồ. Ông Thuyền tâm tình điều an ủi nhất với những cảnh đời thương hồ như ông là tuy có nghèo, có khổ nhưng không vì thế mà bị xã hội xa lánh, thờ ơ. "Chú Sửu và bà con ở thị trấn tốt lắm chú ơi!" - ông chia sẻ: "Những khi sóng to gió lớn hoặc lúc nước giựt không thể đánh bắt hay kéo mẻ lưới chỉ vài con cá cỏn con thì dân xóm chài được bà con ở thị trấn giúp gạo mắm, giúp cả thuốc men lúc ốm đau".

Nói chuyện nghĩa cử, ông Sửu, trải lòng: "Đâu có gì đáng kể! Tôi thì muốn giúp nhiều nhưng sức mình có hạn. Hồi trước bà con ở đây cùng quẫn lắm! Bây giờ ngó vậy nhưng cũng đỡ lắm rồi. Không chỉ được bà con ở thị trấn sẻ chia, khi có đoàn từ thiện về, lãnh đạo địa phương cũng ưu tiên đưa họ xuống giúp đỡ dân lòng hồ đấy".

Mờ sáng hôm sau, chúng tôi giã từ cư dân lòng hồ với lời gửi gắm của ông Thuyền, chị Mại, vợ chồng anh Thương… ước ao có phép màu nào đó giúp con cháu họ biết đọc, biết viết bởi chỉ có như thế thì sắp nhỏ mới biết tính toán mà mạnh dạn lên bờ. Chợt nghĩ mong ước này của cư dân lòng hồ sẽ không quá viễn vông với một lớp học tình thương.

Tôi đã từng biết chuyện có một thầy giáo mù ở TP HCM từng lặn lội ra đồi cát Mũi Né (phường Mũi Né, TP Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận) dạy học cho đám trẻ con nhà nghèo mưu sinh bằng nghề cho thuê ván trượt. Khu đồi cát cách TP HCM đến 250km, trong khi hồ Dầu Tiếng chỉ cách chưa đầy 150km, đoạn đường đâu quá xa!

Mong rằng bài viết sẽ là nhịp cầu nối những tấm lòng thơm thảo với cư dân lòng hồ, để ước mơ con chữ của họ sẽ không mãi là khái niệm xa xỉ!

Thành Dũng

Các tin khác

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.