Hạn chế xe quá tải, nên làm từ gốc

Thiếu tính hiệu quả

Hải Phòng là một trong 10 địa phương được Tổng cục Đường bộ trang bị đợt đầu bộ dây chuyền cân trọng tải xe lưu động (sau đây gọi tắt là trạm cân lưu động - TCLĐ) từ tháng 7/2013. Với cơ cấu lắp ghép nhanh, gọn, toàn bộ thiết bị có thể tháo ra, lắp vào và xếp gọn trên xe để di chuyển. Chỉ mất khoảng 2 giờ lắp đặt là có thể đưa TCLĐ sử dụng tại bất kỳ nơi đâu trên các tuyến đường quốc lộ nhằm kiểm tra trọng tải của các xe ôtô vận tải hàng hoá hạng nặng. Hải Phòng lựa chọn vị trí Quán Toan trên QL5 để đặt trạm, bởi đây là điểm nút có nhiều xe tải lưu thông nhất cả hai tuyến QL5 và QL10. Trước khi lắp TCLĐ, các thông số điều tra khảo sát cho thấy mỗi ngày có tới hàng ngàn lượt xe vận tải thuộc loại siêu trường, siêu trọng như xe container, xe kéo mooc, xe chở hàng rời trọng tải trên 40 tấn... thường xuyên qua lại. Ngoài Hải Phòng đến nay đã có 53 tỉnh thành được Tổng cục Đường bộ Việt Nam trang bị TCLĐ, trong đó, trên tuyến QL5, ngoài Hải Phòng ra nay còn có thêm tỉnh Hải Dương lắp đặt tại khu vực cầu Lộ Cương, nối QL5 với thị trấn Gia Lộc, huyện Tứ Kỳ. Thế nhưng tính hiệu quả vẫn chưa thấy đâu.

Đơn cử như QL5, với 2 điểm cân lưu động cách nhau khoảng hơn 40 cây số những tưởng con đường sẽ được bảo vệ tối đa, không bị tàn phá bởi xe quá tải. Song, hơn nửa năm thực hiện, kết quả thật đáng buồn. Số lượng xe buộc phải kiểm tra tải trọng giảm dần rồi... về 0. Trạm cân ở Quán Toan hầu như không còn hoạt động. Trạm ở Hải Dương mỗi ngày chỉ cân được 1-2 xe. Trạm đã nghĩ ra cách thay cân điện tử bằng cân tay nhằm tăng tính linh hoạt nhưng kết quả vẫn không cải thiện. Thông tin về hoạt động TCLĐ trên tuyến QL1 tại các tỉnh Hà Nam, Hà Tĩnh do các đồng nghiệp cung cấp cũng có kết quả giống hệt như QL5. Nghĩa là mỗi ngày chỉ cân được từ 1-2 xe trong khi xe quá tải hạng nặng vẫn nườm nượp trên đường.

Lắm chiêu nhiều trò

Trước thông tin Tổng cục Đường bộ đề xuất Bộ GTVT chỉ đạo chậm nhất đến 1/4/2014 cả nước phải đưa trạm cân lưu động (TCLĐ) vào hoạt động để bảo vệ an toàn chất lượng công trình các tuyến quốc lộ, UBND tỉnh Hải Dương cũng đã có quyết định số 280/QĐ-UBND về ban hành quy chế hoạt động của TCLĐ và Văn bản số 55 ngày 6/3/2014 về Kế hoạch kiểm tra tải trọng xe tại các tuyến QL5, QL 18 và QL 37 đi qua địa bàn Hải Dương.

Tuy nhiên, từ đó đến nay, cái làm được là thành lập xong Trạm kiểm tra tải trọng xe có hơn 10 nhân sự. Trong đó, từ trạm trưởng đến trạm viên đều là cán bộ tăng cường từ các đơn vị, lực lượng chức năng như Ban ATGT tỉnh, CSGT, CSTT, BCH quân sự, Thanh tra giao thông... Trong khi đó, hoạt động thực tế thì gặp muôn vàn khó khăn, phức tạp, mỗi ngày chỉ cân được vài xe. Cân xong phát hiện quá tải cũng chẳng biết làm gì ngoài việc xử phạt hành chính rối cho đi. Thế là xe quá tải lại tiếp tục lăn bánh trên đường.

Cũng từ khi có TCLĐ trên QL5, nhiều chiêu trò mới của cánh lái xe tải cũng đã xuất hiện. Với xe tải hàng rời, dịch vụ xuống tải, chở hàng tăng bo qua trạm cân nhanh chóng hình thành. Giá mỗi cuốc tăng bo từ 1-1,5 triệu đồng, tuỳ theo lượng hàng phải xuống tải. Nhưng đối với xe chở hàng bằng container chủ yếu là hàng hoá XNK nên xe nào cũng có kẹp chì niêm phong nên không thể mở "công" hạ tải tăng bo được. Cánh lái xe nghĩ ra chiêu thức mới: Tụ vạ thành từng đoàn, từng tốp từ 10-20 chiếc ở ven đường, nằm chờ cho đến khi nhận tin báo về giờ nghỉ, giờ thay ca của các TCLĐ mới tiếp tục chạy xe. Còn có cách quái chiêu hơn, tất cả các xe tải nối đuôi nhau thành hàng dài hàng cây số chờ qua TCLĐ. Nếu xe nào cũng phải kiểm tra trọng tải nối tiếp nhau thế này thì chắc chắn sẽ gây ách tắc giao thông toàn tuyến, đành phải làm lơ cho xe nối đuôi nhau qua.

Quá nhiều bất cập

Thượng tá Phạm Đình Ngợi, Phó phòng CSGT đường bộ, đường sắt - Công an tỉnh Hải Dương, cho biết: Lẽ ra phải làm từ gốc, tức là nơi chất tải lên xe trước mỗi hành trình. Việc này dễ hơn nhiều, sẵn chế tài hơn nhiều và hiệu quả hơn nhiều so với cách "thả gà ra đuổi" rồi dùng TCLĐ để bắt lại. Chỉ mỗi một cái cân thôi thì sao có thể làm được gì. Chẳng hạn, nếu phát hiện xe quá tải thì hạ tải thế nào trong khi kho, bãi, nhân công, thiết bị phục vụ cho việc hạ tải không hề có. Đó là chưa kể đến tình huống nếu hàng hoá là hàng tươi sống, hoá chất, hàng cần điều kiện bảo quản đặc biệt thì lấy đâu ra kho chuyên dùng để chứa hàng hạ tải. Và nếu xảy ra hỏng hóc, mất mát hàng hoá thì ai chịu trách nhiệm đền bù?

Thượng tá Phạm Văn Lưu, Trưởng trạm CSGT Hải Dương, đơn vị chịu trách nhiểm kiểm tra ATGT trên toàn tuyến QL5 địa phận tỉnh Hải Dương tâm sự: Với lỗi quá tải dám chắc cứ 100 xe qua trạm thì cả 100 xe đều vi phạm. Lúc đó không thể nào đủ điều kiện để xử lý 100%. Quan trọng hơn, xử lý vi phạm nhằm mục đích không để cho lỗi vi phạm tác hại, ảnh hưởng đến đối tượng bảo vệ (công trình giao thông). Nhưng chỉ phạt tồn tại thì kể như không có kết quả gì. Thượng tá Lưu cho rằng, nếu phải xử lý thì nên xử lý ngay từ gốc. Chẳng hạn, xe chở hàng không được ra khỏi cảng, khỏi bến bãi, kho hàng nếu chở quá tải trọng cho phép. Lúc này, cơ quan chức năng như chính quyền cảng, hải quan đều có sẵn trong tay đủ thứ công cụ, chế tài bắt buộc doanh nghiệp thực hiện chở đúng tải trọng. Đây cũng là cách để bình đẳng trong các doanh nghiệp vận tải, không một ai có thể lấy lý do tải trọng bù chi phí, bù "làm luật" trên đường. Nếu tất cả các doanh nghiệp vận tải đều thực hiện nghiêm quy định này thì cước phí không tăng lên, không chiếm tỷ trọng quá lớn trong cơ cấu giá thành hàng hoá sản phẩm, mặt bằng cước sẽ rất ổn định, góp phần rất lớn cho việc thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh