Có mặt tại khu vực mỏ than Khe Tre (còn gọi là mỏ An Điềm - Sườn Giữa, thuộc xã Đại Hưng, huyện Đại Lộc- tỉnh Quảng Nam) một ngày đầu tháng 3, chúng tôi tận mắt chứng kiến một vùng rừng xanh rộng lớn đã biến thành một công trường lam nham đá núi, bụi đen bay mù trời. Hàng loạt cây rừng bị triệt hạ. Lớp thực bì, đất đá bề mặt lẫn với than bị ủi nhào xuống sườn đồi.
Huyện Đại Lộc có hai mỏ than. Đó là mỏ than Ngọc Kinh ở xã Đại Hồng với trữ lượng 3-4 triệu tấn đã dừng khai thác quy mô công nghiệp nhưng tình trạng người dân khai thác trái phép vẫn tràn lan do chính quyền địa phương buông lỏng quản lý. Việc khai thác than trái phép, tùy tiện và thiếu an toàn ở Ngọc Kinh còn chưa được giải quyết triệt để lại nóng lên tình trạng khai thác than gây ô nhiễm môi trường ở Khe Tre.
Tháng 5/2008, UBND tỉnh Quảng
Sau đó, UBND huyện Đại Lộc nhiều lần gửi công văn trình UBND tỉnh xin chủ trương cho phép 6 đơn vị trên địa bàn huyện lập hồ sơ thủ tục xin cấp giấy phép để hợp thức hóa việc khai thác than đá tại mỏ than này. Sau khi Sở TN-MT, Công Thương, NN&PTNT tiến hành kiểm tra, nghiên cứu và đánh giá tác động, UBND tỉnh không đồng ý với đề xuất của UBND huyện Đại Lộc với nhận định: Tăng số lượng các đơn vị khai thác là không phù hợp, khó quản lý tốt về môi trường, tài nguyên rừng, an ninh trật tự trong khu vực và lãng phí tài nguyên khoáng sản do phương pháp khai thác lạc hậu.
Tuy nhiên, các đơn vị khai thác trái phép đã không bị cưỡng chế ra khỏi khu vực mỏ. Đến cuối năm 2009, UBND tỉnh Quảng
Thay vì bóc dỡ lớp đất đá bề mặt chở đến bãi đổ và hoàn thổ sau khi khai thác, các doanh nghiệp đều khai thác theo kiểu gạt ủi đất đá bề mặt xuống sườn núi để vừa nhanh, vừa giảm thiểu chi phí. Cả trăm lao động đang bán sức với tiền công trung bình 80.000đ/m3. Họ không có hợp đồng lao động, không được cung cấp các phương tiện bảo hộ lao động cần thiết do doanh nghiệp "tiết kiệm".
Người dân thôn Thạnh Đại cho biết, mỗi khi mưa lớn, đất đá, than vụn cùng các hóa chất độc hại phát sinh trong quá trình khai thác than từ sườn núi trôi tuột ra sông Côn, sông Cái rồi đổ hết về sông Vu Gia, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của hàng trăm ngàn người dân vùng hạ lưu. Nước từ công trường khai thác than cũng tràn ra đồng và khu vực dân cư.
Hàng trăm hộ dân trong thôn bức xúc vì nước than khiến bề mặt gần 40 ha đất trồng lúa bị chai cứng khiến năng suất giảm, việc cải tạo đất tốn nhiều công sức, tiền của nhưng sau một vụ lại nguyên như cũ. Nguồn nước ô nhiễm cũng khiến người nông dân bị dị ứng, sưng phù tay chân khi xuống đồng. Vấn đề này đã được phản ánh nhiều lần đến chính quyền xã và huyện nhưng chỉ như đá ném ao bèo.
Ông Phạm Đức Thịnh - Chủ tịch UBND xã Đại Hưng cho biết, chính quyền địa phương có nắm bắt thực trạng này và nhiều lần trực tiếp kiểm tra, khuyến cáo các đơn vị không được tổ chức khai thác than ngoài khu vực cho phép, không đổ đất đá thẳng xuống sườn đồi và có trách nhiệm khắc phục, xử lý ô nhiễm môi trường bằng cách đào hố đổ cát xuống để lắng lọc nguồn nước ô nhiễm than và khoáng chất chảy xuống. Tuy nhiên, các doanh nghiệp không nghiêm túc chấp hành.
Ông Bùi Đức Lợi-Trưởng Phòng TN-MT huyện Đại Lộc cũng thừa nhận việc khai thác than hiện nay ở An Điềm-Khe Giữa gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, nhất là chất lưu huỳnh trong than đá làm ô nhiễm nặng nguồn nước. Ông Phan Đức Tính - Phó Chủ tịch UBND huyện Đại Lộc cũng khẳng định bức xúc của người dân là đúng. Ông Tính cũng không nắm rõ số lượng đơn vị khai thác than trái phép là bao nhiêu. Ông Tính cho rằng chức năng của huyện là kiểm tra và truy quét những đơn vị hoạt động trái phép. Nhưng do địa bàn rừng núi, khi tiến hành kiểm tra thì những đơn vị này rút đi nên không thể bắt quả tang để xử lý.
Đối với những doanh nghiệp có giấy phép khai thác, UBND huyện Đại Lộc và các ngành chức năng ở địa phương cũng không kiểm tra, giám sát nghiêm túc quy trình khai thác, hoàn thổ, khôi phục môi trường tại khu vực mỏ than Khe Tre.
Được biết năm 2009, Bộ TN-MT cũng đã cử đoàn công tác về địa phương khảo sát, đánh giá thực trạng khai thác than tràn lan tại Khe Tre. Trên cơ sở kiểm tra thực tế, Cục Đại chất và Khoáng sản Việt Nam, Bộ TN-MT đã đề nghị UBND tỉnh Quảng Nam chỉ đạo các cơ quan chức năng của tỉnh truy quét, giải tỏa ngay các vị trí khai thác than trái phép trên địa bàn huyện Đại Lộc; xử lý nghiêm những tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động khai thác than trái phép.
Bên cạnh đó, Bộ TN-MT cũng đề nghị tỉnh Quảng
Thế nhưng đến nay, mọi việc vẫn chưa thay đổi. Môi trường vẫn bị tàn phá vì quyền lợi cục bộ của một số doanh nghiệp và cá nhân
