Theo thống kê, hiện cả nước có trên 10 ngàn doanh nghiệp lữ hành, thế nhưng, số đơn vị đào tạo nhân lực cho ngành còn hạn chế, trong khi đó lượng đào tạo ngành hướng dẫn viên chỉ chiếm có một phần trong số đó. Thị trường khách quốc tế liên tục được mở rộng và tăng trưởng khá trong khi đó, theo thống kê của Tổng cục Du lịch Việt Nam, cả nước hiện có hơn 6.700 HDV du lịch quốc tế, trong đó có 3.699 HDV tiếng Anh, 995 HDV tiếng Pháp, 961 người biết tiếng Trung. HDV sử dụng tiếng Nhật hiện có 431 người, tiếng Đức là 375 người, tiếng Nga có 345 người, tiếng Tây Ban Nha có 147 người... Một con số khá khiêm tốn so với hơn 6 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam hàng năm. Nhất là gần đây, lượng khách đến từ Nga, Nhật, Hàn, Đức tăng mạnh đòi hỏi một lượng lớn đội ngũ HDV biết tiếng. Một số tỉnh như Khánh Hòa, Bình Thuận có chính sách đào tạo HDV học tiếng Nga, Hàn nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu.
Vấn đề nhân lực trong ngành vẫn còn là bài toán hết sức nan giải nhất là việc bổ sung nguồn HDV biết những ngoại ngữ “hiếm”. Ngoài tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Pháp, các ngôn ngữ khác mà HDV sử dụng được xếp vào loại ngoại ngữ "hiếm", nói chính xác là không thông dụng trong lĩnh vực du lịch. Vào mùa cao điểm đón khách nước ngoài hay các dịp lễ, tết, khi Việt Nam tổ chức các sự kiện lớn, nhiều doanh nghiệp lữ hành có tiếng thường xuyên gặp khó khăn, thất thu vì không có đủ HDV phù hợp để đón khách từ các quốc gia sử dụng ngôn ngữ "hiếm".
Trao đổi với PV Báo CAND, Ông Lê Quang Đạo, Phó Giám đốc Công ty Du lịch Tầm nhìn Việt (Viet Vision Travel) cho rằng, nhu cầu về HDV khá lớn nhưng hầu như để tuyển dụng được người có kinh nghiệm, biết ngoại ngữ "hiếm" đáp ứng yêu cầu của DN lại không hề đơn giản. Người có trình độ hướng dẫn thì yếu về ngoại ngữ, nhiều người giỏi ngoại ngữ thì lại không đủ về trình độ chuyên môn. Dẫn đến HDV nhiều nhưng thiếu người làm được việc, còn DN thì “e ngại” không dám mạo hiểm giao tour cho họ. DN vẫn phải dựa vào những người có kinh nghiệm là chính. Đồng quan điểm với ý kiến trên, ông Vũ Thế Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam cho rằng, lượng khách quốc tế đến Việt Nam ngày một nhiều, chúng ta không thể tự hài lòng với những thứ tiếng thông dụng như Anh, Pháp nữa, vấn đề nóng bỏng hiện nay là làm sao cân đối quan hệ cung - cầu HDV, sớm có chiến lược phát triển đội ngũ HDV sử dụng các thứ tiếng "hiếm".
Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Du lịch đã thẳng thắn thừa nhận sự mất cân đối giữa quan hệ cung - cầu về đào tạo hướng dẫn viên cũng gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp đã "xé rào" dùng HDV chưa qua đào tạo hoặc dùng người nước ngoài làm HDV gây ảnh hưởng không tốt đến hình ảnh du lịch nước ta. Thậm chí, một số doanh nghiệp không có giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế vẫn tổ chức đưa đón khách dẫn đến việc du khách bị bỏ rơi ở nước ngoài như đã từng xảy ra. Trong khi đó, công tác quản lý, thanh kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp lữ hành còn nhiều bất cập.
HDV như đại sứ cho hình ảnh du lịch quốc gia chứ không đơn thuần là người giới thiệu điểm đến. Vì vậy, để Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030, thị trường khách của Việt Nam rất đa dạng. Đáp ứng được nhu cầu thị trường thì việc đào tạo theo xu hướng cũng như cũng như bồi dưỡng ngoại ngữ “hiếm” cho HDV là điều cấp thiết hiện nay
