Tình trạng khai thác cát trái phép ở huyện Đông Triều, Quảng Ninh diễn ra đã nhiều năm. Một trong những "điểm nóng" hiện nay là vùng hạ lưu sông Cầm - địa bàn 3 xã: Đức Chính, Tràng An và Xuân Sơn.
Trong cái nắng oi ả của ngày đầu tháng 8, chúng tôi có mặt tại thôn Thượng 2, xã Tràng An (Đông Triều). Con sông Cầm chảy qua khu vực này vốn hiền hòa thơ mộng thì nay đang ngày đêm oằn mình trước vấn nạn "cát tặc". Hàng loạt cơ sở khai thác cát ngang nhiên ngày đêm "bòn rút" cát từ lòng sông kể cả những ngày nước cạn. Chỉ cần chững vài giờ, một tàu cát khoảng 70 mét khối đã có thể đầy ắp hàng lặc lè chạy về bến tập kết mà không hề gặp trở ngại nào.
Một người dân (xin không nêu tên) ở thôn Thượng 2 cho biết: "Những chiếc máy hút cát nổ hết công suất từ tờ mờ sáng đến đêm khuya tạo nên tiếng ồn khủng khiếp hành hạ người dân, nhất là người già và trẻ nhỏ. Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị chính quyền địa phương nhưng mọi chuyện dường như… đá ném ao bèo”.
Một lão nông khác thở dài chỉ tay về hướng dòng sông vừa nói: "Trước đây bờ sông của xóm chúng tôi nằm tận ra ngoài kia, nhưng vài năm trở lại đây sông đã tiến sâu vào đất canh tác vài chục mét. Nếu tình trạng này cứ tiếp diễn thì nay mai thôi dòng sông sẽ "nuốt" cả ruộng đồng, nuốt mất cả thôn".
Người này còn cho biết thêm, mấy tháng trước, có đoàn cán bộ đi kiểm tra và xử phạt, thế nhưng khi còn chưa đến nơi, không hiểu sao các tàu hút cát đã cao chạy xa bay từ lúc nào. Thế rồi đoàn kiểm tra đi, tàu lại cập gần bờ nổ máy hút cát bình thường. Người này chắc chắn rằng, hoạt động khai thác cát trái phép đang có sự ngầm cho phép. Vậy nên, nó ngang nhiên diễn ra công khai giữa ban ngày mà không gặp trở ngại nào cũng là điều dễ hiểu!
Lúc 4h chiều 4-8, phóng viên bắt gặp tàu hút cát đang chĩa vòi rồng vào các bờ ruộng hút cát thì tại Biên bản kiểm tra hiện trạng của Đoàn Kiểm tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh trước đó, phần báo cáo của UBND xã Tràng An cũng thừa nhận, hoạt động khai thác cát trái phép đã diễn ra từ nhiều năm nay và trở lên rầm rộ hơn kể từ tháng 7/2010. Mặc dù xã đã có nhiều biện pháp ngăn chặn nhưng lực bất tòng tâm. Sự việc đã được xã gửi 2 báo cáo lên chính quyền cấp trên.
Trong phần kiểm tra hiện trạng, Đoàn kiểm tra của Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh cũng khẳng định, việc khai thác cát trái phép đã làm sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp tới một số ruộng đang canh tác của nhân dân thôn Thượng 2. Cụ thể, tuyến ven bờ sông bị khai thác trái phép dài trên 300m. Trong đó, khu vực bị ảnh hưởng trực tiếp có chiều dài 90m thuộc ruộng của các hộ ông, bà: Nguyễn Văn Hùng (16,5m dài); Hoàng Văn Chung (20m); Nguyễn Văn Tính (14,9m); Nguyễn Văn Hiệu (14m); Đặng Thanh Ngà (14,9m); Phạm Thị Bé (10,6m)...
Ông Nguyễn Thanh Vầng, Bí thư Chi bộ thôn Thượng 2 bức xúc: Năm 2010, nhân dân thôn Thượng 2 đã gửi hàng chục lá đơn lên các cấp chính quyền, Sở Tài nguyên và Môi trường đã về làm việc; huyện chỉ đạo các ngành tăng cường kiểm tra nên tình hình có phần lắng dịu. Nhưng những tháng gần đây, nạn khai thác cát lại tái diễn. Người dân trong thôn liên tục phát hiện và thông báo kịp thời đến chính quyền địa phương nhưng mọi việc vẫn bị bế tắc.
Trong khi, chính quyền chưa quyết liệt ra tay, người dân đành phải tìm cách "tự cứu mình". Gia đình anh Nguyễn Văn Tính là một ví dụ. Vợ chồng anh "khăn gói" dựng lều kết hợp sản xuất, chăn nuôi gia cầm trên đồng ruộng và để canh không cho "cát tặc" xâm phạm vào phần ruộng của mình. Đáng tiếc, đã có gia đình vì ruộng bị sạt lở liên tục, sợ không giữ được đã lén lút bán phần ruộng của mình cho các chủ khai thác cát lấy vài chục triệu đồng.
Thiết nghĩ, các cấp chính quyền ở Đông Triều cần có các biện pháp mạnh đó là cấm tuyệt đối khai thác cát trái phép trên sông Cầm. Có như vậy nguồn tài nguyên của đất mới không bị thất thoát và nhân dân yên tâm đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp