Theo kết quả Cuộc khảo sát “Tham nhũng nhìn từ góc độ của doanh nghiệp, người dân và công chức, viên chức” do Thanh tra Chính phủ, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Ngân hàng Thế giới tiến hành khảo sát tại 10 tỉnh, thành phố và 5 Bộ, ngành với sự tham gia của 5.460 người cho thấy, dù đã có những bước tiến trong thực thi Luật Phòng chống tham nhũng (PCTN), ít vụ việc tham nhũng bị phát hiện, xử lý hơn trong những năm qua, song vấn nạn tham nhũng vẫn đang ngày càng phức tạp và tinh vi hơn và chưa hề có dấu hiệu thuyên giảm. Theo kết quả khảo sát, không chỉ người dân bình thường mà ngay cả doanh nghiệp (DN) cũng phải đối mặt thường xuyên với vấn nạn tham nhũng.
Cụ thể, có tới 23% các DN được hỏi cho biết, họ đã gặp phải một trong sáu dạng yêu cầu hối lộ từ phía cán bộ công chức như xin mua rẻ nhà đất hoặc tài sản cho mục đích cá nhân; gợi ý DN trang bị hoặc cho mượn tài sản; đề nghị đề bạt hoặc bố trí việc làm cho người quen; đề nghị DN trả chi phí đi lại, ăn uống, giải trí; dùng danh nghĩa tập thể để gợi ý DN hỗ trợ tiền và cuối cùng là gợi ý DN đóng góp cho các chuyến công tác, nghiên cứu, du lịch…
Ở một góc độ khác, kết quả khảo sát cũng chỉ ra rằng, có tới 92% số cán bộ công chức (CBCC) được hỏi cho rằng, hiện ít có trường hợp tham nhũng bị phát hiện là do tính chất tinh vi, phức tạp của các vụ việc chứ không phải là tham nhũng đã giảm, 69% CBCC đồng ý việc người đứng đầu cơ quan có xu hướng xử lý nhẹ vụ việc tham nhũng để giữ uy tín cho cơ quan và bản thân. Hơn 90% số người được hỏi tin là người tham nhũng chưa bị phạt thích đáng và 80% người dân tin rằng có sự tiếp tay giữa công chức và người tham nhũng.
Lý giải về việc vì sao DN thường xuyên phải đối mặt với nạn tham nhũng, ông Đậu Anh Tuấn, một trong những thành viên nhóm nghiên cứu của VCCI cho rằng: Sự thiếu minh bạch trong nền hành chính công, tính phân công, phân nhiệm không rõ ràng khiến CBCC ai cũng có quyền hoạch họe, vòi vĩnh DN, nhưng khi yêu cầu chỉ ra người có trách nhiệm và chịu trách nhiệm chính thì không có ai nhận cả. DN phải gồng mình, tự bơi trong mớ hỗn loạn các thủ tục, quy định, phí, lệ phí và cuối cùng để được việc, họ đành bỏ ra những khoản "lót tay" cho CBCC để bôi trơn...
Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn cũng chỉ ra rằng, do vừa là “nạn nhân” và cũng là “tác nhân” của tham nhũng nên hơn ai hết, DN cần phải chủ động phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của mình trong việc phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với tham nhũng. Trong đó, quan trọng nhất là DN phải dũng cảm “nói không” với tham nhũng. Và một trong những cơ sở giúp DN có thể tự tin “nói không” với tham nhũng là chủ động nỗ lực đổi mới, nâng cao năng lực quản trị, tập trung đầu tư, nâng cao hiệu quả hoạt động SXKD.
Ở góc độ quản lý nhà nước, nhóm nghiên cứu đề xuất: Để việc phòng chống tham nhũng hiệu quả, cần tạo sự minh bạch thực sự trong tiếp cận thông tin, sửa đổi Luật Đất đai để hạn chế những hình thức cưỡng chế thu hồi đất cho các dự án tư nhân, sửa Luật Phòng chống tham nhũng với những điều khoản ít hạn chế về quyền thông tin của người dân, có những biện pháp hữu hiệu hơn để kiểm soát xung đột về lợi ích và có những hành động cứng rắn trong kê khai thu nhập và tài sản hay đưa nền công vụ coi trọng tài năng hơn
