1. Tuyến có tên đầy đủ là Nguyễn Đình Tuyến, 43 tuổi, quê ở xã Hưng Đạo, huyện Hưng Nguyên (Nghệ An), là một trong những phạm nhân hoàn lương mà tôi đã có dịp tiếp xúc trong Hội nghị Sơ kết mô hình hòa nhập cộng đồng do Tổng cục Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp (Bộ Công an) tổ chức cách đây không lâu tại tỉnh Nghệ An.
Với Tuyến, không chỉ có tôi, mà tất cả những người khi tiếp xúc lần đầu cũng đều có chung một cảm nhận đó là sự bất ngờ, khâm phục trước nghị lực vươn lên, phục thiện của anh. Nhìn cách ăn mặc, nói năng của Tuyến ít ai nghĩ rằng thời gian trước đây, con người này đã một thời khét tiếng với những hành vi bất hảo trong xã hội. Mức án 16 năm tù giam là hệ quả tất yếu mà Tuyến phải chịu do đã thực hiện hành vi "cướp tài sản công dân".
Tuyến tâm sự: "Năm 2005, sau khi được đặc xá trở về với quê hương. Mặc dù trong thời gian cải tạo ở trại giam, các "thầy" (cách xưng hô với cán bộ quản giáo của các phạm nhân) đã trang bị cho nhiều kiến thức về pháp luật, lẽ sống, con đường phục thiện. Tuy nhiên với hai bàn tay trắng, mặc cảm tội lỗi, tư tưởng chán nản, tôi ngỡ mình sẽ đi vào ngõ cụt. Song, được sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, anh em bạn bè, bà con lối xóm, tôi đã nhận thầu hơn 2ha đất hoang hóa, xa khu dân cư. Với số vốn hỗ trợ ban đầu 15 triệu đồng của chính quyền địa phương, vợ chồng tôi đã đặt ra mục tiêu phải làm sao vượt qua được khó khăn, không phụ lòng mong mỏi của người thân, bè bạn".
Thế rồi hai vợ chồng Tuyến đã quyết định mạnh dạn nuôi vịt đẻ, lợn thịt. Đúc rút kinh nghiệm chăn nuôi từ khi còn trong trại cải tạo, Tuyến đã lên kế hoạch "lấy ngắn nuôi dài". Ban đầu đầu tư ít, sau có lãi lại nhân rộng mô hình, tăng năng suất. Kết quả, 5 năm sau, số tài sản mà vợ chồng Tuyến sở hữu lên tới hơn 2ha diện tích mặt nước nuôi cá, 1ha làm lúa cùng 1.000 con vịt đẻ, 50 con lợn thịt. Khoản tiền lãi thu về mỗi năm lên tới trên 100 triệu đồng.
"Trong năm 2009, doanh thu của gia đình tôi còn đạt ngưỡng 200 triệu đồng. Nhiều cơ sở ở các tỉnh lân cận đã lui tới ký kết đơn đặt hàng - vịt, lợn thịt. Đồng thời, gia đình cũng đã giải quyết công việc cho hàng chục lao động là người địa phương, người mới chấp hành hình phạt trở về…" - Tuyến nở nụ cười rạng rồi nói. Nghe đoạn đến đây, tôi mới hiểu vì sao Tuyến hiện còn có tên gọi khác là "ông chủ chăn nuôi" xứ Nghệ.
2. Mặc dù bán tín bán nghi, song khi được nghe và tiếp xúc với Đào Xuân Tùng, 32 tuổi, trú tại phường Lê Lợi, TP Vinh (Nghệ An) - một trong những phạm nhân phục thiện có mặt trong hội nghị, tôi không khỏi ngỡ ngàng trước nghị lực vượt qua cám dỗ của Tùng. Có điều này cũng bởi, trước đây vào cái thời điểm nhiều người còn lạ lẫm với thuốc phiện thì Tùng đã là "người bạn" thân của "cái chết trắng" - heroin.
Những phạm nhân phục thiện được đại diện Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp tặng quà lưu niệm.
Năm 17 tuổi, trước sự lôi kéo vào những cuộc chơi "thiêu thân" của chúng bạn, Tùng đã "ngã ngựa". Ban đầu, nghĩ là "chơi cho vui" không thể nghiện được, nên khi có bạn rủ sử dụng ma túy, Tùng không ngần ngại "ok". Thế nhưng, sau nhiều lần sử dụng, Tùng đã trở nên nghiện nặng, cơn vật vã, đói thuốc luôn hiện hữu... Từ "đường không" (hít - PV), Tùng chuyển sang sử dụng ma túy theo "đường thủy" (chích - PV). Số tiền học phí ít ỏi cũng tan theo những cuộc chơi "thiêu thân". Thế nên, khi học hết lớp 11, Tùng đã bỏ học a dua theo chúng bạn chơi bời. Và rồi, cái gì đến sẽ phải đến, trong một lần tàng trữ sử dụng trái phép chất ma túy, Tùng bị cán bộ Công an bắt quả tang. 4 năm tù là mức án mà pháp luật dành cho Tùng.
Tùng kể: "Sau khi được trả tự do, trở về địa phương, mang trong mình suy nghĩ: "phải chiến thắng tất cả cám dỗ, mặc cảm để thành người có ích cho xã hội", tôi đã đoạn tuyệt hẳn với ma túy, dồn tâm trí vào làm ăn. Theo học nghề xong tại một cơ sở sản xuất cắt dán nilon xe máy, ôtô trong tỉnh cũng như được sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, người thân, bạn bè, tôi quyết định mở kiốt chuyên cung cấp dịch vụ cắt, dán nilon xe máy, ôtô ngay tại nhà. Ban đầu, tôi gặp không ít khó khăn. Song được sự động viên của người thân, bè bạn xung quanh, nhất là quyết tâm không để chúng bạn rủ rê chơi bời. Sau một thời gian, ngoài việc trả lương 2,5 triệu đồng/tháng cho hai người phụ việc ra, hằng năm, hai vợ chồng cũng "đút túi" từ 40-50 triệu đồng".
Khi được hỏi: "Ước mơ của anh sau này là gì?", Tùng tự tin nói: "Tôi sẽ cố gắng học hỏi thêm kinh nghiệm, mở rộng thêm mạng lưới cửa hàng kinh doanh của mình, tạo công ăn việc làm cho người nông nhàn. Tiếp tục không để cám dỗ lung lay. Có như vậy, tôi mới không cảm thấy xấu hổ với gia đình, bè bạn, chính quyền địa phương". Chính nhờ có nghị lực mà trong thời gian qua, chúng bạn, "nàng tiên trắng" đã không thể khuất phục được Tùng!
Không chỉ Tuyến, Tùng, trong chuyến công tác này, tôi cũng được tiếp xúc với một số phạm nhân từng có quá khứ lầm lỗi, song giờ đây đã trở thành những ông chủ, doanh nhân thành đạt như: Phạm Văn Bường, huyện Nga Sơn (Thanh Hóa) - từng bị phạt 8 năm tù vì tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản công dân; Nguyễn Cảnh Thông, thị xã Thái Hòa (Nghệ An)… Không gì khác, nghị lực vượt qua mặc cảm, sự rộng lòng của gia đình, bè bạn và chính quyền sở tại… chính là những nhân tố góp phần giúp các phạm nhân một thời lầm lỗi hòa nhập cộng đồng.
Đúng như đánh giá của Trung tướng Cao Ngọc Oánh - Tổng Cục trưởng Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp: "Phòng ngừa vi phạm đã khó, công tác giáo dục cải tạo, sớm đưa phạm nhân hòa nhập cộng đồng, không tái phạm lại càng khó hơn. Thế nên, nhiệm vụ này luôn đòi hỏi những người làm công tác giáo dục cải tạo, chính quyền địa phương, gia đình, người thân, bè bạn… phải phối hợp chặt chẽ trong việc giáo dục, động viên, rộng mở lối về cho các phạm nhân, giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm pháp trước đây của mình. Đồng thời tránh xa cạm bẫy thường trực trong tương lai"
