Khi chúng tôi đến, đội văn nghệ đang ghép chương trình để chuẩn bị cho lễ công bố đặc xá, dù là “cây nhà lá vườn” nhưng cũng đầy đủ các tiết mục từ hát Quốc ca đến các bài hát cách mạng, phạm nhân Nguyễn Đình Tú cho biết nghi lễ các anh được học từ khi mới vào trại, được hát những bài ca ngợi Tổ quốc để thấy rằng mình là người Việt Nam, cần phải sống và làm việc theo pháp luật để xây dựng cộng đồng...
Ðã nhiều năm làm công tác đặc xá nên năm nay, dù thời gian triển khai ngắn nhưng Trại giam Thanh Lâm huy động cán bộ, chiến sĩ làm thêm giờ, ngày nghỉ nhằm bảo đảm tiến độ. Ðiều kiện đặc xá chặt chẽ hơn, hướng dẫn của Hội đồng Tư vấn đặc xá (TVÐX) chi tiết, rõ ràng nên việc rà soát, sàng lọc, lựa chọn phạm nhân đủ tiêu chuẩn khá thuận lợi. Trại lập kế hoạch triển khai đặc xá 2013, quán triệt tới các phân trại, mỗi cán bộ, chiến sĩ. Từ đó, phổ biến cho từng phạm nhân hiểu và nắm vững quyết định về đặc xá năm nay của Chủ tịch nước và hướng dẫn của Hội đồng TVÐX.
Hằng ngày vào thời gian từ 18h đến 19h30’ cán bộ giáo dục các phân trại, khu sản xuất đọc trên loa truyền thanh nội bộ của trại về đối tượng, điều kiện được xét đề nghị đặc xá, chính sách đặc biệt được ưu tiên, trường hợp không đề nghị đặc xá theo Quyết định của chủ tịch nước và hướng dẫn của hội đồng tư vấn đặc xá năm 2013… để phạm nhân biết và liên lạc với gia đình gửi các thủ tục cần thiết cho việc xét duyệt; niêm yết quyết định của Chủ tịch nước, các điều kiện về đặc xá ở các địa điểm như: Buồng giam, hội trường học tập, bảng tin, nhà thăm gặp… để cho tất cả phạm nhân và gia đình được biết để họ tự liên hệ với bản thân, giới thiệu những người đủ điều kiện và tiến hành bình bầu, bỏ phiếu kín.
Trại cũng tạo điều kiện tốt nhất cho phạm nhân trong diện được xét đặc xá liên hệ với gia đình thực hiện phần nghĩa vụ dân sự, án phí, bồi thường thiệt hại, hình phạt tiền... Qua đó, các phạm nhân và gia đình đã tự nguyện nộp 926.867.000 đồng, bồi thường dân sự, án phí hình sự, án phí dân sự cho các đơn vị chức năng theo quy định.
Đại tá Phan Ngọc Việt, Giám thị Trại giam Thanh Lâm nhấn mạnh: “Đặc xá là một chủ trương lớn của Đảng, nhà nước đối với người phạm tội đang chấp hành án tại các trại giam, không những mang tính nhân đạo, khoan hồng mà còn là tính nhân văn đối với người phạm tội. Từ đó Trại giam Thanh Lâm quán triệt và tổ chức thực hiện hết sức nghiêm túc, chặt chẽ, khách quan, minh bạch trong toàn thể cán bộ chiến sỹ và phạm nhân nhận thức đầy đủ đúng với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đặc xá tha tù trước thời hạn. Kiên quyết không để sót lọt, tiêu cực xảy ra trong tổ chức thực hiện đặc xá lần này”.
Được biết trong dịp này, có 170 phạm nhân đang thi hành án ở Trại giam Thanh Lâm đủ điều kiện được đề nghị đặc xá, tất cả họ đều đã có một thời gian phấn đấu cải tạo hết mình, được Ban Giám thị, quản giáo và các phạm nhân cùng tổ, đội ghi nhận. Phạm nhân Mai Văn Được, 20 tuổi, quê ở Hà Lai, Hà Trung, Thanh Hóa từng phạm tội giết người. Do còn ở tuổi vị thành niên, lại có nhiều tình tiết giảm nhẹ nên bị Tòa tuyên án 9 năm tù. Vào Trại Thanh Lâm, các cán bộ thương Được còn nhỏ tuổi, do suy nghĩ thiếu chín chắn dẫn đến phạm trọng tội nên đã tạo mọi điều kiện để Được cố gắng cải tạo.
Nhà Được nghèo, cả năm chả ai đến thăm được nên tư tưởng của cậu nhiều lúc bất an, lo lắng nên cán bộ quản giáo phải thường xuyên theo sát, động viên, các anh luôn coi Được như con, cháu trong nhà để động viên, giáo dục cậu ta. Thấm được tình của cán bộ nên Được đã cố gắng vượt bậc. Chính vì vậy, 4 năm 3 tháng 19 ngày cải tạo, Được trong diện đề nghị đặc xá đợt này. Biết tin mình có tên trong danh sách trình Chủ tịch nước, Được vui lắm, hứa sau khi về sẽ giúp đỡ bố mẹ làm ăn lương thiện, không bao giờ vi phạm nữa.
Phạm nhân Vũ Thế Hoàn, 20 tuổi, ở Nga Thiện, Nga Sơn, Thanh Hoá cũng tương tự như vậy, giết người khi ở tuổi vị thành niên nên bị án phạt 8 năm tù. Hoàn bị bắt ngày 23/05/2009 đến nay cũng được 4 năm, nhờ cải tạo tốt nên được bình xét, đề nghị đặc xá đợt này. Hoàn cho biết sau khi trở về sẽ vận dụng nghề thủ công học được ở trại để mở cửa hàng tại nhà kiếm sống không bao giờ vì một chút nóng giận mà làm mất tương lai nữa.
Vui nhất là trường hợp phạm nhân Phan Tiến Anh, 36 tuổi, trú ở đường Bưởi, Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội phạm tội bắt giữ người trái pháp luật bị án phạt 10 năm 6 tháng. Đi cải tạo, Tiến Anh để lại gia đình với bố mẹ già, con thơ dại nên lúc nào cũng lo lắng. Chính vì vậy, Tiến Anh đã luôn cải tạo tốt. Đến nay, sau khi thi hành án được hơn 6 năm, Tiến Anh có tên trong danh sách được đề nghị đặc xá nên rất mong mỏi được sớm trở về…
Ngày công bố đang đến rất gần, các phạm nhân ở Trại giam Thanh Lâm lại có thêm một dịp để ngộ ra rằng, trở về không có nghĩa là thoát khỏi bức tường trại giam lạnh lẽo mà còn phải biết phấn đấu vượt qua lỗi lầm, mặc cảm của quá khứ để sống tốt. Ít hôm nữa thôi, họ được trở về lại là chính mình, được cầm trên tay tấm giấy chứng minh nhân dân, công nhận quyền làm người thiêng liêng sau chuỗi ngày dài tu tâm cải tạo mong rằng, sau khi trở về các anh các chị sẽ không phụ rẫy niềm tin và công sức ấy, sống xứng đáng và vươn lên làm lại cuộc đời
