"Kế hoạch Marshall" cho Ukraine?

Được đưa ra vào năm 1947, 2 năm sau khi Thế chiến 2 kết thúc, Kế hoạch Marshall do Mỹ bảo trợ bao gồm một gói viện trợ tài chính hơn 13 tỷ USD (khoảng 160 tỷ USD theo thời giá hiện nay) từ năm 1948 đến 1951 cho công cuộc tái thiết hậu chiến tranh. Và, bây giờ, người ta đã bắt đầu đặt câu hỏi tổng "hóa đơn" thiệt hại vì chiến tranh của Ukraine đến nay là bao nhiêu?

Các nhà nghiên cứu từ Trung tâm nghiên cứu chính sách kinh tế (CEPR) ước tính tổng chi phí cho việc khôi phục Ukraine từ 220 tỷ USD đến 540 tỷ USD. Mức tối đa gấp hơn 3 lần GDP trước cuộc chiến của nước này và mức tối thiểu gấp hơn 4 lần ngân sách viện trợ nước ngoài của Liên minh châu Âu (EU). Một số nhà kinh tế ở Kiev cho rằng con số có thể còn cao hơn, vào khoảng 1.000 tỷ USD. Liên Hợp quốc cho biết 90% dân số Ukraine có thể "rơi vào cảnh đói nghèo và cực kỳ dễ bị tổn thương". Tuy nhiên, liệu một Kế hoạch Marshall cho Ukraine có thực sự ngăn chặn được thảm họa kinh tế của đất nước này và liệu nó có phù hợp không thì lại chưa ai chắc chắn.

Nghị quyết 2005 của Liên Hợp quốc cho rằng, các quốc gia "cần nỗ lực thiết lập các chương trình quốc gia cho việc bồi thường thiệt hại chiến tranh và sự trợ giúp khác cho các nạn nhân trong trường hợp các bên gây thiệt hại không thể hoặc không sẵn sàng thực hiện các nghĩa vụ của mình". Nghị quyết này thiết lập nguyên tắc rằng nếu quốc gia xâm lược không thể hay không sẵn lòng bồi thường thiệt hại chiến tranh, khi đó các cơ chế khác có thể được áp dụng. Vậy những lựa chọn khác này là gì?

Siêu du thuyền Scheherazade trị giá 700 triệu USD được cho là của giới nhà giàu Nga bị giới chức Italy ra lệnh tịch thu
Siêu du thuyền Scheherazade trị giá 700 triệu USD được cho là của giới nhà giàu Nga bị giới chức Italy ra lệnh tịch thu

Thứ nhất là khoản viện trợ song phương dưới hình thức viện trợ không hoàn lại, các khoản vay, bảo lãnh khoản vay và đóng góp bằng hiện vật, một số trong đó có thể được quản lý thông qua các cơ quan như USAid (Mỹ) hay Sida (Thụy Điển).

Thứ hai là viện trợ đa phương từ Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, Ngân hàng Đầu tư châu Âu và các thể chế khác chuyên về viện trợ phát triển, thường dưới hình thức các khoản vay.

Liên Hợp quốc và các tổ chức nhân đạo như Tổ chức Thầy thuốc không biên giới có thể cứu trợ khẩn cấp, trong khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) có thể tài trợ ngắn hạn. Liên minh châu Âu cũng có thể thiết lập - hoặc đóng góp vào - quỹ ủy thác để tái thiết Ukraine, hay sử dụng các điều khoản đặc biệt giúp Ukraine tiếp cận các quỹ cơ cấu dành cho các quốc gia EU.

Một bản kế hoạch chi tiết của CEPR cho việc tái thiết Ukraine được công bố hồi tháng 4 vừa qua, cho rằng nếu Ukraine được đặt vào quỹ đạo mà cuối cùng nước này trở thành thành viên của EU, thì khi đó điều quan trọng là viện trợ cần phải được quản lý theo một cách thức hoàn toàn nhất quán với các chính sách và thủ tục của EU. Cũng theo bản kế hoạch này, một cuộc tái thiết do EU dẫn dắt sẽ cung cấp không chỉ trợ giúp tài chính và xây dựng lại thủ đô của Ukraine về vật chất, mà nó có thể cung cấp một chiếc "mỏ neo" đáng tin cậy cho cải cách thể chế và niềm tin cho đầu tư tư nhân.

Tuy nhiên, có vấn đề với những sự lựa chọn này. Thứ nhất, nếu các nước phương Tây cung cấp hoàn toàn các khoản viện trợ không hoàn lại chứ không phải là các khoản vay, thì cuối cùng các nhà tài trợ sẽ trở nên mệt mỏi. Mặc dù người dân của các nước này chắc chắn có lòng trắc ẩn lớn đối với người tị nạn Ukraine nhưng sẽ khó có thể thuyết phục được họ rằng các thế hệ con cháu của họ sẽ phải trả tiền cho việc khôi phục một quốc gia khác, đặc biệt là quốc gia mà họ không xâm lược. Các dự án khôi phục với quy mô như thế này chưa bao giờ được cấp vốn một lần và thường phải kéo dài hàng thập kỷ. Nước Đức đã mất đến 92 năm để hoàn trả các khoản bồi thường cho Thế chiến 1.

Thứ nữa, ngay cả khi Ukraine tiếp nhận các khoản vay, chẳng hạn như khoản vay lãi suất thấp từ các thể chế tài chính châu Âu, điều này có thể đặt gánh nặng nợ nần thậm chí còn lớn hơn lên vai một quốc gia vốn đã lụn bại. Và, phương án này đưa đến một lựa chọn thứ 3: Liệu các quốc gia phương Tây có thể tịch thu và sung công các tài sản bị phong tỏa thông qua các biện pháp trừng phạt đối với các cá nhân hay không? Lực lượng đặc nhiệm "phong tỏa và tịch thu" của Ủy ban châu Âu đã thu giữ các du thuyền, máy bay trực thăng, tài sản và các tác phẩm nghệ thuật trị giá hàng tỷ USD của giới nhà giàu Nga và những nhân vật có liên hệ với Điện Kremlin.

Thế nhưng, liệu việc tịch thu có hợp pháp hay không phụ thuộc vào luật pháp của quốc gia thực hiện. Để vượt qua rào cản pháp lý này, ngày 27-4 vừa qua, Hạ viện Mỹ đã thông qua Luật Thu giữ tài sản để tái thiết Ukraine. Chỉ có 4 phiếu phản đối. Dự luật, hiện đã được chuyển lên Thượng viện, sẽ cho phép Tổng thống Biden tịch thu và thanh lý tài sản thuộc quyền sở hữu của các cá nhân bị trừng phạt, với số tiền được sử dụng cho các mục đích cụ thể.

Lựa chọn thứ tư là khai thác nguồn dự trữ ngoại hối bị đóng băng của Nga, trong đó chỉ riêng Pháp, Đức, Nhật Bản và Mỹ hiện nắm giữ khoảng 350 tỷ USD. Nhà kinh tế người Thụy Điển Anders Aslund cho rằng các thành viên nhóm G7 cần tỏ rõ với Điện Kremlin rằng họ càng gây nhiều thiệt hại, khoản trích từ hàng tỷ USD bị đóng băng để giúp Ukraine càng lớn. Nghị quyết 2005 của Liên Hợp quốc đem lại cơ sở cho hành động như vậy.

Lựa chọn thứ năm là sẽ tạo ra một nguồn doanh thu phù hợp hơn, là để Nga thanh toán các khoản bồi thường chiến tranh như một phần của thỏa thuận hòa bình. Đây có thể dưới hình thức áp thuế theo một tỷ lệ nhất định đối với doanh thu từ xuất khẩu của Moscow, như trường hợp xuất khẩu dầu của Iraq sau cuộc xâm lược Kuwait.

Nhưng, dù là kế hoạch gì đi nữa, thì cũng phải xuất phát từ nội lực. Con đường tái thiết Ukraine sẽ khó khăn và đòi hỏi phải có sự giám sát chặt chẽ. Điều quan trọng là nó phải bao gồm đổi mới thể chế và cải thiện sự quản trị. Các nhà quan sát như Aslund đã từng tỏ ra hết sức dè dặt về cam kết cải cách của Ukraine. Bản thân Ukraine đứng thứ 122 trong số 180 quốc gia về Chỉ số nhận thức tham nhũng so Tổ chức Công khai minh bạch quốc tế công bố.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

4 năm sau khi được trao quy chế ứng viên, Ukraine và Moldova đã bước vào giai đoạn quan trọng trên con đường gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Ngày 15/6/2026, EU chính thức mở cụm đàm phán “Fundamentals” (Những vấn đề nền tảng) nơi các cam kết chính trị bắt đầu chuyển thành các tiêu chí pháp lý, kỹ thuật và thể chế cụ thể. Trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu biến động sâu sắc, mỗi bước đi trong chính sách mở rộng của liên minh này không đơn thuần mang ý nghĩa thủ tục mà còn phản ánh những tính toán chiến lược rộng lớn hơn.

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Trên hành trình từ một nhà kinh tế học ít tên tuổi trở thành Tổng thống Argentina, ông Javier Milei đã tận dụng rất hiệu quả mạng xã hội để chinh phục cử tri. Nhưng, giờ đây, chính thứ vũ khí chính trị lợi hại từng đưa ông lên đỉnh cao quyền lực lại đang bộc lộ những giới hạn mới, trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2027 đến gần.

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Trong thời gian ngắn, Tổng thống Brazil, ông Lula da Silva đã phải hứng chịu ba thất bại liên tiếp chưa từng có trước Quốc hội, điều này đặt dấu hỏi lớn về khả năng điều hành của chính phủ và khơi mào một cuộc đối đầu quyền lực đang diễn ra - nơi cơ quan lập pháp nổi lên thách thức trực diện mô hình tổng thống liên minh đã tồn tại ổn định suốt ba thập kỷ ở quốc gia Mỹ Latinh này.

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Phán quyết của Tòa án Hiến pháp Nam Phi về việc khôi phục quy trình luận tội Tổng thống Cyril Ramaphosa hôm 8/5 không chỉ là đòn giáng mạnh vào uy tín cá nhân nhà lãnh đạo 73 tuổi, mà còn đẩy liên minh cầm quyền tại quốc gia này vào một cuộc sát hạch sống còn.

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Sau 16 năm cầm quyền, Thủ tướng Viktor Orban sẽ rời vị trí lãnh đạo Hungary khi phe đối lập giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm Chủ nhật (12/4). Sự kiện không chỉ khép lại kỷ nguyên kéo dài của vị thủ tướng được xem là biểu tượng cho cánh hữu ở châu Âu, mà còn đem đến một câu hỏi lớn về việc Hungary sẽ chuyển mình sang quỹ đạo mới theo cách nào?

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Người dân Hungary sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12/4. Đây được xem là cuộc bầu cử quan trọng nhất năm của châu Âu, bởi nó quyết định tương lai chiếc ghế thủ tướng của ông Viktor Orbán - biểu tượng cực hữu toàn cầu của đất nước, đối mặt với thách thức lớn nhất sau 16 năm cầm quyền từ ứng viên đối lập Péter Magyar.

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Nhằm xốc lại nền kinh tế trì trệ của Argentina, chính phủ Tổng thống Javier Milei đang thúc đẩy một cải cách lao động sâu rộng chưa từng có, trong đó một ngày làm việc có thể kéo dài tới 12 giờ và chi phí sa thải được hạ thấp. Nhưng, liệu dự luật này có thể trở thành cú hích cần thiết cho nền kinh tế, hay là một ván cược đầy rủi ro đối với Argentina?

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.