Hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 4/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo Thẩm tra tóm tắt về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Phát biểu tại kỳ họp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, việc nghiên cứu, xây dựng và ban hành Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy; bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất trước yêu cầu phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống trong tình hình mới. Đồng thời, bảo đảm thực hiện các cam kết, nghĩa vụ quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt của Việt Nam trong thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cho biết, dự thảo luật quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Dự thảo luật áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam, cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động, cư trú trên lãnh thổ của Việt Nam.

Về bố cục và nội dung cơ bản, dự thảo luật gồm 4 chương, 37 điều. Nội dung cơ bản của dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 3 chính sách đã được Chính phủ thông qua; kế thừa các quy định còn phù hợp của pháp luật hiện hành; khắc phục những bất cập trong công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đồng thời, bổ sung các quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện điều ước quốc tế, nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và chuẩn mực quốc tế có liên quan.
Nội dung dự thảo luật cũng được rà soát, thiết kế bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật về quốc phòng, an ninh, phòng chống khủng bố, phòng chống rửa tiền, hóa chất, năng lượng nguyên tử, quản lý ngoại thương, hải quan, khoa học và công nghệ cũng như các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành khác có liên quan.

Dự án luật được xây dựng theo hướng luật khung, chỉ quy định những vấn đề nền tảng, ổn định lâu dài, thuộc thẩm quyền của Quốc hội, không luật hóa các nội dung kỹ thuật, nghiệp vụ chuyên sâu, thường xuyên biến động; giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, khả thi, phù hợp với thực tiễn và cam kết quốc tế có liên quan.

Dự thảo luật quy định rõ cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình áp dụng các biện pháp phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, không đặt ra thủ tục hành chính trùng lặp đối với các hoạt động nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu và giao dịch hợp pháp. Không thiết lập cơ chế cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát song song theo luật này…

Theo Báo cáo tóm tắt Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Cơ quan thẩm tra đề nghị, Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các nội dung nêu trong Báo cáo thẩm tra đầy đủ để nghiên cứu chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm quán triệt sâu sắc hơn quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của 2 dự thảo luật với hệ thống pháp luật.

Tiếp tục rà soát về cơ chế đánh giá rủi ro quốc gia; các biện pháp phòng chống, phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh. Đồng thời, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội; về công tác quản lý nhà nước và xác định cơ quan đầu mối quốc gia, lực lượng tham gia phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Về tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 11) và về Danh mục kiểm soát (Điều 12), Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị, Chính phủ nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện Điều 11 theo hướng cụ thể hóa hơn các tiêu chí đánh giá, bổ sung các chỉ số định lượng hoặc mức đánh giá phù hợp. Làm rõ vai trò của doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế trong nhóm tiêu chí mức độ dễ bị tổn thương; quy định rõ nguyên tắc, phương pháp, nguồn thông tin và trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình đánh giá, cập nhật tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia. Làm rõ cơ chế tích hợp, dẫn chiếu và áp dụng Danh mục kiểm soát với các danh mục chuyên ngành; đồng thời, bổ sung quy định về bảo mật thông tin và cơ chế xử lý trong trường hợp đột xuất tại Điều 12 dự thảo luật.

Họp tại Tổ TP Hồ Chí Minh sáng cùng ngày, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Tùng cho rằng, dự thảo luật đã bao quát được nhiều nội dung quan trọng, nhằm hoàn thiện về khuôn khổ pháp lý. So với Nghị định 81 của Chính phủ về phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, dự thảo luật có phạm vi điều chỉnh rộng hơn và đã thiết lập được cái cơ chế quản lý toàn diện hơn đấy và cũng đáp ứng được các cái chuẩn mực quốc tế.

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thành Trung, việc ban hành luật phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là yêu cầu khách quan, cấp thiết cả về chính trị, pháp lý và thực tiễn. Về nội dung liên quan đến thanh tra, kiểm tra, đại biểu đánh giá cao quy định theo hướng lựa chọn trên đánh giá rủi ro, tránh kiểm tra trùng lặp. Đại biểu nêu ví dụ, nếu một doanh nghiệp vừa được cơ quan kiểm tra đầy đủ và không phát hiện vi phạm thì các cơ quan khác nên khai thác kết quả đó và chỉ tiến hành kiểm tra lại khi có dấu hiệu vi phạm mới hoặc phát sinh nguy cơ mới.

Điều này vừa giảm phiền hà cho doanh nghiệp, vừa tiết kiệm thời gian và nguồn lực của nhà nước. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, để tránh tình trạng cùng một yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nhiều lần một loại hồ sơ và giấy tờ.

Về chế độ chính sách đối với lực lượng thực hiện nhiệm vụ, đại biểu thống nhất cần có chính sách phù hợp đối với những người làm việc trong môi trường nguy hiểm hoặc thực hiện nhiệm vụ đặc thù. Tuy nhiên việc quy định phải bảo đảm thống nhất với các luật hiện hành, tránh phát sinh thêm chế độ chồng chéo.