Tiến sĩ Nguyễn Khắc Thuần - một trong những nhà giáo kỳ cựu, nhà nghiên cứu văn hóa và lịch sử, cũng là một trong những người cầm bút lâu năm của Việt Nam đã dành cho PV Báo CAND một cuộc phỏng vấn xung quanh vấn đề trên. “Vấn đề đang có tính thời sự nóng bỏng nhất hiện nay là đổi mới nền giáo dục Việt Nam. Thu hút mọi tầng lớp xã hội đều quan tâm bởi đây không phải chỉ là vấn đề của riêng hôm nay, mà còn là của tương lai đất nước lâu dài...”, TS Nguyễn Khắc Thuần mở đầu cuộc trao đổi.
PV: Ông đánh giá như thế nào về sự ra đời của UBQG đổi mới giáo dục đối với nền giáo dục Việt Nam hiện nay?
TS Nguyễn Khắc Thuần: Theo tôi, đó thực sự là một tin vui. Vui vì cuối cùng, giáo dục không còn là trách nhiệm riêng của một nhóm người hay của Bộ GD&ĐT, mà thực sự là trách nhiệm lớn lao của Nhà nước, của đích danh những con người cụ thể. Mấy chục năm qua, giáo dục Việt Nam luôn bị bao phủ bởi những ảo ảnh khiến cho các nhà giáo giàu tài năng và tâm huyết hổ thẹn, danh dự nghề nghiệp bị tổn thương. Nay, UBQG đổi mới giáo dục được thành lập, đó là một quyết tâm rửa nhục nhất thiết phải có vì chúng ta không thể tiếp tục chịu nhục được nữa. Diễn đạt khác hơn, tôi rất cảm kích trước sự ra đời của ủy ban này. Xin chân thành chúc Ủy ban hoàn tất tốt đẹp sứ mệnh cao cả và thiêng liêng của mình, xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân cả nước.
PV: Để UBQG đổi mới giáo dục này hoạt động có hiệu quả, theo ông, các thành viên của Ủy ban cần có những yêu cầu gì về năng lực để điều hành và đưa ra những quyết sách về đổi mới giáo dục Việt Nam?
TS Nguyễn Khắc Thuần: Xưa nay tôi vẫn luôn tin tưởng ở chủ trương của các nhà chịu trách nhiệm điều khiển vận mệnh quốc gia. Tuy nhiên, vì đã quá lâu rồi, nền giáo dục Việt Nam luôn bị bao phủ bởi những ảo ảnh nên tôi xin mạnh dạn có hai đề xuất nhỏ. Thứ nhất, chỉ chọn thành viên là những người thực sự có năng lực, xin đừng bao giờ chọn những người chỉ có hư hàm. Thứ hai, các thành viên đã được tin cậy chọn lựa cần nêu cao lòng tự trọng, đừng liều lĩnh nhận làm những việc bản thân mình không có khả năng làm. Ở đâu và thời nào cũng vậy, được làm và làm được là hai khái niệm rất khác nhau, vì thế chớ quên rằng, sự ngộ nhận về mình của một người sẽ gây tác hại to lớn cho trăm vạn người, đó không còn là lỗi nữa mà thực sự là tội, tội rất nặng. Nói theo cách người xưa là sống một đời mà nhục đến muôn đời.
PV: Về vấn đề đổi mới sách giáo khoa (SGK), chúng ta đã liên tục tiến hành nhiều đề án cải cách nhưng SGK vẫn chưa tốt. Lượng kiến thức quá tải nhưng vẫn thiếu thực chất. Vậy UBQG đổi mới giáo dục cần làm gì? Theo ông, vì sao các bộ SGK trước đây chưa nhận được đồng tình?
TS Nguyễn Khắc Thuần: Một số phương tiện thông tin đại chúng từng phỏng vấn tôi về vấn đề này. Câu hỏi phổ biến là tại sao học sinh không thuộc SGK và tôi đã trả lời rằng, SGK nào chưa rõ, chứ riêng SGK các môn khoa học xã hội mà học sinh không thuộc là một may mắn bởi vì SGK viết vừa dở vừa sai quá nhiều. Tôi có được Nhà xuất bản Giáo dục mời đọc góp ý nhưng chỉ đủ can đảm đọc được 26 trang chứ không thể đọc tiếp. Văn bản góp ý đến nay tôi vẫn còn lưu giữ trong máy tính của mình. Đó là những quyển sách biên soạn cẩu thả, ngoài việc chứng minh kiến thức sơ sài của tác giả, chẳng có ý nghĩa đáng kể nữa. Theo tôi, cách sửa chữa tốt nhất là hãy dũng cảm bỏ hết đi để viết lại và nên cấm (không phải tất cả nhưng cũng hầu hết) những người từng viết trước đây tham gia viết lại. Hàng loạt di hại do họ gây ra cho nền giáo dục của đất nước đã quá dư thừa rồi.
PV: Có ý kiến cho rằng, không nên quá mong đợi, kỳ vọng vào ủy ban này khi mà chức năng của nó chỉ là tư vấn, tham mưu giúp Thủ tướng. Ủy ban này cũng như Hội đồng quốc gia giáo dục, chỉ có chức năng tổ chức phối hợp liên ngành và nhiệm vụ tư vấn, tham mưu và phản biện (điều mà phải là những chuyên gia, đặc biệt là những chuyên gia độc lập mới có thể làm được). Với quyền hạn rất hạn chế như vậy, có thể hiểu UBQG đổi mới giáo dục cũng không thể làm gì hơn với chức năng và nhiệm vụ của Hội đồng quốc gia giáo dục, cho dù thành viên của ủy ban này đều là các quan chức cấp cao...? Ông có ý kiến gì về nhận xét trên?
TS Nguyễn Khắc Thuần: Tôi nghĩ có phần khác hơn. Đến cả UBQG đổi mới giáo dục mà không tin thì còn biết tin vào đâu nữa. Trong thành phần lãnh đạo của Ủy ban, đương nhiên cần có một số cán bộ cao cấp. Vai trò của họ sẽ trở nên đặc biệt quan trọng nếu chính họ là người đủ năng lực, đủ uy tín để tập hợp và phát huy sức mạnh trí tuệ của những nhà sư phạm lừng danh trên khắp mọi miền đất nước.
PV: Xin cảm ơn ông!