Giai điệu ấy như tan vào sương, hòa cùng gió nhẹ lướt trên những cánh đào bung nở trong nắng sớm những chiều cuối năm. Hang Kia chiều cuối năm, nhịp sống của người dân trở nên sôi động, trang hoàng hơn. Gác lại những vướng bận của cuộc sống, ngay từ lúc này, bà con người Mông Hang Kia đã bắt tay chuẩn bị đón Tết truyền thống theo cách riêng của mình.
Hang Kia, cái tên mỗi khi cất lên khiến người ta nghĩ tới vùng đất xa vời vợi. Xa về khoảng cách, xa cả về nếp nghĩ bởi những cơn “sóng ngầm” vẫn ào ạt cuốn theo những phận người mê muội, chìm đắm nổi trôi trong “cơn lốc trắng” giữa đại ngàn. Dẫu đã không ít lần đến đây nhưng đôi lúc chúng tôi vẫn giật mình thảng thốt như mình đang lạc bước ở giữa đại ngàn vùng biên viễn trong cơn lốc mê muội ấy.
Với chúng tôi, hiếm có nơi nào mang lại nhiều cảm xúc như vùng đất Hang Kia. E dè, ái ngại luôn là nỗi lo thường trực. Chẳng nghĩ đâu xa, khi thấy những cánh đào hồng bung nở giữa chập chờn mây trắng, giữa nắng và gió đại ngàn vi vút reo thì cái ký ức trong trận đấu súng kinh hoàng giữa tên trùm ma túy Vàng A Khua với lực lượng vây bắt trong ngày 23 tháng Chạp Tết Tân Mão (tức ngày 5/2/2010) lại vẹn nguyên ùa về như từng cơn gió buốt sắc lẹm cứa lại vào từng nỗi đau đang liền sẹo...
Đường về Hang Kia, xa ngái và e dè nhưng lại thật gần về nhịp sống, gần về tình cảm và sự chân thành. Chả thế, lần nào về Hang Kia, cụ Sùng A Dễ cứ nắm tay thật chặt rồi bày tiệc rượu vòng như thể chúng tôi là đứa con vừa mới đi xa về. Trong cuộc rượu ấy, bao giờ cũng vút lên điệu khèn môi quen thuộc một cách đầm ấm, chân tình và thiết tha. Có lẽ ở cả vùng Hang Kia này, không ai có thể sánh được tiếng khèn môi cao vút, mượt mà của cụ Sùng A Dễ. Ngay đến cả Phó Chủ tịch UBND xã Vàng A Nhà vốn nức tiếng là một tay khèn cũng chẳng thể theo được những nốt thăng giáng mềm mại như cụ.
Sự chân tình, nồng ấm, cởi mở và hiếu khách có lẽ hiếm có nơi đâu và hiếm có dân tộc nào thể hiện như dân tộc Mông. Điều đó được thể hiện cả trong nếp sống và nếp nghĩ. Khề khà chén rượu vòng, cụ Sùng A Dễ bảo: “Người Mông mình đã quý ai thì quý hết lòng, hết dạ, sẵn sàng chia sẻ những thứ quý giá nhất mình đang có cho bạn”.
Điều này, chính chúng tôi cũng đã nhiều lần được trải nghiệm trong những chuyến đi. Khi những vòng rượu đã chuyển hết lượt thì nhịp khèn của Phó Chủ tịch UBND xã Hang Kia Vàng A Nhà hòa nhịp vút cao với những nốt nhạc trong trẻo, say sưa và đầy mê hoặc như hòa cùng gió lướt trên những cánh đào phai rồi tan vào mây núi chờn vờn. Điệu nhạc đang vút cao bỗng như lạc điệu và lịm tắt khi bóng dáng Trưởng Công an xã Hang Kia Khà A Ga thấp thoáng bên hiên với những bước giậm thanh thoát như con nai, con hoẵng trên đại ngàn Hang Kia.
Sau chén rượu ngô thơm nồng và cay lựng và cũng chẳng giấu giếm, Khà A Ga cho biết đang trên đường đi tìm Phó Chủ tịch UBND xã Vàng A Nhà để đến nhà một số đối tượng vận động họ xuống núi cai nghiện ma túy. Đây là một trong những việc làm cụ thể để Hang Kia từng bước thực hiện Đề án “Xây dựng địa bàn xã không có ma túy”. Vận động người nghiện đi cai là việc làm thường xuyên được cấp ủy, chính quyền, các ngành, đoàn thể và những người có uy tín như cụ Dễ vẫn thường xuyên, tự nguyện làm. Cho dù đến giờ, kết quả cũng chưa có được là bao nhiêu.
Với địa hình phức tạp lại nằm không xa đường biên giới với nước bạn Lào nên thung lũng nhìn từ trên cao chỉ nằm lọt thỏm trong lòng bàn tay có gần 430 hộ dân với hơn 3.200 nhân khẩu đã bị tội phạm ma túy lợi dụng biến nơi đây trở thành một “lô cốt” kiên cố trong cái dáng vẻ thanh bình và hiền hòa. Nói chuyện với chúng tôi,
Phó Chủ tịch UBND xã Hang Kia Vàng A Nhà bảo: Ở đây cuộc sống vẫn còn nhiều khốn khó. Nguồn thu nhập, cuộc sống của đa phần người dân chủ yếu từ lúa, ngô, dong riềng và các loại cây ăn quả như mận, đào... Đất canh tác ít, chủ yếu là núi đá chênh vênh nên phần nhiều các hộ dân còn nghèo. Dù vậy, trái với những nhọc nhằn lam lũ, ở Hang Kia cũng không khó để tìm thấy một cuộc sống sang giàu. Cuộc sống đó ai cũng hiểu nó đến từ đâu và đó cũng là bước khởi đầu của tội lỗi.
Cán bộ, chiến sỹ Công an hòa mình vào cuộc sống của bà con người Mông, Hang Kia.
Theo thống kê của lực lượng chức năng, trung bình mỗi năm có khoảng 4 - 5 đối tượng là người Hang Kia bị bắt vì ma túy. Tính đến thời điểm này, cả xã Hang Kia có đến 8 đối tượng bị kết án tử hình, hàng chục đối tượng bị kết án tù chung thân và bị kết án tù có thời hạn từ 20 năm trở xuống vì tội ma túy. Lượng ma tuý bị bắt quả tang thu giữ và qua điều tra, chứng minh làm rõ do các đường dây, đối tượng là người ở Hang Kia tham gia mua bán, vận chuyển lên tới hàng trăm bánh heroin. Có những vụ lực lượng chức năng bắt quả tang các đối tượng vận chuyển hàng chục bánh.
Điển hình như vụ bắt đối tượng Vàng A Lự đang trên đường vận chuyển 35 bánh heroin hay mới đây nhất là vụ bắt giữ đối tượng Tráng A Páo ngày 9/11/2011 khi đang trên đường vận chuyển 10 bánh heroin. Nói về vấn nạn ma túy ở vùng đồng bào người Mông, Thượng tá Nguyễn Ngọc Quang, Phó phòng CSĐT tội phạm về ma túy (PC47) - Công an tỉnh cho biết: Đến thời điểm 30/11/2011, xã Hang Kia có 31 người nghiện, trong đó có 15 người nghiện mới. Tuy nhiên, theo Trưởng Công an xã Khà A Ga thì trên thực tế số người nghiện ở Hang Kia còn cao hơn nhiều. Số người đi cai về cũng không ít đã tái nghiện.
Lực lượng Cảnh sát ma túy Công an Hòa Bình bắt giữ đối tượng người Mông vận chuyển 50 bánh heroin.
Tuy vậy, qua hơn 1 năm thực hiện Đề án 03 ngày 14/1/2010 của Tỉnh ủy và Phương án 592/C11 (C17) ngày 5/3/2010 của Bộ Công an, tình hình ở địa bàn 2 xã Hang Kia, Pà Cò bước đầu đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Lực lượng chức năng đã tổ chức đấu tranh điều tra, bóc gỡ và triệt phá nhiều chuyên án, bắt hàng chục đối tượng, từng bước làm giảm sức nóng về tội phạm ma túy trên địa bàn 2 xã. Đời sống đồng bào người Mông cũng đang dần khởi sắc. Đó đang được xem là những tín hiệu vui cho những ngày bão tan. Thấu hiểu những nỗi đau và giá trị của sự đổi đời, những người như cụ Sùng A Dễ, Bí thư Đảng ủy xã Khà A Lau, Phó Chủ tịch UBND xã Vàng A Nhà, Trưởng Công an xã Khà A Ga vẫn kiên trì vận động những người lẫm lỡ từ bỏ con đường tối, từ bỏ ma túy với cái tâm hướng thiện để hướng về một cuộc sống bình yên.
Nhịp sống bình yên đang dần trở lại với bà con người Mông ở Hang Kia, dẫu biết rằng phía trước còn lắm gian nan song chúng tôi luôn tin tưởng rằng, với sự đồng thuận của các cấp, các ngành và người dân trong xã, cuộc sống tốt đẹp sẽ đến với người dân nơi đây. Một mùa xuân nữa lại về với người Mông vùng cao Hang Kia, những cánh đào phai trắng ngần, khoe sắc trước nắng mai, những điệu khèn Mông lại được cất lên trong trẻo, hào sảng từ chính đôi môi của người Mông, hòa quện vào sương mai, vào đại ngàn bình yên
