Thực tiễn thí điểm cho thấy sự đồng thuận cao của phụ huynh, chuyển biến tích cực trong hành vi học sinh, mở ra cơ sở để nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn thành phố.
Từ giờ ra chơi thành không gian giáo dục kỹ năng sống
Trong bối cảnh điện thoại thông minh, mạng xã hội và các thiết bị điện tử ngày càng len lỏi sâu vào đời sống học đường, việc học sinh “dán mắt” vào màn hình ngay cả trong giờ ra chơi đã trở thành hình ảnh không hiếm gặp tại nhiều trường học. Không ít ý kiến lo ngại tình trạng này làm giảm tương tác xã hội, hạn chế vận động thể chất, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần và kỹ năng sống của học sinh.
Từ thực tế đó, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) TP Hồ Chí Minh đã triển khai kế hoạch xây dựng môi trường học đường lành mạnh, trong đó trọng tâm là hạn chế sử dụng điện thoại di động, thiết bị điện tử trong giờ ra chơi, bắt đầu áp dụng đại trà từ tháng 1/2026.
Theo Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh, đây không phải là biện pháp mang tính “cấm đoán”, mà là định hướng hành vi tích cực, giúp học sinh sử dụng thiết bị công nghệ một cách hợp lý, đúng mục đích, đồng thời tạo điều kiện để các em được vận động, giao lưu gắn kết và thư giãn đúng nghĩa trong giờ ra chơi.
Trước khi triển khai trên diện rộng, từ tháng 10 đến tháng 12/2025, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh đã tổ chức thí điểm mô hình tại 16 cơ sở giáo dục. Kết quả bước đầu cho thấy những tín hiệu rất đáng ghi nhận: 97,98% phụ huynh đồng thuận, hơn 70% học sinh đồng ý với chủ trương nếu nhà trường có các hoạt động thay thế phù hợp.
Trong quá trình thí điểm, các trường đã tổ chức giờ ra chơi theo ba nhóm hoạt động chính: nhóm vận động (thể thao, trò chơi tập thể, văn nghệ); nhóm hoạt động tĩnh (đọc sách, chơi cờ, vẽ tranh, nghỉ ngơi); nhóm sử dụng thiết bị điện tử có kiểm soát, chỉ phục vụ mục đích học tập, tra cứu và phải được giáo viên cho phép, thực hiện tại khu vực quy định.
Thực tế cho thấy, khi có các hoạt động thay thế hấp dẫn, học sinh giảm rõ rệt việc sử dụng điện thoại một cách thụ động, tăng giao tiếp trực tiếp, không khí sân trường sôi nổi hơn. Trên 80% học sinh tham gia ít nhất một hoạt động trong giờ ra chơi, hình thành dần thói quen sử dụng thiết bị công nghệ có chừng mực. Tại nhiều trường tham gia thí điểm, giờ ra chơi không còn là khoảng thời gian trống mà được tổ chức như một không gian giáo dục mềm, nơi học sinh được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tinh thần tập thể và sự sáng tạo.
Cô Huỳnh Thị Ngọc Bích, Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Thạnh cho biết, việc hạn chế điện thoại trong giờ ra chơi giúp nhà trường chủ động hơn trong tổ chức các hoạt động cho học sinh. “Khi không còn phụ thuộc vào điện thoại, các em chủ động tham gia trò chơi tập thể, đọc sách, sinh hoạt câu lạc bộ. Mối quan hệ giữa học sinh với nhau cũng gắn bó hơn, thầy cô dễ dàng quan sát, hỗ trợ các em kịp thời”, cô Bích chia sẻ.
Theo cô Bích, điều quan trọng là nhà trường không áp đặt mà tạo sự đồng thuận thông qua truyền thông, giải thích cho học sinh hiểu lợi ích của việc giảm sử dụng thiết bị điện tử, đồng thời liên tục làm mới các hoạt động để tránh nhàm chán cho các em. Không chỉ giáo viên, nhiều học sinh cũng nhìn nhận việc hạn chế điện thoại trong giờ ra chơi là cần thiết nếu được tổ chức hợp lý. Em Nguyễn Hà Dương, học sinh lớp 12A1, Trường THPT Nguyễn Khuyến cho rằng, điện thoại tuy tiện lợi nhưng nếu lạm dụng sẽ khiến học sinh bị cuốn vào thế giới riêng.
“Em thấy nếu giờ ra chơi có nhiều hoạt động như chơi thể thao, trò chơi dân gian, sinh hoạt câu lạc bộ thì học sinh sẽ quên luôn việc dùng điện thoại. Những lúc đó, tụi em được nói chuyện, cười đùa, vận động nhiều hơn, tinh thần cũng thoải mái hơn. Việc hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi còn giúp học sinh cân bằng tốt hơn giữa học tập và nghỉ ngơi, nhất là với học sinh cuối cấp đang chịu nhiều áp lực”, Hà Dương cho biết.
Phối hợp phụ huynh đưa nghề truyền thống vào trường học
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, trong bối cảnh học sinh ngày càng lệ thuộc vào thiết bị số, việc cấm hoặc hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi là cần thiết, với điều kiện nhà trường phải tạo ra các hoạt động thay thế thực sự hấp dẫn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi.
Các trò chơi dân gian như kéo co, nhảy dây, đá cầu, cùng các hoạt động nghệ thuật, đàn hát, thể thao, đọc sách, sáng tạo thủ công… không chỉ giúp học sinh vận động mà còn góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống, rèn luyện kỹ năng xã hội. Đây là những yếu tố mà màn hình điện thoại không thể mang lại.
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh cho biết: Tỉ lệ phụ huynh đồng thuận gần 98% là rất đáng ghi nhận, song tỉ lệ học sinh đồng thuận mới ở mức 70% cho thấy nhà trường cần tiếp tục lắng nghe, điều chỉnh hoạt động cho phù hợp hơn với nhu cầu, sở thích của các em.
Nhiều trường đã sáng tạo khi đưa các trò chơi dân gian, hoạt động văn hóa truyền thống vào giờ ra chơi, tạo sự gắn kết giữa học sinh. Tuy nhiên, cần đa dạng hóa hơn nữa các mô hình câu lạc bộ, từ thể thao, nghệ thuật đến các loại hình văn hóa dân gian như đàn ca tài tử... Để thực hiện điều đó, cần vai trò phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh, trong đó có việc mời nghệ nhân, nghệ sĩ, chuyên gia, thậm chí chính phụ huynh học sinh tham gia giảng dạy, truyền nghề truyền thống cho học sinh.
Từ kết quả thí điểm, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh xác định triển khai đại trà mô hình tại 100% trường THCS, THPT, trường phổ thông nhiều cấp học, trung tâm GDTX, GDNN-GDTX trên địa bàn. Mục tiêu không chỉ là giảm việc sử dụng điện thoại thụ động, mà còn tạo chuyển biến bền vững trong hành vi học sinh, góp phần xây dựng “Trường học hạnh phúc”.
"Đại dịch" mang tên smartphones: Cai nghiện smartphones như thế nào? (bài cuối) 
"Đại dịch" mang tên smartphones: Những đứa trẻ… “cúi đầu”! (bài 2) 
