Tối 5/10, tôi tới gặp Đại tá - nhạc sỹ Doãn Nho. 19h30, bước vào phòng khách, tôi thấy nhạc sỹ Doãn Nho và vợ ông, bà Nguyệt Ánh vẫn chăm chú nhìn vào tivi. Lúc này, chương trình thời sự của VTV đang phát chuyên đề “Thế giới ca ngợi Đại tướng Võ Nguyên Giáp”, phóng viên Trường Sơn (PV thường trú tại Mỹ - NV) đang phỏng vấn Tiến sĩ John Prados, một học giả người Mỹ.
Theo dõi từ đầu đến cuối cuộc phỏng vấn, nhạc sỹ Doãn Nho rất tâm đắc. Ông tỏ ra vui sướng tột độ khi Jonh Prados kết thúc cuộc phỏng vấn của VTV với kết luận: “Tướng Giáp là người có ảnh hưởng đặc biệt tới việc định hình nên một trật tự thế giới như ngày hôm nay”.
Nhạc sỹ Doãn Nho quay ra bắt tay tôi nhưng khóe mắt vẫn ngấn lệ. Ông nói như nói với chính mình: “Khi biết tin tang lễ Đại tướng Võ Nguyên Giáp được tổ chức với nghi thức Quốc tang, tôi đã không kìm nổi xúc động, vừa xót xa thương tiếc, vừa xen lẫn tự hào”.
Vinh dự được làm người lính của Đại tướng
Nhạc sỹ Doãn Nho đưa tôi lên gác hai, nơi đặt cây đàn piano, phương tiện gắn bó với ông mỗi khi sáng tác. Nhưng quan trọng hơn, phía trên cây đàn có một khung ảnh lớn chụp ông ngồi bên Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Nét mặt Đại tướng hiền từ và hơi mỉm cười. Ông cho biết: Bức ảnh do một nhà báo chụp. Đó chính là thời điểm sau khi ông hát tặng Đại tướng ca khúc “Có một khu rừng như thế”, Đại tướng đã ân cần trò chuyện về âm nhạc và tặng ông cuốn sách “Chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc” mà Đại tướng là tác giả. Đại tướng rút cây bút viết đề tặng lên trang đầu: “Thân tặng Đại tá - nhạc sỹ Doãn Nho”. Hơn chục năm qua, cuốn sách này được nhạc sỹ gìn giữ như một kỷ niệm thiêng liêng.
“Tôi là nhạc sỹ Quân đội, tôi có vinh dự là cả cuộc đời được làm người lính của Đại tướng”, chậm rãi và nhỏ nhẹ, NS Doãn Nho nói khi bắt đầu cuộc trò chuyện.
Từ năm 13 tuổi, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, cậu bé Doãn Nho lớn lên từ Làng Cót, Hà Nội, trở thành một giao liên nhanh nhẹn, dũng cảm. Năm 1950, 17 tuổi, Doãn Nho nhập ngũ và được chọn vào học tại Trường Sỹ quan Lục quân Việt Nam. Sau khi tốt nghiệp, ông được cấp trên chọn làm cán bộ sáng tác cho Đoàn văn công của Trường Sỹ quan Lục quân. Từ năm 1954, ông công tác tại Đoàn văn công Tổng cục Chính trị. Từ năm 1950 tới năm 1977, Đại tá - nhạc sỹ Doãn Nho đã có 47 năm mang trên mình màu áo lính, gắn bó cuộc đời với Quân đội nhân dân Việt Nam, một quân đội tự hào có vị tướng văn võ song toàn, cầm quân liên tiếp đánh bại hai kẻ thù xâm lược là thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Kẻ thù phải run sợ đầu hàng và cả thế giới ngưỡng mộ, khâm phục.
Truyền thống vẻ vang quyết chiến, quyết thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam là môi trường rèn luyện và tạo nên những cảm xúc âm nhạc hào hùng cho Doãn Nho sáng tác. Từ năm 1951, ông đã có “Tiến lên theo gương La Văn Cầu”, rồi hợp xướng “Sóng Cửa Tùng”, “Chiếc khăn Piêu”. Đồng hành cùng bước chân người chiến sĩ, Doãn Nho đã cho ra đời những ca khúc nổi tiếng: “Tiến bước dưới quân kỳ”, “Năm anh em trên một chiếc xe tăng” “Người con gái sông La”... Nhạc sỹ Doãn Nho còn có niềm vui, hạnh phúc đặc biệt: Hằng ngày, đúng 6h kém 5 phút, trên quảng trường Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đội tiêu binh danh dự của các chiến sỹ đội nghi lễ thuộc Đoàn 275 - Bộ Tư lệnh bảo vệ Lăng, trang nghiêm đều bước tiến ra làm lễ thượng cờ trong tiếng nhạc hào hùng của bài hát “Tiến bước dưới quân kỳ”.
“Trong tôi luôn nghĩ về Đại tướng Võ Nguyên Giáp với tình cảm kính yêu, niềm tự hào. Từ lâu, tôi vẫn ôm ấp dự định sáng tác ca khúc về Đại tướng. Nhưng tôi vẫn băn khoăn là viết về Đại tướng như thế nào cho xứng với tấm vóc và uy tín của một vị tướng lỗi lạc, không chỉ của nhân dân ta, quân đội ta mà của cả thế giới. Nhưng ông cũng là một vị tướng luôn thương yêu nhân dân, thương yêu người chiến sỹ. Phải chọn ngôn ngữ âm nhạc ra sao cho phù hợp? Đã không ít lần bắt tay vào viết nhưng tôi cảm thấy chưa đủ chất liệu”. Nhạc sỹ Doãn Nho chân thành bộc bạch.
“Rừng Đại tướng” và ngôi đền thiêng
Với niềm xúc động, Đại tá - nhạc sỹ Doãn Nho đã hát cho tôi nghe ca khúc “Có một khu rừng như thế”. Bài hát như đưa người nghe về với khu rừng Mường Phăng, giai điệu bài hát sâu lắng, chứa chan tình yêu thương của đồng bào các dân tộc tỉnh Điện Biên đối với Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
- Cảm xúc ra đời ca khúc“Có một khu rừng như thế” được bắt đầu từ đâu, thưa ông?
- Tôi phải nói ngay là do may mắn đọc một bài bút ký “Rừng Đại tướng” của nhà thơ Trần Đăng Khoa đăng trong tập sách “Người thường gặp”. Bài ký nói về tình cảm của đồng bào sống xung quanh khu vực Mường Phăng đối với Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ đã được đặt trong khu rừng này. “Rừng Đại tướng” là cách gọi mộc mạc, thân thương của bà con đối với khu rừng Mường Phăng. Cảm xúc khi vừa đọc xong bài ký như “giọt nước làm tràn ly”, thôi thúc tôi ngồi ngay vào bàn sáng tác.
- Ca từ của bài hát này giàu chất thơ, thậm chí nếu tách riêng phần lời của bài hát là có thể có ngay một bài thơ hay. Vậy ca từ đến trước hay giai điệu đến trước?
- Nhà báo nhận xét không sai. Tôi sáng tác thơ, rồi tự phổ nhạc cho bài thơ của mình.
- Thưa ông, hình ảnh nào, chất liệu nào của bài ký gợi lên trong ông hình tượng âm nhạc?
- Đó chính là hình ảnh của khu rừng góp phần làm nên lịch sử nhưng được bà con trìu mến gọi “Rừng Đại tướng”. Hai tiếng “Mường Phăng” và kỷ niệm về tình cảm của đồng bào các dân tộc Tây Bắc gợi cho tôi liên tưởng âm hưởng của dân ca. Nhân dân địa phương đã coi “Rừng Đại tướng”, nơi có căn lán Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ quý báu như một ngôi đền thiêng của mình.“Mường Phăng! Mường Phăng! Lòng yêu thương cất lên tiếng hát - Về một con người lấp lánh hào quang - Suốt cả đời mình gắn liền trận mạc - Vẫn giữ một niềm mang ơn nhân dân…”. Tôi viết liền một mạch và ngay trong buổi sáng 20/8/2001 hoàn thành tác phẩm mà bao năm từng ấp ủ. Viết xong, cảm xúc của tôi lúc đó là tràn ngập hạnh phúc! Lập tức tôi đã gọi điện thoại báo tin và cảm ơn nhà thơ Trần Đăng Khoa.
- Được biết ông đã trực tiếp hát tặng cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp ca khúc này.
- Đó là vào dịp chúc thọ Đại tướng Võ Nguyên Giáp tròn 90 tuổi, ngày sinh nhật của Đại tướng là ngày 25/8/2001, thì ca khúc “Có một khu rừng như thế” được hoàn thành vào ngày 20/8/2001. Hôm ấy có rất nhiều đoàn tới chúc thọ Đại tướng, tôi đi một mình nhưng nhập vào đoàn các cựu học viên Trường Sỹ quan Lục quân và xin phép Đại tướng được nán lại ít phút để hát tặng Đại tướng bài hát “Có một khu rừng như thế”. Tôi hát tại phòng khách, lúc đó có cả Đại tướng và phu nhân, bà Đặng Bích Hà.
- Thưa ông, ca khúc“Có một khu rừng như thế” đã được đến với công chúng như thế nào?
- Trước tiên, bài hát đã được Ban Biên tập VOV - Đài Tiếng nói Việt Nam duyệt và đồng ý giao cho Ban Ca nhạc của Đài dàn dựng, thu thanh. Bài hát được thể hiện với hình thức hợp xướng, nhạc sỹ Doãn Nguyên là người phối âm, phối khí và chỉ huy dàn nhạc đệm. Tiếp đó, chào mừng “Ngày hội Âm nhạc Việt Nam lần thứ IV”- 3/9/2013, TS. nhạc sỹ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sỹ Việt Nam chủ trương tổ chức một chương trình hợp xướng và dàn nhạc giao hưởng nhằm giới thiệu hợp xướng Việt Nam, trong đó có ca khúc “Có một khu rừng như thế”. Đêm ấy, tại Nhà hát Lớn, bài hát được trình diễn bởi dàn nhạc giao hưởng Nhà hát Nhạc - Vũ - Kịch, với sự phối âm, phối khí của nhạc sỹ Trần Mạnh Hùng. Khi giai điệu bài hát vang lên, tôi đã không cầm nổi nước mắt và nghĩ đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp với lòng biết ơn sâu sắc
