Năm nay, tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2025, nhiều đại biểu đã nhấn mạnh rằng mọi công nghệ, mọi ý tưởng, và mọi tầm nhìn đều bắt nguồn từ con người. Chính trí tuệ, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên của người Việt Nam là yếu tố cốt lõi của đổi mới sáng tạo.
Đổi mới sáng tạo không phải là sân chơi của riêng các tập đoàn lớn
Câu chuyện của ông Phạm Văn Hát, một nhà sáng chế không chuyên, chứng minh rằng đổi mới sáng tạo không chỉ khởi nguồn từ phòng thí nghiệm tiên tiến mà có thể bắt đầu từ một người nông dân với mong muốn giản dị giúp đỡ bà con. Chỉ học hết lớp 7, ông từng thất bại với mô hình trồng rau sạch và sang Israel làm thuê.
Tại đây, ông nhận thấy nhiều khâu trong nông nghiệp vẫn thủ công, vất vả. Câu hỏi "tại sao không chế tạo máy hỗ trợ nông dân" đã khơi nguồn cho hành trình sáng chế. Ước muốn giản dị của ông là làm sao để bà con nông dân quê mình đỡ vất vả hơn, bớt nặng nhọc mà vẫn có vụ mùa bội thu. Trở về nước, ông mở xưởng cơ khí, tạo ra hơn 40 loại máy nông nghiệp như robot đặt hạt, máy gieo hạt, máy phun thuốc trừ sâu... Những thiết bị này có giá rẻ, vận hành đơn giản, phù hợp với điều kiện sản xuất nhỏ lẻ tại Việt Nam nhưng mang lại hiệu quả lớn. Một số sản phẩm được xuất khẩu sang Mỹ, Nhật và Israel. Chia sẻ tại diễn đàn, ông Hát khẳng định ai cũng có thể đổi mới sáng tạo nếu dám ước mơ và dấn thân thực hiện. Mỗi sáng chế, dù nhỏ, cũng có thể mang lại thay đổi lớn trong lao động, miễn là nó xuất phát từ trái tim và khát khao thực sự hướng tới nền nông nghiệp hiện đại. Ông cam kết tiếp tục nghiên cứu, sáng chế những thiết bị xanh, thông minh để xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam hiện đại, bền vững và thân thiện môi trường.
Ông Phạm Việt Hoài, nhà sáng lập Công ty KymViet tâm sự tại diễn đàn: “Hồi nhỏ, tôi bị tai nạn khiến bị liệt hai chân, lớn lên, tôi nhiều lần bị từ chối khi tìm việc”. Khi không kiếm được việc làm, ông tự nhủ: "Không ai nhận thì mình tự làm" và dấn thân vào con đường kinh doanh. Cứ đi rồi sẽ tới, ông lập KymViet năm 2013, xây dựng mô hình doanh nghiệp xã hội với 95% lao động là người khuyết tật, với triết lý không dựa vào lòng thương hại, mà dựa vào năng lực và chất lượng sản phẩm. Những người khuyết tật không chỉ làm các công việc đơn giản, mà còn đảm nhiệm mọi khâu như quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng, điều hành thương mại điện tử, trong đó có những sản phẩm được xuất khẩu, hướng tới phát triển hệ sinh thái trải nghiệm cho khách du lịch.
Cần có tầm nhìn công nghệ dẫn đầu
Việt Nam được xác định là điểm đến cho công nghệ toàn cầu nhờ vào sự cởi mở và sức sống của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các trung tâm dữ liệu AI đang thúc đẩy các đổi mới cho tương lai, các kỹ sư tại Việt Nam đang xây dựng những công nghệ tiên tiến nhất (như công nghệ tiến trình 5nm, 3nm, 2nm, 1nm). Các đại biểu tin tưởng rằng Việt Nam không chỉ là nơi tiêu thụ công nghệ, mà phải tạo ra công nghệ. Việt Nam có thể mang tới thị trường quốc tế những sản phẩm mang nhãn mác "Made in Vietnam".
Đại diện Tập đoàn Tài chính Toàn cầu cho biết, Tập đoàn đã bắt đầu hoạt động tại Việt Nam từ năm 2019 với chỉ khoảng 10 kỹ sư công nghệ. Đến thời điểm hiện tại, tập đoàn đã có hơn 2200 kỹ sư công nghệ cao tại trung tâm ở Việt Nam. Vị này cũng cho hay, Tập đoàn tận dụng các điểm mạnh của Việt Nam, bao gồm: Môi trường có nguồn lao động trẻ, bản lĩnh, sáng tạo; có sự ổn định về chính trị; có sự ủng hộ của chính phủ trong việc phát triển ngành công nghệ thông tin và kinh tế số. Ông tin rằng sự hiện diện tiên phong này sẽ tạo thêm niềm tin cho các tập đoàn tài chính và công nghệ toàn cầu khác đầu tư mạnh mẽ vào thị trường Việt Nam.
Cũng tại diễn đàn, Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper bày tỏ vinh dự khi được có mặt tại sự kiện và gửi lời chúc mừng tới Việt Nam vì đã tổ chức thành công Ngày hội Đổi mới sáng tạo. Ông nhấn mạnh rằng sự kiện này là cơ hội để tôn vinh sự sáng tạo, sức mạnh của ý tưởng, sức mạnh của đam mê, sức mạnh của con người. Nó là dịp để các cá nhân, doanh nghiệp, chính phủ và các quốc gia cùng nhau đổi mới, sáng tạo và tìm kiếm các giải pháp chung. Các công ty lớn của Mỹ (như Marvell) đang đóng góp để đảm bảo Việt Nam có thể đóng vai trò quan trọng trong đổi mới toàn cầu. Các lĩnh vực trọng tâm mà Mỹ hợp tác để thúc đẩy đổi mới bao gồm AI, bán dẫn (semiconductors), sản xuất (manufacturing), và dịch vụ tài chính (financial services). Đại sứ cũng đề cập đến một sự kiện sắp tới nhằm giới thiệu một nền tảng AI mới gọi là "reading language" (ngôn ngữ đọc) phục vụ cho sức mạnh của Việt Nam. Liên quan đến việc hỗ trợ hệ sinh thái và giáo dục, ngài Đại sứ cũng cho hay, Mỹ đang làm việc với Việt Nam để giúp thiết lập hệ sinh thái pháp lý nhằm thu hút đầu tư, bằng cách đảm bảo có một hệ thống bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mạnh mẽ. Chính phủ Mỹ cũng hợp tác chặt chẽ với các tổ chức học thuật để thúc đẩy giáo dục STEM và nội dung giáo dục công nghệ cao.
Tương tự bà Uyên Vy, nhà sáng lập Quỹ Do Ventures, cho rằng một dòng vốn hiệu quả, liên tục và đủ độ lớn là yếu tố then chốt để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững. Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đã có sự phát triển nhanh chóng những năm qua, song vẫn còn những điểm nghẽn. Nhiều startup công nghệ, đặc biệt ở giai đoạn đầu, gặp khó khăn khi tiếp cận vốn, trong khi thị trường đến nay chưa có thương vụ IPO công nghệ nào đủ sức tạo dấu ấn mạnh mẽ, qua đó hạn chế niềm tin và dòng tiền từ nhà đầu tư. Bà dẫn chứng tại Mỹ, các công ty công nghệ chiếm 80% tổng vốn hóa thị trường, và khẳng định Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra một bước ngoặt tương tự nếu có chính sách đồng bộ và cơ chế vốn dài hạn. "Tôi tin đến 2035, thị trường chứng khoán của chúng ta sẽ được dẫn dắt bởi sự phát triển của các công ty công nghệ, và điều này sẽ giúp cho Việt Nam thật sự trở thành một trung tâm sáng tạo và đổi mới của thế giới", bà nói.
Ngoài các ý kiến trên, diễn đàn cũng đã nhận được sự chia sẻ của nhiều đại diện đến từ đại diện Startup Công nghệ Cao Việt Nam; Cộng đồng Chuyên gia trí thức người Việt ở nước ngoài, đạị diện các trường học, học viện… Nhìn tổng thể có thể thấy, mục tiêu chung của tất cả các bên là tiếp tục đầu tư và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để nuôi dưỡng một thế hệ kỹ sư, nhà nghiên cứu và doanh nhân khởi nghiệp có đủ năng lực và bản lĩnh để cạnh tranh toàn cầu. Việt Nam cần thắp lên ngọn lửa đổi mới sáng tạo để tinh thần khởi nghiệp Việt Nam không chỉ dừng lại ở ý tưởng mà trở thành những thành tựu có sức lan tỏa, khẳng định vị thế xứng đáng của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới. Với niềm tin đó, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm sáng tạo và đổi mới của thế giới vào năm 2035.
Diễn đàn Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia 2025: thúc đẩy đổi mới từ dữ liệu và công nghệ 
