Học giả Harry Aveling dịch truyện “Cổ tích An Nam” ra tiếng Anh:

Giới thiệu tinh hoa văn hóa Việt ra thế giới

Hiểu và yêu văn hóa Việt Nam, Giáo sư Harry Aveling đã dịch sang tiếng Anh cuốn “Cổ tích An Nam” (Huyền thoại miền thanh lãng) từ tiếng Pháp, của tác giả Phạm Duy Khiêm, con trai nhà văn Phạm Duy Tốn.

Giáo sư Harry Aveling của trường Đại học La Trobe, Melbourne, Australia, một học giả nổi tiếng, đã có nhiều công trình dịch thuật và từng được trao Giải thưởng Phát triển Văn học về dịch thuật. Ông cũng đã có nhiều thời gian giảng dạy ở Việt Nam, nên ông rất hiểu và yêu văn hóa Việt Nam. Từ tình yêu ấy, ông đã dịch sang tiếng Anh cuốn “Cổ tích An Nam” (Huyền thoại miền thanh lãng) từ tiếng Pháp, của tác giả Phạm Duy Khiêm, con trai nhà văn Phạm Duy Tốn.

Công trình này là một đóng góp quan trọng của giáo sư Harry Aveling cho nỗ lực quảng bá văn học Việt Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung với bạn đọc quốc tế, thể hiện tình cảm sâu sắc, chân thành của ông dành cho xứ sở này. Nhân dịp giáo sư Harry Aveling có mặt ở Hà Nội dự lễ ra mắt cuốn “Huyền thoại miền thanh lãng” do Nhà Xuất bản Thế giới tổ chức, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng ông:

PV: Thưa giáo sư Harry Aveling, kho tàng cổ tích Việt Nam có rất nhiều tác phẩm, nhưng tại sao ông lại chọn dịch cuốn “Huyền thoại miền thanh lãng” mà không phải là cuốn khác?

Giáo sư Harry Aveling: Năm 2002, tôi làm luận văn thạc sĩ và những khóa học đó đã giới thiệu nhiều tác giả, trong đó có Phạm Duy Khiêm. Đọc những tác phẩm của ông, đều viết bằng tiếng Pháp, tôi rất thích. Cuốn sách có giá trị đặc biệt ở chỗ, là một trí thức am hiểu 2 nền văn hóa đông-tây và bằng thứ tiếng Pháp hết sức nhuần nhụy, tinh tế, tác giả đã trình bày lại các câu chuyện cổ tích quen thuộc của Việt Nam “Truyện trầu cau”, “Mỵ Châu –Trọng Thủy”, “Sự tích hòn vọng phu”, “Sự tích con muỗi” một cách gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp nhận với độc giả phương Tây biết tiếng Pháp, trong khi vẫn truyền tải được những nét đặc sắc của văn học dân gian Việt Nam, nói rộng ra, những tính cách, phẩm chất, lối suy nghĩ độc đáo, đậm đà bản sắc Việt. 

Giáo sư Harry Aveling và cuốn Cổ tích An Nam do ông dịch.
Giáo sư Harry Aveling và cuốn Cổ tích An Nam do ông dịch.

Cuốn sách có một vẻ đẹp độc đáo, khi không chỉ giới thiệu với thế giới bên ngoài những câu truyện cổ tích của Việt Nam, mà còn nói lên triết lý sống về tình yêu, về cái chết - một triết lý mang nặng khổ đau và cát bụi đời người ở những miền thanh lãng. Đọc cuốn sách, tôi thấy được những tinh hoa và bản sắc của văn hóa Việt Nam rất sâu sắc và nghĩ tại sao mình lại không dịch cuốn sách ra tiếng Anh, để tác phẩm được đến với công chúng nhiều hơn trên thế giới? Từ niềm yêu thích cũng như thấy được những giá trị của cuốn sách, tôi đã dành 3 năm để dịch và rất vui mừng khi Nhà Xuất bản Thế giới đã xuất bản.

PV: Là một nhà văn, một học giả người nước ngoài, ông có gặp nhiều khó khăn khi dịch cuốn “Huyền thoại miền thanh lãng”?

Giáo sư Harry Aveling: Khó khăn lớn nhất là sự khác biệt về văn hóa. Ví như trong truyện, Phạm Duy Khiêm nói về chi tiết người đàn ông chết và sau 3 năm thì cải táng, nhưng ông không muốn độc giả Pháp biết về tục lệ này do có tính đến sự khác biệt về văn hóa, nên đã viết đơn giản nó đi, không nói kỹ về các thủ tục cải táng của người Việt. Vì thế, tôi phải tìm hiểu để chuyển nghĩa cho đúng. Hoặc có các điển tích, thành ngữ phải chú thích mới hiểu được như câu Kiều “khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan” tôi chỉ có thể dịch ý. Việc dịch yêu cầu rất cao, là tái sáng tạo nên không dễ dàng, hơn nữa, chuyển ngữ một kiệt tác văn chương càng rất khó, mất rất nhiều thời gian mà nhuận bút lại thấp, trong khi bạn đọc luôn kỳ vọng vào bản dịch. Nếu dịch sát nghĩa, sẽ bị chê là khô khan, còn dịch “chệch” đi thì bị coi là sai và tôi chú ý đến tinh thần của bản dịch. Bởi dịch được cái hồn của tác phẩm thì sẽ bất tử.

Tôi có người bạn thơ quen biết đã nhiều năm là nữ thi sĩ Nguyễn Bảo Chân, một người hiểu sâu sắc văn hóa Việt và chúng tôi đã làm việc nhiều lần từ trước đây, giúp tôi rất nhiều. Bảo Chân kết nối tôi với nhà thơ Ý Nhi, người quen biết gia đình nhà văn Phạm Duy Khiêm, giúp tôi gặp được nhạc sĩ Phạm Duy và gia đình ông để tìm hiểu thêm về tác giả cũng như về cuốn sách. Từ đó, tôi biết bản quyền của cuốn sách thuộc về một nhà xuất bản bên Pháp để xin phép. Sau khi được nhà xuất bản và gia đình Phạm Duy đồng ý, tôi mới dịch sang tiếng Anh. Bảo Chân chính là người đã khích lệ và truyền cảm hứng cho tôi trong việc dịch cuốn sách này, nên tôi muốn ghi dành tặng cuốn sách cho cô ấy.

PV: Trong gần 30 câu chuyện cổ tích mà Phạm Duy Khiêm viết và đã được ông  dịch, tác phẩm nào để lại cho ông ấn tượng nhất?

Giáo sư Harry Aveling: Đó là tác phẩm đầu tiên, câu chuyện về Trương Chi và Mỵ Nương. Một câu chuyện giản dị, bình thường về tình yêu của một chàng trai nghèo có giọng hát tuyệt hay. Khi Trương Chi mất, hồn hóa thành gỗ tàn hương, rồi được làm thành chiếc chén. Mỗi khi cô gái uống nước ở chiếc chén thì hình ảnh anh ấy lại hiện ra và khi giọt nước mắt của cô gái rơi vào, hình ảnh đó tan đi. Một câu huyện hết sức lãng mạn và u hoài. Còn những chuyện khác không có chất hoài cổ như vậy.

PV: Ông yêu mến văn hóa Việt Nam và đã dành nhiều thời gian tìm hiểu về văn hóa Việt. Nhưng có nét văn hóa nào mà ông chưa biết hết?

Giáo sư Harry Aveling: Văn hóa Việt Nam tinh tế và tế nhị. Những xúc cảm trong những câu chuyện rất sâu lắng, tinh tế và đầy tính nhân bản. Tôi phải học và nhận ra những cảm xúc đó trong từng câu chuyện.

PV: Cám ơn ông!

Tác giả Phạm Duy Khiêm chọn tiếng Pháp làm ngôn ngữ văn chương là bởi, ông mong muốn giới thiệu văn hóa Việt Nam trên văn đàn thế giới. Những câu truyện cổ tích như cái cớ cho ông sáng tạo và đưa ra những thông điệp ý nghĩa với độc giả. Với văn phong đậm chất thi ca, ông mang đến cho bạn đọc những vấn đề nổi bật trong tâm hồn Việt, văn hóa Việt, xuyên qua ý nghĩa các huyền thoại. Đặc biệt, các tác phẩm của ông luôn đầy ắp tinh thần tự hào dân tộc và đất nước quê hương.
Thanh Hằng (thực hiện)

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.