Bưu chính ngày càng gắn chặt với hoạt động trong chuỗi cung ứng logistics, bao gồm hoàn tất đơn hàng, chuyển phát hàng hóa đến người tiêu dùng cuối cùng.
Cùng với sự tăng trưởng nhanh của thương mại điện tử trong 10 năm qua, bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của xã hội trong kỷ nguyên chuyển đổi số, đảm bảo cho “dòng chảy vật chất” của xã hội được thông suốt cùng với “dòng chảy dữ liệu”.Trong bối cảnh nền kinh tế số và thương mại điện tử phát triển bùng nổ, hoạt động bưu chính không còn dừng lại ở việc vận chuyển thư từ hay gói kiện truyền thống.
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) đã đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng khi chính thức định vị phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia. Mạng lưới bưu chính giữ vai trò kết nối thông tin và lưu thông hàng hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng đời sống của nhân dân. Định hướng này đặt nền móng để bưu chính trở thành "mạch máu" lưu thông vật lý song hành cùng hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin trong hạ tầng số quốc gia.
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) thể hiện rõ cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ và thúc đẩy thị trường phát triển bình đẳng, hiện đại. Cụ thể, Nhà nước bảo đảm mọi tổ chức, cá nhân đều được tiếp cận và sử dụng dịch vụ bưu chính phổ cập một cách bình đẳng, liên tục, ổn định với chất lượng bảo đảm và giá dịch vụ hợp lý. Đồng thời, ngân sách Nhà nước bảo đảm cơ chế tài chính và nguồn lực để đầu tư, phát triển, duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích. Luật định hướng xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển thị trường, qua đó thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số.
Cùng đó, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Nhà nước khuyến khích đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ, dữ liệu trong hoạt động bưu chính nhằm hình thành hệ sinh thái bưu chính số hiệu quả, an toàn và minh bạch. Đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp bưu chính đầu tư nâng cao năng lực vận hành mạng lưới, mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.
Để hoàn thiện hạ tầng lưu thông hàng hóa, dự thảo luật quy định rõ cấu trúc mạng bưu chính bao gồm: hệ thống chấp nhận và phát bưu gửi, hệ thống vận chuyển, hệ thống khai thác và chia chọn, điểm trung chuyển, kho và cơ sở lưu giữ bưu gửi, cùng hệ thống thông tin vận hành mạng. Doanh nghiệp bưu chính có thể sở hữu, thuê hoặc hợp tác để thiết lập và vận hành một, một số hoặc toàn bộ các thành phần này.
Đặc biệt, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về mặt bằng và vận tải cho các trung tâm logistics bưu chính, dự thảo đưa ra các chính sách ưu đãi vượt trội dành cho doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng như Doanh nghiệp vận hành mạng được tiếp cận quỹ đất theo quy hoạch tại địa phương và quy định của pháp luật về đất đai để đầu tư, xây dựng các trung tâm chia chọn, cơ sở lưu kho, xử lý đơn hàng và các công trình hạ tầng bưu chính khác. Phương tiện vận tải chuyên ngành của doanh nghiệp vận hành mạng được phép đi, đến, đỗ trong đô thị để cung cấp dịch vụ bưu chính theo quy định của cơ quan có thẩm quyền tại địa phương. Doanh nghiệp được phép triển khai thành lập kho ngoại quan, địa điểm kiểm tra hải quan ngay tại trung tâm chia chọn.
Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) cũng chú trọng đến yêu cầu phát triển bưu chính theo hướng xanh, bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Bên cạnh đó, luật ưu tiên hỗ trợ phát triển mạng bưu chính đồng bộ, hiện đại nhằm nâng cao năng lực ứng phó trong các trường hợp thiên tai, dịch bệnh.
Trong các tình huống khẩn cấp, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền được phép điều phối, huy động mạng bưu chính để bảo đảm việc cung ứng và lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu được thông suốt. Doanh nghiệp vận hành mạng được huy động sẽ được Nhà nước bù đắp các chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh từ ngân sách Nhà nước.
