4h sáng, gió từ ngàn khởi thổi vào đất liền lạnh buốt nhưng vai áo úa màu của chị Hường và nhiều nữ cửu vạn trên cảng cá Long Hải (thị trấn Long Hải, huyện Long Điền) ướt đẫm mồ hôi. Sau hơn 1h đồng hồ tất bật gánh gồng, ngồi bệt trên một chiếc thúng chai nghỉ lấy sức, chị Hường cho biết từ lúc 3h sáng chị đã có mặt tại cảng cá, có khi đến sớm hơn để kịp choàng vai vận chuyển cá từ tàu thuyền cập mép biển lên bờ.
Chị nói: "Từ 3h sáng, thủy triều rút, nếu mình không tranh thủ thời gian vận chuyển thì sau 7h, nước lên cao, sóng đánh mạnh rất khó đưa cá lên bờ. Thế nên mới có người ví dân cửu vạn cảng cá làm nghề chạy đua với thời gian, chạy đua cùng con nước".
Cận cảnh quang gánh nhọc nhằn trong đêm của những nữ cửu vạn trên cảng cá Long Hải.
Theo nhẩm tính của chị Hường, cảng cá Long Hải có hơn 20 phụ nữ làm nghề gánh cá như chị. Còn số đàn ông thì gấp đôi. Chị gánh cá tên Lợi, 31 tuổi, có chồng đi bạn (thuyền viên cho tàu đánh cá), đồng hương với chị Hường, cho biết: "Cánh đàn ông có sức, chịu lạnh giỏi nên họ đẩy xe kéo ra mép biển, chất lên ấy cả chục cái cần xé cá rồi hè nhau đẩy vào bờ, giao chủ tàu cân cho mối lái rồi tập kết cần xé cá lên những chiếc xe đông lạnh chạy thẳng vào các cơ sở chế biến. Còn cánh phụ nữ sức yếu thì gánh cho các chủ ghe nhỏ, có khi gánh thuê cho những tiểu thương bán cá ra tới tận chợ".
Từ mép biển lên đến khu vực hạ gánh khoảng 100m, từ 3-7h sáng gánh bình quân 50 chuyến, mỗi chuyến khoảng 40kg cá, chị Hường nhẩm tính mỗi ngày chị và các nữ đồng nghiệp vác trên vai trên 2.000kg cá, nhận thù lao từ 30.000-40.000 đồng mỗi người. "Dồn với tiền đi bạn của ông xã bình quân mỗi tháng khoảng 3 triệu đồng, tiền công gánh cá tôi để dành chủ yếu lo cho việc học của sắp nhỏ. Ăn uống thì có cá vụn, cá tạp chủ tàu chủ ghe cho. Thời buổi vật giá leo thang, phải tằn tiện phòng những khi biển động không có cá. Bằng không thì vay mượn nợ nần ngập đầu. Gia cảnh như vậy thì sao mấy đứa nhỏ yên tâm đến trường được" - một phụ nữ tên Hoàn bày tỏ.
Chân yếu tay mềm mà ngày lại ngày phải thức sớm, mỗi ngày phải gánh trên vai hơn 2.000kg cá trong nắng gió, chính những khó nhọc ấy đã khiến những nữ cửu vạn ở cảng cá già trước tuổi, gương mặt hốc hác, nhiều vết nhăn. Phần lớn nữ cửu vạn ở cảng cá đến từ các tỉnh miền Bắc như
Điều đáng khâm phục là tuy phải bươn chải trong sự nhọc nhằn, tuy thu nhập rất khiêm tốn nhưng các chị đều cho các con ăn học đến nơi đến chốn. Có những chị như chị Hường, chị Mai, chị Bé… lo cho con học đến ngưỡng cửa đại học: "Mình nghèo khó không có của cải cho con như người ta thì chỉ biết cho con con chữ. Có tri thức, trình độ, các cháu sẽ không phải tối ngày sống lam lũ, cực khổ như thế hệ ông bà, cha mẹ", chị Mai khẳng định!
Trên cảng cá Long Hải hôm ấy, bên cạnh những nữ cửu vạn, chúng tôi bắt gặp một số đứa trẻ mải mê mót cá rơi vãi từ các ghe thuyền. Trò chuyện mới biết các em là con những nữ cửu vạn, thương mẹ sớm hôm tảo tần, bọn trẻ tranh thủ nghỉ hè mót cá bán lấy tiền mua sách vở chuẩn bị cho năm học mới. Chính việc các em ý thức được hoàn cảnh gia đình, biết đỡ đần cho mẹ cha nên siêng năng, chăm học… là động lực, là sức mạnh giúp những nữ cửu vạn cảng cá quên đi bao nhọc nhằn. Mới thấy sự kỳ vọng và hy sinh tất cả vì tương lai con em của các chị không phải là vô ích!
