Nghỉ chế độ thương binh, đi viết báo
Tôi chưa từng gặp ông nhưng cái tên Tô Lan thì tôi quen lắm. Tôi quen tên ông qua các bài viết mang tính nhân văn và thời sự nóng bỏng xảy ra ở Nghệ An, quen còn vì tên ông được nhắc đến trong nhiều cuộc họp giao ban báo chí của tòa soạn. "Chát" với ông vào ngày đầu tiên của đợt mưa rả rích do ảnh hưởng của cơn bão số 2, tôi mới biết thêm rằng, ông chính thức được cấp thẻ nhà báo cách đây 7 năm, khi ông tròn 50 tuổi. Ôi! Ở cái tuổi "tri thiên mệnh" mới được cấp thẻ nhà báo lần đầu như ông là "hiếm có, khó tìm".
Tại sao nhà báo Tô Lan lại làm báo chuyên nghiệp muộn mằn như vậy? Năm 1971 khi có trong tay thành tích là học sinh giỏi văn và đang là học sinh lớp 8 (hệ 8/10) lớp Văn đặc biệt của tỉnh Nghệ An (tiền thân của Trường chuyên Phan Bội Châu), ông lên đường nhập ngũ. Đầu năm 1972, ông Nam tiến và trở thành chiến sỹ của "Trung đoàn đỏ" mặt trận B5, tham gia chiến dịch giải phóng và bảo vệ Quảng Trị. Máu ông đã đổ xuống trên mảnh đất đau thương và anh dũng này.
Tháng 3/1973, Hiệp định
Không lao vào làm kinh tế như thường thấy ở các thương binh, cựu chiến binh khác mà ông giữ niềm đam mê viết báo. Hơn 10 năm sống ở Hà Tĩnh, ông là cộng tác viên xuất sắc của Báo Hà Tĩnh, Đài Phát thanh Hà Tĩnh và đăng bài rải rác trên các tờ báo TW như Tạp chí Dân số, Báo Nhân dân Chủ nhật, Báo Gia đình & Xã hội...
Phải mất hơn 10 năm làm "phóng viên tập sự" kiểu này, năm 2000 ông mới chính thức ký hợp đồng làm phóng viên cho Văn phòng đại diện khu vực Bắc miền Trung của Báo Nông nghiệp Việt Nam. Khi gia đình hồi hương từ Hà Tĩnh về thành phố Vinh, ông chuyển sang làm Trưởng đại diện văn phòng liên lạc tại Nghệ An của Báo Gia đình & Xã hội. Từ năm 2007 đến nay, ông là Trưởng đại diện của Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập tại miền Trung.
Nói về cơ duyên trở thành cộng tác viên của Báo CAND, ông kể rằng vào khoảng đầu mùa hè năm 2005, ông bất ngờ nhận được cuộc điện thoại của một người tự giới thiệu là Phó Ban thư ký tòa soạn - đề nghị ông cộng tác. Ông hăm hở vào cuộc và loạt bài ông viết về vụ án bán độ của cầu thủ và nghi án mua cúp của CLB bóng đá Sông Lam dưới bút danh Hải Ninh, đăng trên Báo CAND đã gây được sự chú ý của độc giả.
Đổi lại, ông "được nhận" nhiều lời hăm dọa trực tiếp trong khi tác nghiệp và điện thoại nhắn tin dọa dẫm của "thế giới ngầm" thành Vinh. Một lần, ngay tại sân Vinh, khi vụ án bán độ và nghi án mua cúp đã khép lại, trên khán đài A, trước rất đông khán giả, có kẻ áp sát ông, mắt trợn trừng, tay chống nạnh, hất hàm giọng hằn học: người nọ, người kia "đang còn giữ những bài báo của ông viết đấy!". Viết đúng, viết đủ và nhìn nhận vấn đề một cách nhân văn, nên ông tự tin trả lời: "Những bài viết của tôi rất chân thực nên tôi chẳng sợ gì cả".
Sau loạt bài mang đậm dấu ấn ấy, cái tên Tô Lan tiếp tục xuất hiện trên Báo CAND, nhất là mỗi khi có những sự kiện đặc biệt ở Nghệ An. Còn nhớ, khi ở huyện Yên Thành xảy ra các vụ sét đánh chết người, không quản đường xa, bầu trời mây đen xám xịt, chỉ chực đổ sấm sét và dông tố xuống đầu, nhưng ông vẫn thuê xe từ thành Vinh đến vùng "tâm điểm sét đánh Nam Thành". Đến nơi, ông đội mưa tới nơi sét vừa đánh xong khét lẹt, về đến từng gia đình có người gặp nạn để viết trong cảm xúc trào dâng về những mất mát, đau thương.
Trong các bài viết ấy, ông còn có những lý giải về hiện tượng thiên nhiên này, đồng thời kiến nghị: nên chăng cần có một dự án làm cột thu lôi, làm nhà có thiết bị chống sét giữa những cánh đồng cho nông dân có nơi tránh mưa, tránh sét bất ngờ khi đang lao động… Phải là một người cầm bút tâm huyết với nghề, có trách nhiệm trước nỗi đau mới đưa vấn đề, giải quyết vấn đề trong những bài viết cặn kẽ như thế.
Ngay như vụ sập ràm đá ở mỏ Lèn Cờ làm 18 người chết ở Nghệ An, ông đã có mặt sớm tại hiện trường. Ngoài viết bài cho báo, ông còn là người giúp Báo CAND làm công tác xã hội từ thiện một cách nhanh chóng, bằng việc ông dùng tiền của mình (báo hoàn trả lại cho ông sau), nhờ Công an huyện Yên Thành thay mặt báo trao tiền cho gia đình gặp nạn. Sự hỗ trợ kịp thời ấy của Báo CAND thông qua ông, đã góp phần xoa dịu nỗi đau cho thân nhân người tử nạn. Có một cộng tác viên bám sát cơ sở, không ngại khó, ngại khổ như ông đã giúp xóa đi khoảng cách về địa lý, giúp Báo kịp thời đưa tin và kịp thời làm nghĩa cử nhân đạo.
Trong vụ ôtô khách 48K-5868 bị lũ cuốn trôi xuống sông Lam trong mùa bão lụt năm 2010 ở Hà Tĩnh, ông đã bám sát hiện trường, viết loạt bài về sự kiện cháy lòng này. Ngày thứ 4, khi các lực lượng chức năng bó tay, những người tự nguyện trục vớt được phép vào cuộc. Khi viết về những người tình nguyện dũng cảm này, suýt nữa ông đã nhầm. Trong lúc những thợ lặn tình nguyện đang dầm mình dưới nước lũ chảy xiết, trên bờ ông lao đi tìm người đưa ra ý tưởng và chủ trì sự tự nguyện trục vớt.
Trong hỗn độn người là người sặt một màu áo phao, có một người "nấp" gần Phó Chủ tịch tỉnh Hà Tĩnh khe khẽ tự nhận là người mà ông đang tìm. Ông vội bám lấy không rời, kéo anh ta tới nơi có thể để khai thác thông tin. Thế nhưng qua trò chuyện, ông đã sớm nhận diện ra anh ta chỉ là một gã "Lý Thông". Với sự nhạy cảm của một người từng trải, ông đã từ bỏ nhân vật này, tiếp tục lao vào cuộc tìm kiếm trong sự ngăn cản của lực lượng bảo vệ. Phải rất vất vả, ông mới tìm được người chủ công đích thực để có thông tin chuẩn xác về tấm gương tự nguyện cao cả này lên Báo CAND.
Là nhà báo đã lớn tuổi nhưng khi tác nghiệp, ông vẫn nhanh nhẹn, tháo vát, luôn tinh tế, nhạy cảm và sẵn sàng đầu tư cho công việc. Ông sắm máy tính xách tay, máy ảnh kỹ thuật số, USB 3G để luôn có mạng Internet bên mình. Rút kinh nghiệm sau mỗi lần tác nghiệp, tận dụng tối đa sự tiện ích của công nghệ, nên ông luôn nắm bắt kịp thời các vấn đề thời sự nóng bỏng, đáp ứng mong mỏi của bạn đọc và niềm tin của Báo CAND.
Say nghề báo, hiểu nghề CSĐT tội phạm ma túy của chồng
Thượng úy Hương Giang, cô "nhà báo không thẻ" ở Phòng Công tác Chính trị, Công an tỉnh Nghệ An tốt nghiệp Khoa Báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 2001. Sau 2 năm làm ở Đài Truyền hình Nghệ An, Giang đứng vào đội ngũ những người làm công tác tuyên truyền của Phòng Công tác Chính trị. Mỗi tháng, cô và đồng nghiệp đảm nhận 2-3 chương trình trên truyền hình; 1 trang phát thanh và các bài báo viết trên các báo ngành. Cũng nhờ nghề báo mà cô có cơ duyên gặp ông xã - đồng chí Nguyễn Đức Cường, Phó trưởng Phòng CSĐT tội phạm về ma túy, Công an Nghệ An.
Lần đó Giang thực hiện phóng sự về phòng chống tội phạm ma túy và được giới thiệu phỏng vấn trinh sát Nguyễn Đức Cường. Cường cao đến mức Giang rút hết chân máy mà ống kính vẫn chưa "bắt" được khuôn mặt khiến cô phải để nó hếch lên mới ghi hình được. Ấn tượng về anh trinh sát cao kều (1m83) bắt đầu như thế và rồi họ dần yêu, đi đến hôn nhân. Giang bảo mình may mắn khi chồng không đòi hỏi ở vợ mình một mẫu hình phụ nữ dịu dàng, mà với anh, hình ảnh cô chân đi giày bệt, vai vác máy quay phim đi phăm phăm mới thật gần gũi. Anh hiểu công việc của cô, thông cảm đến mức dù cho vợ đi đến nửa đêm mới về vẫn "Ok".
Vụ cháy ở chợ Vinh ngày 20/6, Giang nhận được tin lúc hơn 20h, khi hai vợ chồng đang nằm nhà xem tivi. Lập tức, cô bật dậy đến cơ quan lấy đồ nghề và mải miết tác nghiệp đến quá 24h. Khi về, người cô ướt đẫm vì mồ hôi, vì nước cứu hỏa. Nhắc đến việc này, Giang lại ngậm ngùi vì là nhà báo không thẻ. Lúc cô đến hiện trường, CSGT, CSTT đã quây dây, dàn hàng không cho những người không liên quan vào làm cản trở hoạt động của Cảnh sát PCCC. Nhìn thấy cô ôm máy quay xăm xái bước vào, anh CSTT quát, "chị kia, không được vào để cứu hỏa hoạt động". Lúc đó, Giang ước gì mình có thẻ nhà báo để chìa ra… May quá, đang lúng túng thì cô bật ra, "em ở PX15…". Những thông tin về vụ cháy chợ lớn đã được Giang viết và kịp thời gửi đăng trên Báo CAND.
Nhắc đến Giang, ai cũng biết đến trường hợp chồng cô bị bắn trọng thương trong lần tấn công nhóm tội phạm ma túy lúc 3h ngày 26/5/2010. Nhờ sự tích cực của Ban Giám đốc Công an tỉnh và sự tận tụy của đội ngũ y bác sỹ mà Cường cùng các đồng đội của anh đã được cứu chữa kịp thời. Giang bảo, cô biết tin chồng mình bị thương khi đang quay phim ở một hội nghị của Công an tỉnh. Khi đó, một đồng chí lãnh đạo cấp phòng đến dự hội nghị, thấy Giang đang tác nghiệp ở đấy đã rất ngạc nhiên bởi, "chồng bị thương mà vợ vẫn bình thản quay phim". Thì ra lúc đó, Giang chưa biết tin và khi biết rồi thì cô vội lên đường đến với anh.
Nhờ yêu nghề báo nên cô hiểu tình yêu, sự đam mê nghề nghiệp của chồng. Kể cả sau khi anh bị thương (thương tật 41%), mỗi lần anh "đi đánh án", Giang chỉ có một lời chúc - chúc chuyên án thành công. Cô bảo, mình mạnh mẽ được như vậy là nhờ những va đập của nghề báo và thấu hiểu được công việc của chồng. Qua anh, cô hiểu về công việc thầm lặng của các chiến sỹ CSĐT tội phạm về ma túy và có cảm xúc để thực hiện bộ phim văn nghệ giàu chất thơ mang tên "Đồng đội của tôi". Giang bảo, cô mất 1 tuần để thực hiện và sụt đi 6kg khi làm bộ phim này. Và cô được trả công xứng đáng khi làm được món quà tặng có ý nghĩa và được trao Huy chương vàng.
Say nghề báo, hiểu nghề của chồng và có được cảm hứng từ công việc của anh để đưa vào tác phẩm của mình, Hương Giang đúng là người biết dung hòa công việc, tình yêu và sự nghiệp
