Tiến độ giải ngân một số dự án vẫn chậm
6 tháng đầu năm, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, các địa phương và sự chủ động của nhà thầu, nhiều dự án trọng điểm đã được đẩy nhanh tiến độ, chính thức đưa vào sử dụng. Tổng giá trị giải ngân các dự án thuộc danh mục Ban Chỉ đạo quản lý là 18.753 tỷ đồng. Trong đó, một số dự án có giá trị giải ngân cao như: Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội; Hòa Bình - Mộc Châu; Đồng Đăng - Trà Lĩnh; Hữu Nghị - Chi Lăng; Ninh Bình - Hải Phòng…
Theo nhiều doanh nghiệp, vướng mắc hiện nay là nhiều dự án thiếu vật liệu, trong khi các cơ chế, chính sách đặc thù trong cấp phép và khai thác làm vật liệu xây dựng thông thường đã được Quốc hội, Chính phủ ban hành đầy đủ; tiến độ thi công nhiều dự án còn chậm; tiến độ giải ngân một số dự án trong 6 tháng đầu năm còn rất chậm.
Tại hội nghị, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho biết, từ thực tiễn triển khai các dự án giao thông, Đèo Cả đã nghiên cứu và phát triển mô hình PPP++, góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tín dụng và người dân. PPP++ không chỉ là phép cộng của nguồn vốn, mà còn là phép cộng của trách nhiệm, phép chia của rủi ro, phép nhân của giá trị và phép trừ của lãng phí.
Hiện Đèo Cả từng bước xây dựng mô hình "cao tốc số", ứng dụng CDE, BIM và Digital Twin để số hóa toàn bộ vòng đời công trình từ khảo sát, thiết kế, thi công đến khai thác, vận hành, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị hạ tầng theo hướng minh bạch, hiện đại.
Thông qua triển khai các dự án, doanh nghiệp cũng từng bước nghiên cứu, làm chủ và cải tiến công nghệ thi công hầm theo phương pháp NATM, được cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời tiếp tục đầu tư để làm chủ công nghệ thi công cầu dây văng, hầm đường sắt và đào hầm bằng máy TBM, chuẩn bị nguồn lực cho các dự án metro và đường sắt tốc độ cao trong tương lai.
Kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn
Theo nhiều doanh nghiệp, một vướng mắc hiện nay là việc áp dụng khá cứng nhắc tiêu chí hợp đồng tương tự khiến không ít doanh nghiệp trong nước, dù đã có năng lực quản trị, tổ chức thi công và huy động nguồn lực, vẫn phải liên danh hoặc "mượn" hồ sơ năng lực của đối tác nước ngoài để tham gia các dự án lớn. Điều này không chỉ làm phát sinh chi phí, thất thoát ngoại tệ mà còn hạn chế cơ hội phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.
Ngoài ra, mô hình tổng thầu chưa được phát huy đúng vai trò. Quy định khống chế tỷ lệ giao thầu phụ và việc chia nhỏ dự án thành nhiều gói thầu, nhiều đầu mối thực hiện làm giảm hiệu quả điều phối, hạn chế liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành, cản trở chuyển giao công nghệ và hình thành hệ sinh thái nhà thầu trong nước. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy, các dự án có một đầu mối tổng thầu đủ năng lực thường bảo đảm tiến độ, chất lượng và tối ưu nguồn lực tốt hơn.
Việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án PPP, vẫn là điểm nghẽn lớn. Quy mô vốn đầu tư rất lớn trong khi doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rủi ro ngoài khả năng kiểm soát như thay đổi chính sách, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông hoặc biến động doanh thu. Mặt khác, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu theo Luật PPP trên thực tế chưa được vận hành hiệu quả, khiến cả nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng còn nhiều băn khoăn khi tham gia các dự án.
Từ thực tế triển khai dự án, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả đưa ra 5 kiến nghị nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án:
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế để các doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực thực tiễn được tham gia với vai trò tổng thầu hoặc nhà thầu chính tại các dự án trọng điểm quốc gia; đồng thời quy định cơ chế chuyển giao công nghệ đối với nhà thầu nước ngoài nhằm từng bước nâng cao năng lực công nghệ và nguồn nhân lực trong nước.
Thứ hai, rà soát, hoàn thiện các quy định về mô hình tổng thầu theo hướng phát huy tính chủ động trong tổ chức thi công, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành; chuyển từ quản lý cứng về tỷ lệ giao thầu phụ sang quản lý chất lượng đầu ra và trách nhiệm toàn diện của tổng thầu.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, đặc biệt là các dự án PPP; đa dạng hóa các kênh huy động vốn và hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư xây dựng và vận hành công trình; từng bước công nhận giá trị pháp lý của mô hình thông tin công trình (BIM), xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung và khuyến khích doanh nghiệp trong nước phát triển các nền tảng quản lý hạ tầng số.
Thứ năm, xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hạ tầng; thúc đẩy cơ chế đào tạo gắn với thực tiễn công trường, tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án hạ tầng thế hệ mới.
