Đưa lao động sang Trung Đông nhưng làm việc cho doanh nghiệp Hàn Quốc, hưởng mức thu nhập và điều kiện ăn ở như ở Hàn Quốc, là một cách làm mới hoạt động xuất khẩu lao động (XKLĐ) đang trong giai đoạn khủng hoảng về thị trường như hiện nay của Công ty cổ phần Simco Sông Đà. Tuy nhiên, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực XKLĐ vẫn đang phải vừa làm vừa nghe ngóng, bởi nỗi lo thị trường vừa mở ra đã đóng lại do lao động bỏ trốn.
Mở thị trường, lo chất lượng
Đến nay đã tròn 1 tháng, 50 lao động của Công ty cổ phần Simco Sông Đà đưa sang làm việc tại Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) cho Công ty Xây dựng Samsung Hàn Quốc. Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Phó Tổng Giám đốc công ty cho biết, đây là đợt lao động đầu tiên mà đối tác Hàn Quốc lựa chọn theo hợp đồng ký kết với Simco.
Theo phản ánh của các lao động, điều kiện làm việc và ăn ở bên nước bạn rất thuận lợi. Hai người ở một phòng, được trang bị đầy đủ đồ dùng sinh hoạt. Mỗi sáng có nhân viên đến thay ga trải giường, dọn dẹp phòng và có xe đưa đón ra nơi làm việc. Sau một tháng phản hồi của lao động về đều rất tốt. Tuy nhiên, theo bà Hạnh thì doanh nghiệp vẫn đang trong tâm thế vừa mừng vừa lo.
Với kinh nghiệm nhiều năm làm XKLĐ, doanh nghiệp này cũng đã từng đầu tư khai phá nhiều thị trường mới nhưng khi mọi việc tưởng như đã tốt thì lại có lao động bỏ trốn, lao động không chấp hành kỷ luật, vi phạm nội qui công trường... phải về nước trước thời hạn. Thế là bao nhiêu công sức gây dựng thị trường lại thành công cốc.
Bà Hạnh tâm sự, đơn hàng với Công ty Samsung đang có khởi đầu rất thuận lợi, đối tác lại chuẩn bị sang tuyển đợt lao động mới. Nhưng khi số lượng tuyển còn ít, thì doanh nghiệp vẫn có thể kiểm soát tốt tình hình. Chỉ lo sau này, số lượng lao động lớn lại xảy ra chuyện. Lo nhất là ý thức của lao động. Bài học nhãn tiền là những đơn hàng tốt như đơn hàng vệ sĩ sang làm việc tại UAE, điều kiện làm việc và thu nhập cao, tưởng sẽ mở ra cơ hội cho hàng nghìn lao động tiếp tục sang làm việc theo nhu cầu của phía bạn thì hàng trăm lao động xông vào đánh nhau, gây rối loạn an ninh trật tự nước sở tại. Sau vụ này, trên 500 lao động Việt Nam đã bị trục xuất. Điều đương nhiên là UAE chấm dứt luôn đơn hàng tiếp nhận vệ sĩ Việt Nam.
Đến thời điểm này, một số doanh nghiệp thực hiện thí điểm đưa lao động sang Mỹ vẫn còn chưa giải quyết xong dứt điểm với những lao động nông nghiệp đầu tiên được đưa sang Hoa Kỳ. Để khai phá và tìm kiếm những hợp đồng thu nhập cao tại quốc gia này, các doanh nghiệp đã phải bỏ ra khoản chi phí lớn trong việc đi lại, giao dịch. Nhưng vừa đặt chân lên đất Hoa Kỳ thì đã có lao động bỏ trốn. Mục đích của người lao động không phải sang làm việc theo hợp đồng... Chính vì thế mà Chính phủ Hoa Kỳ đã từ chối cấp visa cho lao động Việt Nam.
Mới đây, Công ty Dịch vụ dầu khí Sài Gòn lại tìm kiếm được nhiều đơn hàng từ phía Hoa Kỳ với mức lương rất cao. Lao động không có tay nghề lương từ 1.000 - 2.000 USD nhưng xin visa vào Hoa Kỳ quá khó khăn. Đây là một thị trường mới mà mấy năm gần đây nhiều doanh nghiệp XKLĐ nhắm đến nhưng đều phải đầu hàng. Lý do chính khiến Mỹ từ chối cấp visa cho lao động Việt Nam là lo sợ lao động bỏ trốn. Bà Nguyễn Thị Thu Cúc, Giám đốc Công ty Dịch vụ dầu khí Sài Gòn tiếc nuối khi cho rằng chính ý thức của người lao động đã ảnh hưởng rất xấu đến tình hình XKLĐ thời gian gần đây.
Đào tạo nguồn lao động mới
Ngay cả thị trường Canada, một số doanh nghiệp như Châu Hưng, Simco Sông Đà cũng đã mất nhiều công sức, tiền bạc để đi lại nghiên cứu thị trường, móc nối với các công ty làm dịch vụ cung ứng nhân lực và các công ty tiếp nhận lao động, bỏ tiền ra thuê luật sư Canada để hoàn thành hồ sơ pháp lý xin visa cho lao động Việt Nam sang làm việc nhưng rồi mọi chuyện kết thúc vì đã có lao động Việt Nam sang Canada bỏ trốn và nước này cũng không cấp visa cho lao động Việt Nam.
Nhiều công ty XKLĐ Việt Nam đang gặp phải những khó khăn tương tự như vậy. Khi các thị trường lao động xuất khẩu truyền thống như Đài Loan, Malaysia, Nhật Bản... có quá nhiều doanh nghiệp thực hiện, phải cất công chịu khó đi tìm thị trường mới nhưng theo các doanh nghiệp thì rào cản lớn nhất vẫn là ý thức của lao động Việt Nam.
Trên thực tế, lao động Việt Nam vẫn được chủ sử dụng lao động các nước đánh giá cao về sự nhanh trí, thông minh và cần cù. Nhưng điểm yếu nhất dẫn đến lao động Việt Nam luôn thua lao động các nước trong cuộc cạnh tranh vào các thị trường XKLĐ có thu nhập cao như Hàn Quốc, Nhật Bản lại chính là ý thức chấp hành kỷ luật lao động, sinh hoạt và tinh thần làm việc nhóm. Mở rộng thị trường XKLĐ không phải là quá khó nếu các doanh nghiệp quyết tâm làm, nhưng để tiếp cận các thị trường thu nhập cao thì phải xây dựng lại hình ảnh lao động Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Lương Trào, Chủ tịch Hiệp hội XKLĐ Việt Nam thì vấn đề mấu chốt để chúng ta làm tốt công tác XKLĐ, tiếp tục đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, nâng cao thu nhập chính là chất lượng nguồn lao động. Nguồn lao động tuyển dụng ra nước ngoài làm việc chủ yếu là lao động phổ thông. Trước khi đưa lao động đi, doanh nghiệp cần đào tạo kỹ lưỡng để tăng sự hiểu biết cho họ.
Hiệp hội XKLĐ cũng mới xây dựng thí điểm giáo trình giáo dục định hướng mới dưới sự giúp đỡ của tổ chức lao động quốc tế, làm tài liệu để doanh nghiệp trang bị kiến thức căn bản cho lao động khi ra nước ngoài làm việc. Một số doanh nghiệp XKLĐ lớn cũng đang có xu hướng đầu tư xây dựng trung tâm dạy nghề để tự đào tạo lao động theo nhu cầu của đối tác mới
