Theo đánh giá của Hiệp hội lương thực Việt Nam, có một số nguyên nhân khiến giá XK thấp. Theo đó, Trung Quốc là thị trường mua gạo Việt Nam lớn nhất từ năm 2012 và chỉ riêng quý 1-2013 số lượng hợp đồng đã đạt trên 1 triệu tấn. Nếu tính cả số lượng hợp đồng năm 2012 chuyển sang sẽ gần 1,5 triệu tấn và đến nay đã giao hàng được 630 ngàn tấn. Đặc điểm của thị trường này là mua bán phần lớn do chênh lệch giá chứ không chỉ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước nên thường chỉ mua với giá thấp. Các doanh nghiệp (DN) XK gạo Việt Nam phải chấp nhận bán giá thấp vào thị trường này vì các thị trường khác không có nhu cầu; Thị trường lớn thứ 2 của DN Việt Nam là châu Phi.
Nhưng trong quý 1-2013 lượng tồn kho tại thị trường này còn nhiều. Mặt khác do biến động tỷ giá giữa USD và Euro nên người mua ở khu vực có đồng tiền gắn với Euro phải mua với giá thấp hơn bằng USD. Do đó, DN Việt Nam muốn bán vào thị trường này trong cùng thời điểm phải bán với giá thấp; Còn các thị trường truyền thống khác thì hầu như không có nhu cầu trong quý 1-2013.
Trước tình hình đó, DN Việt Nam đứng trước 2 sự lựa chọn: Cạnh tranh để bán ra hoặc giữ giá cao nhưng không bán được. Vấn đề đặt ra là nếu DN Việt Nam không chấp nhận bán ra, tồn kho sẽ tăng, không thể quay vòng vốn trả nợ Ngân hàng trong khi lãi suất rất cao và không tiêu thụ kịp thời, giá lúa gạo trong nước sẽ tụt giảm mạnh lúc đó thiệt hại đến lợi ích người sản xuất nhiều hơn là phải cạnh tranh bán ra để kích cầu, ổn định giá và tiêu thụ kịp thời, nhất là vào thu hoạch rộ. Ngoài ra một số DN XK gạo Việt Nam cũng bị khách hàng ép giá, đã có hiện tượng cạnh tranh phá giá và những yếu tố đó đã tác động thêm vào sự sụt giảm giá gạo XK của Việt Nam trong thời gian qua.
Để hoạt động XK đạt hiệu quả trong thời gian tới, ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam lưu ý DN: Cần thận trọng khi ký hợp đồng thương mại vào Philippines vì đến giờ này thị trường này không công bố quota. Vậy nên DN nào đã giao hàng thì cần phải thu tiền tươi để tránh rủi ro. Ngoài ra, hiện nay cũng xuất hiện tình trạng một số đối tượng môi giới hợp đồng gạ gẫm DN Việt Nam ký các Hợp đồng lớn để xuất hàng vào thị trường Indonesia, DN cũng cần thận trọng vì đó là giả mạo
