Đi tìm dấu voọc
Mờ sáng. Chúng tôi bám theo một người dân trên con đường mòn từ xóm nhỏ dưới chân núi Hòn Hèo ở xã Ninh Vân, huyện Ninh Hòa, khởi đầu hành trình vào những cánh rừng lao xao gió sớm. Hơn hai giờ lội bộ mới lên tới triền dốc, phía trước tầm mắt là thung lũng Ba Dao - nơi thường có những con voọc xuất hiện.
Nép mình chờ đợi gần một giờ mới phát hiện những cành lá trên cây rừng, cách nơi chúng tôi "mai phục" hơn 500m bất chợt xao động. Người dẫn đường lay nhẹ vai tôi, nói nhỏ: "Hình như đàn voọc xuất hiện rồi đó". Trước tầm ống nhòm mang theo, mấy con voọc CVCĐ đang nhảy nhót chuyền cành. Không bỏ lỡ cơ may hiếm có, tôi ôm máy ảnh vượt qua suối cạn, rồi bước trên những tảng đá nhấp nhô nối tiếp nhau.
Đến khi tiếp cận gần mục tiêu thì trên cây không còn bóng dáng con voọc nào, chẳng biết có phải đàn voọc đánh hơi người, hay đến giờ chúng rút lui về nơi ẩn nấp. Thêm hai giờ "mai phục", nhưng không tìm thấy đàn voọc nào nữa, cả nhóm đành rút lui khi ánh chiều buông xuống và hình ảnh những con voọc chỉ còn là nỗi nhớ thấp thoáng. Trong bữa cơm tối ở Ninh Vân, tôi nghe mấy người dân ở đây cho biết, hơn 20 năm về trước, khi lên rừng Hòn Hèo đốn củi, họ đã nhìn thấy những đàn voọc sinh sống ở nhiều nơi, nhưng mười năm qua hiếm khi voọc xuất hiện vô tư như trước.
Sáng hôm sau, chúng tôi tiếp tục hành trình về Ninh Phước. Địa chỉ tiếp cận là khu du lịch Jungle Beach Resort do ông Sylvio Lammarche, quốc tịch
Có lần quan sát thú rừng qua kính viễn vọng, Sylvio phát hiện đàn voọc, nên chụp ảnh gửi đến Vườn quốc gia Cúc Phương. Một tháng sau, ông Tilo Nadler - Giám đốc Trung tâm cứu hộ thú linh trưởng thuộc Hội động vật Frankfut của Đức ở Vườn quốc gia Cúc Phương cùng nhóm chuyên gia đến Hòn Hèo khảo sát, đánh giá thực trạng voọc CVCĐ, sự phân bố, cấu trúc và tác động môi trường đến sự sinh tồn, phát triển của loại vật quý hiếm này.
Voọc chà vá chân đen ở rừng Hòn Hèo do ông Sylvio phát hiện.
Nguy cơ tuyệt chủng
Sau nhiều cuộc khảo sát thực tế, các chuyên gia về động vật hoang dã nhận định rừng Hòn Hèo đang tồn tại ít nhất 17 đàn voọc CVCĐ với khoảng 110 cá thể, tập trung ở Dốc Rồng, Dốc Ba Ngọn, Suối Lạnh, Dốc Chinh - xã Ninh Phú; Rừng Cát, Ghềnh Nhảy - xã Ninh Phước; bãi Ca Lâm, suối Hoa Lan, khu du lịch Hồng Hải - xã Ninh Vân. Voọc CVCĐ ở Hòn Hèo có khả năng thuần chủng tuyệt đối, vì sống cách biệt, không có điều kiện tạp giao với các nhóm voọc khác.
Thống kê của Hội động vật Frankfurt, trên thế giới có 20 loài thú linh trưởng đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng, trong đó ở Việt Nam có 5 loài, gồm voọc CVCĐ, chân xám, voọc quần đùi trắng, voọc mũi hếch và voọc đầu vàng. Các chuyên gia đã kiến nghị cơ quan chức trách sớm có biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt loài voọc CVCĐ cùng một số động vật khác như cu li nhỏ (Sloth monkey), phượng hoàng đất (Buceros bicornis), bởi sự hiện diện của các loài động vật quý hiếm này đã minh chứng độ nguyên sinh của rừng Hòn Hèo.
Hội động vật hoang dã Frankfut và Viện Điều tra quy hoạch rừng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã điều tra chi tiết, hỗ trợ tỉnh Khánh Hòa xây dựng đề án thành lập khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Hèo hơn 5.100ha, nhưng đến nay đề án này vẫn còn trên… giấy !
Sylvio bày tỏ nỗi bức xúc: "Trong khi các nhà khoa học tìm kiếm giải pháp hữu hiệu bảo vệ loài voọc CVCĐ, thì nhiều thợ săn vẫn lén lút vào rừng bắn hạ để nấu cao". Hơn hai năm qua ở Khánh Hòa đã phát hiện 5 vụ săn hạ trái phép 20 con voọc. Giữa tháng 1/2009, Phan Văn Chánh (32 tuổi), ở xã Ninh Phú và Lê Minh Cảnh (39 tuổi), thị trấn Ninh Hòa vào rừng Hòn Hèo bắn hạ hai con voọc, nhưng Công an xã Ninh Vân đã bắt giữ khi thuê xe ôm vận chuyển, hai thợ săn này bị xử phạt 54 tháng tù.
Gần đây nhất, vào đêm 6/7, Công an xã Vạn Phú, huyện Vạn Ninh bắt giữ 3 thợ săn đang mang 7 con voọc CVCĐ cùng hai khẩu súng, 15 viên đạn từ rừng Hóc Chim ra. Sau khi có kết quả giám định, nhóm thợ săn này đã bị khởi tố.
Hòn Hèo chưa có khu bảo tồn thiên nhiên, rừng Khánh Hòa thì nhiều đường lắm cửa, trong khi đó lực lượng kiểm lâm quá mỏng, lợi nhuận thu được từ loài voọc đang hấp dẫn nhiều nhóm thợ săn. Vì thế câu hỏi mai này voọc có còn không vẫn đang bỏ ngỏ!
| Voọc chà vá chân đen còn gọi là voọc ngũ sắc, có tên khoa học Pygathrix Nigripes, thuộc nhóm nguy cấp có tên trong Sách đỏ Việt Nam, được xếp vào nhóm 1B nghiêm cấm khai thác và sử dụng. |