Bờ biển dài hơn 200km ở Quảng Bình không chỉ là nơi để hàng chục ngàn ngư dân dong thuyền ra biển lớn, mà nơi đây còn giữ một vị trí quan trọng trong việc bảo đảm an ninh, quốc phòng. Vì vậy, các cấp bộ ngành liên quan và địa phương cần sớm có giải pháp khắc phục việc cát bồi lấp.
Cát bồi lấp làm ngư dân khốn đốn
Ngày 10/3, chúng tôi có mặt ở cửa biển sông Roòn, xã Cảnh Dương, Quảng Trạch, Quảng Bình và giật mình khi chứng kiến nhiều tàu thuyền của ngư dân có giá trị cả tỷ đồng bị hư hỏng nặng, hoặc nằm san sát không thể ra biển do cát. Cách đây vài năm, cửa biển sông Roòn rộng gần 200m, mỗi ngày có hàng trăm tàu thuyền vào ra tấp nập. Nhờ lộc biển, ngư dân vùng này đã bỏ lại phía sau cuộc sống nghèo túng để vươn lên làm giàu. Nhưng giờ đây, cửa biển sông Roòn bị cát vùi lấp chỉ còn rộng chưa đầy 50m, và độ sâu chưa tới 1m. Chính vì vậy, nhiều con tàu tiền tỷ của ngư dân đành phải gối bãi nằm bờ. Do tàu thuyền mắc cạn không thể ra khơi nên đã làm thiệt hại của ngư dân vùng này hàng chục tỷ đồng.
Ngư dân Trần Văn Nam buồn rầu kể: Ra tết nhiều ngư dân làm lễ cúng biển đầu năm, chuẩn bị đầy đủ các vật dụng thiết yếu chất lên tàu để ra biển. Nhưng sáng sớm hàng chục con tàu ra đến cửa biển lại phải quay về vì cát bồi lấp chắn đường. Không chỉ việc do cát bồi lấp tàu thuyền của ngư dân không thể ra biển, mà hàng chục con tàu tiền tỷ của bà con còn bị cát đánh hư hỏng nặng ngay sát bờ. Mới đây, tàu cá có công suất 300CV của gia đình anh Nguyễn Minh Tuấn ở xã Cảnh Dương trên đường ra cửa biển thì bị mắc cạn, bị sóng đánh xô nghiêng và lật. Máy móc, thiết bị trên tàu bị hư hỏng nặng, thiệt hại gần 400 triệu đồng. Tàu cá của anh Phạm Đình Phương ở thôn Tân Cảnh, xã Cảnh Dương bị mắc cạn, sóng đánh vỡ đôi tàu...
Rời cửa biển sông Roòn chúng tôi đến cửa biển sông Nhật Lệ, cửa biển sông Dinh, sông Lý Hòa… cũng đều có chung cảnh ngộ. Chưa bao giờ như bây giờ, những đụn cát xếp chồng lên nhau nơi cửa sông Nhật Lệ như một cái yết hầu khổng lồ sẵn sàng bóp nát tàu thuyền qua lại khi trái gió trở trời. Cửa sông Nhật Lệ vốn dĩ là cửa biển sâu, nhưng giờ đây với sự bồi lấp của cát làm nhiều đoạn nhìn thấy đáy. Những hệ lụy từ việc cát bồi lấp cửa sông Nhật Lệ đang làm khốn đốn hàng ngàn ngư dân nơi đây. Chỉ tính riêng vùng biển xã Bảo Ninh, Quảng Bình có 350 chiếc tàu, thuyền, trong đó có 250 tàu đánh bắt xa bờ. Bảo Ninh trở thành địa chỉ đỏ về nghề đánh bắt trên biển của Quảng Bình. Song giờ đây, nhiều ngư dân đang tìm cách bỏ nghề vì những vụ tai nạn liên tiếp xảy ra nơi cửa biển.
Ngư dân góp tiền mở lạch ở cửa sông Dinh nhưng chỉ được vài ngày đã bị cát vùi lấp.
Cần một giải pháp căn cơ
Ngồi nhìn những con tàu tiền tỷ của mình gối bãi, ăn sương do cửa biển sông Dinh bị cát bồi lấp hoàn toàn, nhiều ngư dân ở xã Nhân Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình đã chủ động góp tiền nạo vét làm luồng lạch mới cho tàu, thuyền ra biển. Từ ngày 1 đến ngày 3-3, người dân nơi đây thuê đào một con lạch khơi thông ra cửa biển. Ngày khơi xong cửa biển, ngư dân nơi đây vui mừng hơn mở hội. Nhưng niềm vui chỉ diễn ra được trong vài ngày, bởi con lạch dài gần 100m từ sông Dinh thẳng ra biển, rộng gần 30m, sâu hơn 2m vừa được khơi thông đã bị cát vùi lấp trở lại. Cửa biển sông Dinh hiện được xác định là nơi đang bị bồi lắng với mức độ trầm trọng nhất.
Chủ tịch UBND xã Nhân Trạch, ông Võ Hồng Thái cho biết, sau khi các thôn xin phép xẻ bãi cát sông Dinh để thông cửa biển, xã chỉ đạo Hội Nông dân hỗ trợ và động viên người dân trên tinh thần tự nguyện để khắc phục khó khăn trước mắt, còn lâu dài xã cũng... chưa biết tính sao. Dự án này nếu được đầu tư bài bản đòi hỏi số vốn không nhỏ nên xã phải đợi ý kiến cấp trên. Việc cát bồi lấp nơi cửa sông, cửa biển ở Quảng Bình một cách ồ ạt là một hiện tượng tự nhiên làm bất ngờ ngư dân nơi đây. Bởi, trước đây hằng năm biển thường gây sạt lở, ăn sâu vào đất liền. Cũng có nơi biển bồi lấp nhưng chỉ theo mùa và số lượng cát không đáng kể. Việc cát biển bồi thành gò, lấp các cửa sông, cửa biển là điều chưa từng xảy ra ở nơi đây.
Ngày 10/12/2013, tại kỳ họp của HĐND tỉnh Quảng Bình, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Đồng Hới Hoàng Nhật đã phát biểu khá gay gắt về vấn đề đầu tư để khơi thông cửa biển Nhật Lệ, bảo đảm cho tàu, thuyền ngư dân vào ra an toàn. Ông Nhật nói: “Không lẽ chúng ta lấy lý do thiếu tiền, luồng lạch để bồi lắng phức tạp cần nghiên cứu... rồi để kéo dài năm này qua năm khác, trong khi ngư dân đã khó khăn lại thiệt hại thêm”.
Được biết, việc quản lý luồng lạch tại các cửa biển tại Quảng Bình do cơ quan bảo đảm hàng hải thuộc Bộ Giao thông Vận tải quản lý. UBND tỉnh Quảng Bình cũng đã nhiều lần gửi công văn đề nghị đơn vị này phối hợp, hỗ trợ nạo vét luồng lạch nhưng chưa thực hiện được. Chúng tôi đề nghị các bộ, ngành Trung ương liên quan và địa phương cần sớm vào cuộc tìm hiểu nguyên nhân, đồng thời đưa ra giải pháp khắc phục hiện tượng cát bồi lấp bất thường
