Kazakhstan vì đâu bất ổn?

Kazakhstan, vốn như một trạng thái ổn định mẫu mực của không gian hậu Xôviết, nay đã mất danh hiệu không chính thức này.

Nhà khoa học chính trị, chuyên gia về quan hệ Nga-Kazakhstan, giám đốc các dự án quốc tế của Viện Chiến lược quốc gia Yuri Solozobov nhận xét: Sự thiếu nhất quán về quyền lực và chiến thắng dễ dàng của những người biểu tình chỉ thúc đẩy cho các nhu cầu xã hội mới xuất hiện và bắt đầu các mối đe dọa chính trị. Người ta thường chấp nhận rằng nền kinh tế của Kazakhstan phát triển mạnh nhờ nguồn thu từ dầu mỏ. Thủ đô mới Nur-Sultan với những tòa nhà chọc trời cực kỳ hiện đại đã được xây dựng nhưng đằng sau mặt tiền sáng chói ấy còn lắm vấn đề.

Kazakhstan vì đâu bất ổn? -0
Binh sĩ Kazakhstan ở trung tâm thủ đô cũ Almaty (6-1-2022)

Nhà khoa học chính trị người Kazakhstan Daniyar Ashimbaev đã viết về một vấn đề nghiêm trọng của chính quyền Kazakhstan: “Phần lớn các bộ trưởng và akim (nhà cầm quyền địa phương) không phải là chính trị gia, mà là các quan chức, họ không có khả năng nói chuyện với những người bên ngoài hệ thống phân cấp của mình. Mức độ giao tiếp thấp dẫn đến thực tế là các quyết định không được giải thích và không có lý do. Và khi tình hình trở nên căng thẳng thì một kịch bản quá sức ép bắt đầu được áp dụng và tức thời có các chiến thuật nhượng bộ”. Đó là một sai lầm nội tại. Những sự kiện gần đây đã chứng minh rõ ràng điều đó: các nhà chức trách Kazakhstan dễ dàng nâng hạ giá khí đốt, điều này chỉ gây ra một nhu cầu mới ở các khu vực khác như: giảm giá, tăng lương, tăng lợi ích xã hội... Về cốt lõi, đây là một cuộc biểu tình chống giới tinh hoa với quy mô lớn, là kết quả của hành động của các gia tộc, đặc biệt là những người của Nursultan Nazarbayev (cựu Tổng thống Kazakhstan cho đến năm 2019 trao quyền cho Tổng thống đương nhiệm Kassym-Zhomart Tokayev), những người đến từ thế giới tội phạm, của các tế bào khủng bố Salafi có thỏa thuận KNB (Ủy ban An ninh Quốc gia).

Có 2 điểm quan trọng ở Kazakhstan, mà đầu tiên là trạng thái thương mại. Các nhà chức trách bắt đầu tự coi mình là một công ty cổ phần đóng cửa và nhà nước như một công cụ để siết chặt thu nhập bổ sung từ dân chúng chỉ vì lợi ích của các cổ đông có đặc quyền. Theo logic thương mại thuần túy này, các quyết định tăng thuế khí đốt được đưa ra đã thổi bùng mâu thuẫn xã hội. Thứ hai - là tình trạng nghèo đói trong lao động và thiếu các triển vọng cải thiện đời sống của quần chúng trong tương lai gần. Các nguồn duy nhất để cải thiện cuộc sống tạm thời (từ một chiếc điện thoại thông minh mới đến một đám cưới truyền thống) là các khoản vay và cho vay tiêu dùng. Gánh nặng nợ nần của xã hội Kazakhstan đã nằm ngoài bảng xếp hạng nhưng con đường thoát khỏi tình trạng nợ nần chồng chất đã nằm ngoài khuôn khổ pháp luật. Cả hai điểm đó đều thể hiện rõ trong các sự kiện gần đây ở Kazakhstan.

Kazakhstan vì đâu bất ổn? -0
 Khoảng 3,6 nghìn binh sĩ thuộc Lực lượng Gìn giữ Hòa bình Tập thể đang hỗ trợ Kazakhstan ổn định trật tự

Nhà phân tích nổi tiếng người Kazakhstan Marat Shibutov đã viết: “Trong số các xu hướng tiêu cực, cần lưu ý đến các hiện tượng này: việc thương mại hóa nhà nước; sự khủng hoảng năng lượng do các biện pháp hạn chế thuế quan theo chủ nghĩa dân túy; các vấn đề về vận chuyển hàng hóa trên biên giới với Trung Quốc; nạn hạn hán làm giảm sản lượng; mối quan hệ với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các nhà đầu tư phi nguồn lực bị xấu đi. Nghèo đói đã trở thành chuyện thường nhật ở đất nước chúng ta, tức là ngay cả những người làm việc suốt đời cũng không thể tự cung cấp cho mình"...

Theo Yakov Kedmi chuyên gia quân sự-chính trị Israel, cựu trưởng đơn vị đặc nhiệm Nativ,  do đánh giá thấp một số vấn đề nội bộ, giới lãnh đạo Kazakhstan đã theo đuổi “chính sách đa vectơ”, làm trầm trọng thêm sự chia rẽ trong xã hội. Các phong trào ủng hộ Thổ Nhĩ Kỳ, Hồi giáo và các phong trào khác phát triển, được hỗ trợ từ lãnh thổ của các quốc gia khác. Các tổ chức phi lợi nhuận được tài trợ từ Tây Âu và Mỹ cũng đã làm việc tại Kazakhstan. Tất cả những điều này dần dần đã đẩy xã hội Kazakhstan đến một "bùng phát" - việc tăng giá năng lượng chỉ là một cái cớ.

Kazakhstan đã rơi vào bẫy của các nhà máy dầu mỏ có thu nhập trung bình (tức là các quốc gia khai thác dầu mỏ). Mong muốn của các phần tử Hồi giáo cực đoan theo kịch bản Iraq hoặc Syria chiếm quyền kiểm soát các nguồn dầu mỏ như một lĩnh vực thu nhập của họ có thể trở thành sự thật. Các mỏ dầu ở miền Tây Kazakhstan là nơi thích hợp cho những kẻ cấp tiến, vì chúng có thể trở thành nơi sinh sôi nảy nở cho những bất ổn trong tương lai. Dòng tiền tuôn ra từ dầu mỏ rõ ràng là không đủ cho tất cả mọi người để cho họ có thể sống giàu có như các bậc vương giả Trung Đông. Có doanh thu lớn từ dầu mỏ nhưng cũng có những người bình thường bị loại khỏi thiên đường dầu khí. Họ thực sự sống trong một xã hội truyền thống giữa thiên nhiên khắc nghiệt, thu nhập của họ không phải là lớn. Nếu có căng thẳng xã hội và chênh lệch lớn về thu nhập thì chắc chắn sẽ có khao khát công bằng xã hội.

Hóa ra hơn 30 năm độc lập, Kazakhstan vẫn chưa tạo ra một hệ thống thực thi pháp luật hiệu quả, mặc dù hàng tỷ tenge đã được chi cho khối an ninh. Do bị nghi ngờ có tính chất phản quốc cao, cựu Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia (KNB) Karim Massimov đã bị bắt giam và đối mặt với án 15 năm tù, 2 vị phó của ông ta bị cách chức, các nhân sự ở nhiều cơ quan khác bị thay đổi. Urazgali Selteev, một nhà khoa học chính trị và là Giám đốc của Viện Hội nhập Á-Âu, khẳng định rằng: ban lãnh đạo cũ của KNB có thể bao quát quá trình nuôi dưỡng các chiến binh trên lãnh thổ đất nước hoặc trực tiếp tham gia vào cuộc đảo chính. Cần lưu ý rằng trong những năm độc lập, hầu hết các Chủ tịch KNB đều là những kẻ phản bội, sử dụng cơ quan này cho mục đích cá nhân và lợi ích của một số nhóm nhất định.

Đăng Bẩy (Tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.