Khô khát giữa dòng Gianh
Vùng đất cồn bãi các xã vùng nam Quảng Trạch nằm giữa bốn bề sông nước. Mỗi mùa mưa lũ, nước sông Gianh ngập sát tận mái nhà, người dân vùng cồn bãi nơi đây lại bồng bề nhau chạy lũ. Khi lũ rút, hàng chục ngàn hộ dân vùng đất này lại gồng mình chống chọi với việc thiếu nước sạch sinh hoạt.
Chúng tôi đến làng Cồn Sẻ, xã Quảng Lộc, Quảng Trạch khi nhiệt độ ngoài trời lên gần 400C. Bao bọc ngôi làng vùng trũng này đều là nước, nhưng tất cả nguồn nước đều nhiễm mặn, chát vì vậy người dân phải mua từng thùng nước sạch để dùng. Nhiều lần, người dân Cồn Sẻ đào giếng, khoan giếng nhưng đều không thành công vì nước nhiễm mặn cao. Trước đây, để có nước sinh hoạt, hàng ngày người dân Cồn Sẻ đều cắt cử lao động mạnh khoẻ của gia đình chỉ chú trọng việc kiếm nước sạch, bằng cách băng đồng vài km để gánh nước. Giờ đây, đời sống kinh tế khá hơn, người dân không còn tất tả gánh nước nhưng lại phải mua từng thùng nước để dùng.
Ông Nguyễn Cương, Trưởng thôn Cồn Sẻ cho biết: Toàn thôn có hơn 670 hộ dân với trên 3.500 khẩu, các hộ gia đình chủ yếu theo nghề biển. Và hộ nào cũng phải mua nước sạch để dùng trong sinh hoạt, ăn uống. Hàng tháng, mỗi hộ dân mua từ 3-5m3 nước, giá mỗi m3 nước dao động từ 70 đến 100 ngàn đồng. Người dân khi mua nước cũng không rõ nguồn gốc và chất lượng của nước mình mua, chỉ biết rằng nước được các chủ thuyền chờ từ các núi đá tận đầu nguồn về cung cấp theo đơn đặt hàng của người dân.
Có khi cần nước mà cũng không thể mua được. Vì giá nước lên cao, nên rất nhiều hộ dân nơi đây đã tiết kiệm nước sạch bằng cách: cùng một chậu nước, nhưng nước đầu dùng để vo gạo, rồi rửa rau và tắm. Dù trời nóng nực nhưng việc tắm rửa của người dân cũng hết sức khó khăn vì còn phải tiết kiệm nước.
Mỏi mắt chờ dự án
Rời Cồn Sẻ, Quảng Lộc, trong cái nắng nóng càng trở nên gay gắt, vị mặn chát của nước sông Gianh thổi rát trên da thịt, chúng tôi về xã Quảng Hải, một trong những xã có 100% hộ dân phải mua nước quanh năm. Xã Quảng Hải không nhiều dân cư, cả xã chỉ có hơn 687 hộ dân với hơn 3.000 nhân khẩu sống dọc bờ sông Gianh và chủ yếu làm nông nghiệp. Người dân Quảng Hải còn lắm khó khăn, thu nhập hàng tháng chỉ vài trăm ngàn, nên việc phải gánh thêm khoản tiền mua nước đã làm cho đời sống càng vất vả hơn.
Giá nước bán ở đây cũng được chia làm nhiều giá khác nhau. Khi mùa lũ vừa đi qua, giá nước có thể từ 30 - 40 ngàn đồng/m3, sau tăng lên 70 ngàn/m3 nước và bây giờ, trong thời điểm nắng nóng, giá nước tăng lên đến 100 ngàn đồng/m3. Nhưng không phải bán cho ai cũng với giá đó, với các hộ gia đình sống gần bờ sông khi mua nước do việc lắp vòi bơm từ thuyền vào nhà gần nên có thể lấy giá từ 60 - 70 ngàn đồng/m3 nước, nhà ở xa hơn thì lắp vòi bơm xa hơn nên cứ thế giá nước cũng tăng lên.
“Nhà tui gần bờ sông, bơm nước từ thuyền lên cũng tiện nên giá chỉ 40 - 50 ngàn đồng/m3. Tuy nhiên phải cực kỳ tiết kiệm, nước mua chỉ dùng cho ăn, uống, còn lại mọi sinh hoạt khác thì phải dùng nước giếng, mặn nhưng được cái là khỏi mất tiền” ông Nguyễn Niên, 65 tuổi, trú tại thôn Vân Đông, xã Quảng Hải cho biết vậy.
Theo tính toán của Phó Chủ tịch xã Quảng Hải, ông Cao Xuân Ngọc cho biết: Quảng Hải còn rất nghèo, nhưng hộ gia đình nào cũng phải mua nước để sử dụng, sinh hoạt. Nếu tính theo giá bình quân như hiện nay là 80 ngàn/m3 nước thì trong một năm, người dân xã Quảng Hải phải tiêu tốn trên 1 tỷ đồng để mua nước sinh hoạt.
Được biết, để giúp đỡ hàng chục ngàn hộ dân bờ nam sông Gianh huyện Quảng Trạch có nước sạch sinh hoạt, từ năm 2008, dự án cấp nước sinh hoạt có trị giá 11 triệu euro từ nguồn vốn tài trợ ODA của Hungary đã được Chính phủ phê duyệt danh mục dự án. Theo kế hoạch ban đầu thì đến năm 2013, dự án trên sẽ hoàn thành và người dân sẽ được hưởng lợi từ dự án. Song đến nay đã qua 4 năm, nhưng dự án trên vẫn chưa được triển khai, vì vậy người dân vùng cồn bãi bờ nam sông Gianh vẫn tiếp tục chờ và hy vọng.
Rời vùng cồn bãi, chúng tôi phải vượt qua sông Gianh. Nhìn dòng nước cuồn cuộn chảy dưới chân cầu Quảng Hải, tôi chợt thấy chạnh lòng khi nghĩ tới cảnh, người dân tất tả quay cuồng trong mùa khô khát trong lúc bốn bề sông nước vây quanh
