Giải Nobel khoa học và sự bất công đối với các nhà khoa học nữ

Bà Marie Curie được giải Nobel Vật lý năm 1903 và giải Nobel Hóa học năm 1911 nhưng sau phải chờ đến năm 1935, Irène Joliot Curie, con gái của bà mới được thay mẹ nhận giải Nobel Hóa học.

Trong nửa sau thế kỷ XX, các Ủy ban giải thưởng Nobel đã táo bạo hơn nhiều để tôn vinh phụ nữ trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học với số lượng nhiều hơn: một bà đoạt giải thưởng Vật lý năm 1963, một bà nhận giải Hóa học năm 1964 và 5 bà nhận giải thưởng Y học từ năm 1977 đến 1995. Lời giải thích quen thuộc của sự chênh lệch giữa các nhà khoa học nữ được giải Nobel so với các nhà khoa học nam giới là: số lượng phụ nữ không nhiều so với nam giới trong các chức vụ cao ở đại học. Nhưng thực tế có nhiều nhà khoa học nữ đã bị các Ủy ban giải Nobel bỏ qua.

Ví dụ rõ ràng nhất là trường hợp nhà vật lý Lise Meitner, người đã chứng minh hạt nhân nguyên tử có thể bị chia tách và như thế đã mở đường cho  năng lượng hạt nhân. Nhưng người nhận giải lại là Otto Hahn, người có giải Nobel Hóa học vào năm 1944, trong khi hai người từ lâu đã làm việc cùng nhau về cùng một vấn đề. Bà Lise Meitner, người Do Thái khi ấy đã ở Thụy Điển từ nhiều năm. Đã quá muộn để sửa chữa điều bất công ấy vì bà đã mất vào năm 1968.

Một phụ nữ khác đúng ra phải được nhận giải thưởng, đó là nhà tinh thể học người Anh Rosalind Franklin. Những tấm ảnh chụp của bà đã được dùng làm cơ sở của phát minh về chức năng hoạt động của phân tử ADN. Người lãnh đạo của bà, Maurice Wilkins (vừa qua đời ở tuổi 87), đã lấy các tấm ảnh đó trong phòng thí nghiệm của bà Franklin mà không được sự đồng ý của bà và đem chứng minh các ảnh đó với Francis Crick và James Watson. Ba nhân vật này đã chia nhau giải Nobel Y học năm 1962. Về tài năng, trong những năm 50, Rosalind Franklin khi ấy còn rất trẻ, đã có những phát hiện về cấu trúc các phân tử của than, đã đặt những cơ sở cho vấn đề mà ngày nay chúng ta gọi là công nghệ nanô.

Các Ủy ban giải thưởng Nobel còn “làm hại” bà Mary Cartwright, người Anh (mất năm 1998 ở tuổi 98). Bà đã lập được công thức (trước cả ông Edward Lorenz mấy thập niên) tính toán về sự hỗn độn của vật chất mà không nhận được sự động viên nào.

Về phần bà Jocelyn Bell Burnell, một phụ nữ Bắc Ireland , 61 tuổi, đầy năng lực. Nhưng cơ hội để bà có được giải Nobel đã tan thành mây khói khi người cựu trợ lý của bà Anthony Hewish đã chia giải thưởng Vật lý vào năm 1974 vì phát hiện ra sự phát xạ thiên hà. Mặc dù rằng không phải ông ta mà chính Jocelyn lúc đó 25 tuổi đã phát minh ra nguồn chiếu sáng này (còn được gọi là “những ngôi sao rung”) khi chuẩn bị luận án tiến sĩ khoa học thiên văn vô tuyến.

Bà Bildred Dresselhaus, người Mỹ, 74 tuổi, rất năng động trong nghiên cứu công nghệ nanô. Chính bà đã phát hiện ra rằng, trong những điều kiện nhất định, cácbon có thể là chất dẫn hoặc chất bán dẫn, điều này có tầm quan trọng rất lớn đối với công nghệ nanô. Các công trình nghiên cứu của bà nằm ở đường biên không rõ rệt giữa vật lý và hóa học, và bà có thể rất xứng đáng mơ tới một giải thưởng trong một môn khoa học này hoặc môn khoa học kia.

Còn đối với một số phụ nữ khác có những cống hiến trong nghiên cứu khoa học rất cần được đánh giá đúng.

Một tín hiệu mừng là năm-2004, giải thưởng Nobel về Y học được trao - một nửa - cho bà Linda B.Buck, người Mỹ, nâng con số phụ nữ được tặng thưởng giải Nobel khoa học lên 12 người. Dẫu thế, con số này vẫn thật là ít ỏi

Lê Văn (Theo Courrier International)

Các tin khác

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

4 năm sau khi được trao quy chế ứng viên, Ukraine và Moldova đã bước vào giai đoạn quan trọng trên con đường gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Ngày 15/6/2026, EU chính thức mở cụm đàm phán “Fundamentals” (Những vấn đề nền tảng) nơi các cam kết chính trị bắt đầu chuyển thành các tiêu chí pháp lý, kỹ thuật và thể chế cụ thể. Trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu biến động sâu sắc, mỗi bước đi trong chính sách mở rộng của liên minh này không đơn thuần mang ý nghĩa thủ tục mà còn phản ánh những tính toán chiến lược rộng lớn hơn.

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Trên hành trình từ một nhà kinh tế học ít tên tuổi trở thành Tổng thống Argentina, ông Javier Milei đã tận dụng rất hiệu quả mạng xã hội để chinh phục cử tri. Nhưng, giờ đây, chính thứ vũ khí chính trị lợi hại từng đưa ông lên đỉnh cao quyền lực lại đang bộc lộ những giới hạn mới, trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2027 đến gần.

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Trong thời gian ngắn, Tổng thống Brazil, ông Lula da Silva đã phải hứng chịu ba thất bại liên tiếp chưa từng có trước Quốc hội, điều này đặt dấu hỏi lớn về khả năng điều hành của chính phủ và khơi mào một cuộc đối đầu quyền lực đang diễn ra - nơi cơ quan lập pháp nổi lên thách thức trực diện mô hình tổng thống liên minh đã tồn tại ổn định suốt ba thập kỷ ở quốc gia Mỹ Latinh này.

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Phán quyết của Tòa án Hiến pháp Nam Phi về việc khôi phục quy trình luận tội Tổng thống Cyril Ramaphosa hôm 8/5 không chỉ là đòn giáng mạnh vào uy tín cá nhân nhà lãnh đạo 73 tuổi, mà còn đẩy liên minh cầm quyền tại quốc gia này vào một cuộc sát hạch sống còn.

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Sau 16 năm cầm quyền, Thủ tướng Viktor Orban sẽ rời vị trí lãnh đạo Hungary khi phe đối lập giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm Chủ nhật (12/4). Sự kiện không chỉ khép lại kỷ nguyên kéo dài của vị thủ tướng được xem là biểu tượng cho cánh hữu ở châu Âu, mà còn đem đến một câu hỏi lớn về việc Hungary sẽ chuyển mình sang quỹ đạo mới theo cách nào?

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Người dân Hungary sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12/4. Đây được xem là cuộc bầu cử quan trọng nhất năm của châu Âu, bởi nó quyết định tương lai chiếc ghế thủ tướng của ông Viktor Orbán - biểu tượng cực hữu toàn cầu của đất nước, đối mặt với thách thức lớn nhất sau 16 năm cầm quyền từ ứng viên đối lập Péter Magyar.

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Nhằm xốc lại nền kinh tế trì trệ của Argentina, chính phủ Tổng thống Javier Milei đang thúc đẩy một cải cách lao động sâu rộng chưa từng có, trong đó một ngày làm việc có thể kéo dài tới 12 giờ và chi phí sa thải được hạ thấp. Nhưng, liệu dự luật này có thể trở thành cú hích cần thiết cho nền kinh tế, hay là một ván cược đầy rủi ro đối với Argentina?

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.