Cả 2 bên cùng "xù"
Đó là câu chuyện xảy ra tại địa bàn xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo vụ mùa năm 2009. Ông Vũ Văn Nhâm, Chủ tịch UBND xã này cho biết, từ năm 2002 đến nay, địa phương được Công ty CP Nông nghiệp kỹ thuật cao Hải Phòng ký hợp đồng sản xuất hạt giống lúa lai F1, với diện tích 25ha.
Theo đó, công ty chịu trách nhiệm về giống và chỉ đạo KHKT. Còn việc điều hành sản xuất, đầu tư phân bón, thuốc BVTV và công chăm sóc do địa phương và hộ gia đình lo. Sản phẩm sau thu hoạch, được công ty thu mua với giá 20.500đ/kg.
Hợp đồng cũng ghi rõ, nếu có "sự cố" về giống hay thời tiết, ảnh hưởng tới năng suất, công ty sẽ chịu trách nhiệm thanh toán theo giá trên với mức 68,4kg/sào. Trường hợp nông dân cấy vượt năng suất trên, công ty vẫn mua sản lượng vượt đó với mức giá 20.500đ/kg. Ngược lại, nếu nông dân không chấp hành sự chỉ đạo kỹ thuật của công ty, dẫn đến năng suất sụt giảm dưới mức 68,4kg/sào, công ty sẽ không chịu phần sản lượng sụt giảm đó.
Điều đáng nói ở đây, hợp đồng sản xuất hạt giống lai F1 mà nông dân xã Đồng Minh ký với Công ty CP Nông nghiệp kỹ thuật cao, lại thông qua HTX dịch vụ nông nghiệp xã Đồng Minh, nên bà con chỉ được hưởng mức giá 16.000đ/kg, khoản tiền 4.500đ/kg còn lại, trả HTX dịch vụ nông nghiệp địa phương để chi phân bón, thuốc BVTV và công tác điều hành.
Mọi việc sẽ suôn sẻ nếu không xảy ra chuyện mà theo như bà Phạm Thị Cằng, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp kỹ thuật cao phản ánh, đó là vụ mùa vừa qua, một số hộ nông dân xã Đồng Minh đã phá vỡ hợp đồng, bán hạt giống lúa lai F1 (đã ký hợp đồng với công ty) cho một tư thương để bán lại cho chính công ty này, nhằm hưởng chênh lệch(?).
Tuy nhiên, đại diện chính quyền xã Đồng Minh, ông Vũ Văn Nhâm lại cho hay, không loại trừ khả năng một số hộ nông dân địa phương đã mang hạt giống lai F1 mà mình sản xuất theo hợp đồng, đưa sang xã bên để bán cho tư thương rồi sau đó bán lại cho công ty. Vì giá lúa được công ty hợp đồng bao tiêu ở 2 xã khác nhau và sản lượng gặt thí điểm thì cao, nhưng sản lượng gặt đại trà lại thấp, dẫn đến doanh nghiệp nghi kỵ nông dân phá vỡ hợp đồng, không thanh toán sòng phẳng với nông dân.
10 doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm vụ đông mới đây cho một số huyện của Hải Phòng, hầu hết cũng phàn nàn, nông dân đã đem sản phẩm rau, củ, quả ra tiêu thụ ngoài thị trường khi giá tăng, mà không bán cho doanh nghiệp theo hợp đồng đã thoả thuận(?). Còn nông dân thì lại kêu trời rằng, do doanh nghiệp ký hợp đồng với quá nhiều điểm để đề phòng bất trắc, nên khi thấy bà con được mùa đã làm ngơ (?!).
Sản xuất giống lúa lai F1 ở Vĩnh Bảo (Hải Phòng).
Mất an ninh lương thực
Ở Hải Phòng thời gian qua, không phủ nhận những nỗ lực và sự tâm huyết của một số doanh nghiệp trong việc liên kết, hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả. Về phía hộ nông dân, cũng nhờ sản xuất theo hợp đồng, bà con đã chủ động hơn trong đầu tư cũng như sản xuất, từng bước nâng cao sản lượng, chất lượng nông sản của mình. Tuy vậy, cũng phải thẳng thắn nói rằng, việc liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản theo hợp đồng như vậy chưa nhiều, chưa chặt chẽ về mặt pháp lý.
Thực tế, việc hợp đồng bị phá vỡ này, không đơn thuần chỉ là làm mất niềm tin giữa nhà nông với nhà doanh nghiệp và ngược lại, mà còn là vấn đề ổn định xã hội và mất an ninh lương thực do những bản hợp đồng không được thực hiện một cách suôn sẻ này. Cho đến nay, nhiều hộ nông dân ở xã Đồng Minh vẫn thắc thỏm, không yên tâm vì ruộng đất đầu tư vào sản xuất giống lúa, nhưng thành quả thì doanh nghiệp vẫn còn dây dưa nợ.
Trong khi đó, diện tích để cấy lúa thường không còn nên việc thiếu ăn vụ này đối với những hộ đã ký hợp đồng sản xuất hạt giống lúa lai F1 với doanh nghiệp vừa qua, là điều khó tránh.
Thiết nghĩ, việc phá vỡ hợp đồng trong sản xuất nông nghiệp này, dù mới chỉ xảy ra ở vài địa phương, nhưng nếu không được khắc phục triệt để, nó sẽ là tiền lệ, là hậu quả không nhỏ đối với ổn định xã hội nói chung và an ninh lương thực khu vực Hải Phòng nói riêng
