Trong quý I, xuất khẩu vẫn tăng 23,6% so với cùng kỳ năm trước, một kết quả được đánh giá là tích cực. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ, trong khi kim ngạch của khối doanh nghiệp FDI tăng 43%, thì khu vực DN trong nước không có tăng trưởng. Doanh nghiệp nội đang đứng trước thử thách lớn khi gặp đủ thứ bất lợi trong cạnh tranh, cả về vốn, lãi suất, kinh nghiệm và thậm chí còn không mua nổi nguyên liệu chế biến ngay trên sân nhà.
Nhiều doanh nghiệp “chết” vì thiếu nguyên liệu
Nếu như DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vốn được khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực khoa học công nghệ, đặc biệt là những sản phẩm công nghệ cao; trong khi DN trong nước có lợi thế ở xuất khẩu những mặt hàng chủ lực như: nông lâm thủy sản, dệt may, da giày… thì đến nay, tình thế đang dần thay đổi.
Trong địa hạt sở trường của DN trong nước, sự cạnh tranh không cân sức với DN FDI đang ngày càng khốc liệt. Thiếu về vốn, chịu lãi suất cao, yếu về quản lý, rất nhiều DN đang tỏ ra hụt hơi. Một trong những ví dụ gần đây nhất là việc nợ hàng nghìn tỷ của DN từng là đơn vị Anh hùng Lao động, được Hiệp hội Cà phê thế giới xếp hạng công ty xuất khẩu đơn lẻ lớn nhất toàn cầu - Vinacafe Buôn Ma Thuột.
Nguyên nhân thất bại của họ có đóng góp của việc đói vốn, lãi suất vay quá cao, nguồn nguyên liệu bị khối doanh nghiệp FDI hút phần lớn. Theo nguồn tin từ DN cho biết, nếu như thời điểm này năm ngoái họ đã thu mua được 60- 80 nghìn tấn cafe nhân, thì năm nay cố lắm cũng chỉ mua được 20 nghìn tấn.
Nhìn rộng toàn cục, số DN trong nước xuất khẩu cafe cũng đang ngày càng thu hẹp, chỉ còn lại 11 DN xuất khẩu trực tiếp, do không cạnh tranh nổi với các DN nước ngoài như DakMan (Anh), Olam và Jayanti (Singapore), Amtrada (Hà Lan)…
Ngay cả thủy sản và nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác cũng trong tình trạng bị DN FDI và cả thương nhân nước ngoài mua gom nguyên liệu. Đầu mùa cá năm nay, quản lý thị trường một số địa phương, như Khánh Hòa đã cho biết có xuất hiện thương nhân Trung Quốc mua gom thủy sản với giá nhỉnh hơn 1 chút so với DN trong nước, tận dụng chính cơ sở vật chất của DN trong nước để chế biến và xuất khẩu.
Lợi thế cạnh tranh lớn nhất của DN nội là được làm ăn trên “sân nhà”, quen thuộc địa bàn và tập quán, thu mua nguyên liệu dễ hơn đến giờ đã mất. Với lợi thế về vốn, DN FDI chỉ cần điều chỉnh giá thu mua lên cao hơn 1 chút, DN trong nước đã “hết đường”. Đã vậy, thêm vào việc đơn hàng và giá xuất khẩu sụt giảm do kinh tế khó khăn đã “bóp chết” không ít DN nội, kể cả những DN đã có tên tuổi.
Vẫn chồng chất khó khăn
Trong 24,52 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu đầu năm nay, khối DN FDI chiếm đến 15,54 tỷ (tương đương gần 63,4%) tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu 8 tháng liên tiếp. Bộ Công thương nhận định, dù tăng trưởng xuất khẩu của nhóm này một phần là nhờ những dự án về sản xuất linh kiện, điện tử đã đi vào hoạt động, song nguyên nhân chính vẫn là họ đang có nhiều ưu thế hơn hẳn cả về thị trường tiêu thụ ổn định, lẫn vốn vay lãi suất thấp.
Trong khi đó DN trong nước đang gặp cả vấn đề về vốn, lãi suất và đầu ra. Ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, hiện thị trường xuất khẩu của chúng ta là châu Âu và Trung Đông đều có biểu hiện chung là thiếu tiền mặt và tồn kho.
Thị trường Mỹ cũng phải mất ít nhất hai tháng nữa mới tiêu thụ hết lượng hàng tồn. Không chỉ thế, ngành xuất khẩu này đang tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu, khó khăn trong quản lý con giống, quản lý chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm… và chưa có phương hướng để khắc phục.
Mặt hàng số 1 là gạo trong quý I cũng giảm đến hơn 40% cả về lượng trị giá. Lý giải nguyên nhân, ông Trương Thanh Phong - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, do thị trường truyền thống của chúng ta bị các nước Ấn Độ,
Thứ trưởng Nguyễn Thành Biên cho biết, để tháo gỡ khó khăn cho DN, trong thời gian qua các bộ ngành liên quan đã kiến nghị giãn thuế thu nhập, triển khai thí điểm đề án bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, giúp DN phát triển thị trường… Tuy nhiên, bấy nhiêu đó thôi là chưa đủ.
Dù đã có những tín hiệu ấm lên như dồn dập đơn hàng xuất khẩu gạo, thì sự sụt giảm thị trường của các mặt hàng chủ lực đều nhìn thấy rõ. Nếu nút thắt về lãi suất và vốn không sớm được giải quyết, cộng với việc DN tiếp tục thiếu nguyên liệu, chưa biết điều gì sẽ xảy ra trong các quý tiếp theo
