Đồng bào Tà Ôi ở đại ngàn Trường Sơn bảo tồn và phát huy nghề dệt dèng

Sau gần 1 thập kỷ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nghề dệt dèng (thổ cẩm) của đồng bào Tà Ôi cùng các dân tộc thiểu số ở đại ngàn Trường Sơn (thuộc huyện A Lưới cũ, TP Huế) ngày càng được gìn giữ, phát huy, tạo ra các sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch và đang dần vươn ra thế giới.

Đặc biệt, nghề dệt dèng đã giúp nhiều phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao thoát nghèo, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Bà Lê Thị Thêm, nguyên Trưởng Phòng Văn hóa – Khoa học và Thông tin huyện A Lưới cũ cho biết, dệt dèng là một loại hình sản xuất thủ công độc đáo của đồng bào dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều tại các xã vùng cao A Lưới, TP Huế. Mỗi sản phẩm dệt dèng có giá trị về nhiều mặt, vừa là vật dụng bảo đảm nhu cầu sinh hoạt vừa là tác phẩm nghệ thuật, thể hiện nét đặc trưng độc đáo trong kho tàng văn hóa các dân tộc.

Theo lời bà Thêm, nguyên liệu để tạo nên sản phẩm này là những cây bông được đồng bào trồng trên rẫy, qua nhiều công đoạn như phơi khô, tách lấy bông, bật bông, cán, vấn, xe, giăng, kéo thành sợi. Khi đã có sợi vải, người thợ sẽ nhuộm màu bằng các loại lá, vỏ, củ, rễ cây khai thác từ núi rừng. Sau đó phơi khô trước khi dệt. Khi dệt xong, trên nền vải, người phụ nữ khéo léo điểm những hạt cườm, quả rừng... thành hoa văn vừa đẹp mắt vừa chứa đựng những biểu tượng về đời sống cộng đồng.

Hoa văn trang trí của người Tà Ôi được chia theo 3 chủ đề (động, thực vật; thiên nhiên và đồ vật) chủ yếu được tạo nên từ những hạt cườm gắn trên mặt dèng. Đây chính là điểm khác biệt giữa loại thổ cẩm truyền thống của người đồng bào Tà Ôi (A Lưới) với sản phẩm dệt thổ cẩm ở các địa bàn khác.

det-deng2.jpg -0
Sản phẩm dèng của phụ nữ Tà Ôi phục vụ du khách tham quan tại làng du lịch cộng đồng A Lưới.

Theo các già làng, hàng trăm năm qua, đồng bào Tà Ôi và các dân tộc thiểu số huyện A Lưới cũ vẫn không ngừng giữ gìn, bảo tồn nghề dệt dèng truyền thống của cha ông. Ban đầu, nghề dệt dèng chỉ lưu truyền trong cộng đồng dân tộc Tà Ôi. Thời điểm đó, những ngày đã xong mùa rẫy, những ngày trời mưa, nhàn rỗi, người phụ nữ Tà Ôi lại cặm cụi bên khung dệt để dệt nên những tấm vải dèng làm của hồi môn cho con gái, quà cưới hay để các thành viên trong gia đình mặc vào các ngày lễ hội quan trọng của đồng bào...

Cuối năm 2016, dệt dèng của huyện A Lưới cũ đã được Bộ VH-TT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đặc biệt, “dèng A Lưới” đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể từ năm 2019 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nghề truyền thống phát huy giá trị, mang lại nguồn thu bền vững cho đồng bào Tà Ôi sinh sống ở dãy Trường Sơn thuộc địa bàn TP Huế.

Nhiều phụ nữ tham gia nghề dệt dèng tại các hợp tác xã được biết, thu nhập bình quân đầu người của lao động từ 50- 60 triệu đồng/người/năm. “Dù giá trị sản xuất tại các làng nghề, cơ sở nghề không cao nhưng đã giải quyết lượng lớn lao động nông nhàn, lao động thời vụ tại địa phương. Đồng thời, ổn định trật tự ở vùng biên giới, đóng góp xây dựng kinh tế - xã hội và góp phần thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo”, bà Thêm cho biết. Hiện chính quyền các xã A Lưới đã tổ chức mô hình du lịch cộng đồng trải nghiệm tìm hiểu nghề dệt dèng của dân tộc Tà Ôi, góp phần kết nối nguồn khách du lịch tìm hiểu và tiêu thụ những sản phẩm truyền thống của bà con địa phương.

Hiện tại các xã từ A Lưới 1 đến A Lưới 5, có 7 cơ sở sản xuất kinh doanh nghề dệt dèng truyền thống với khoảng 400 lao động thường xuyên. Các hợp tác xã và tổ hợp dệt dèng tập trung nằm khu vực biên giới giáp Lào. Nghệ nhân Mai Thị Hợp - người đã gắn bó với dệt dèng 50 năm qua và là một trong những người mạnh dạn đi đầu trong bảo tồn và phát triển nghề dệt dèng truyền thống của dân tộc, cho biết gần 20 năm trước, bà đã thành lập tổ hợp dệt dèng, sau này đổi thành Hợp tác xã Thổ cẩm xanh AzaKooh ở xã A Lưới 2. Từ vài thành viên ban đầu, hiện nay hợp tác xã này đã có hơn 100 người tham gia, là phụ nữ trên địa bàn và các xã lân cận, góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho các gia đình ngoài các công việc làm chăn nuôi, trồng trọt…

Những sản phẩm dèng của phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao không chỉ được tiêu thụ ở nhiều địa phương trong nước mà còn được giới thiệu rộng rãi đến công chúng và du khách trong, ngoài nước qua các kỳ Festival, hội chợ, triển lãm. Đặc biệt, trong các kỳ Festival làng nghề truyền thống Huế, vải dèng thổ cẩm của A Lưới được trình diễn trên sân khấu thời trang qua bộ sưu tập của các nhà thiết kế thời trang. Hiện dệt dèng đã vươn xa khi được các nhà thiết kế thời trang giới thiệu ở Nhật Bản, Pháp… Ngoài các tấm dèng thì loại vải thổ cẩm này còn được sáng tạo thành các mặt hàng lưu niệm như: túi xách, ví, khăn choàng, giày dép, áo dài, váy… phù hợp với nhu cầu của thị trường, đặc biệt là du khách.

Bên cạnh đó, dệt dèng còn là đề tài nghiên cứu được nhiều trường nghệ thuật gợi ý để sinh viên tìm hiểu nghiên cứu. Trong nhiều lần tìm đến với dệt dèng, các nhóm sinh viên ngành thời trang của Trường Đại học Văn Lang (TP Hồ Chí Minh) và một số trường đại học khác từng bị cuốn hút bởi nét đẹp truyền thống của người Tà Ôi bên dãy Trường Sơn hùng vĩ.

Ngoài gom góp cho mình những tư liệu liên quan, các bạn sinh viên ấp ủ tạo ra những sản phẩm mới lạ dựa trên nguyên liệu, hoa văn... từ dệt dèng, rồi từ đó quảng bá nét văn hóa độc đáo này đến với bè bạn trong, ngoài nước. Xa hơn, những bạn trẻ muốn gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của đồng bào Tà Ôi như một bảo tàng sống động của nền may mặc với sự đa dạng, mang dấu ấn riêng.

Hải Lan

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.