Việc “sốt đất” thời gian qua ở Đắk Lắk nói riêng, các tỉnh Tây Nguyên nói chung đã dẫn đến nhiều hệ lụy. Người dân tự ý mở đường, phân lô xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp, đất rẫy để bán kiếm lời. Tại khu vực Đồi Chuối (thuộc tổ dân phố 7, phường Tân Lợi, TP Buôn Ma Thuột) phóng viên ghi nhận tại đây việc san ủi, xây dựng nhà trái phép trên đất nông nghiệp, đất rẫy diễn ra từ nhiều năm nay, đặc biệt náo nhiệt từ cuối năm 2021 đến nay.
Giới đầu cơ mua đất rẫy của bà con dân tộc thiểu số tại chỗ, sang tên rồi phân thành nhiều “sổ đỏ” (tối thiếu 500m2 - PV) để hợp thức việc phân lô. Nhiều chủ đất còn tự ý san lấp đất, ủi đường rải đá dăm để tạo lối đi cho “khu dân cư” do chính mình tự quy hoạch.
Một thửa đất rộng khoảng 5 hơn sào đã được chủ đất cho san ủi bằng phẳng, xung quanh cho trồng một số cây bóng mát và đường đã được rải đá dăm, cấp khối tạo cảnh quan được chủ rao bán với giá hơn 7 tỷ đồng. Mảnh đất này là của một phụ nữ tên P. (hiện đanh công tác tại một trường cấp 2 trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột) mua lại của một người dân tộc thiểu số tại chỗ. Sau khi mua, bà tự ý san ủi, làm 4 con đường xung quanh, rồi lu nèn, đổ đá dăm lên. Tất cả các con đường này được nối thẳng ra một con đường tự phát đã làm trước đó của các lô đất nông nghiệp, có nhà xây trái phép phía trên…
“Sát nách” là hàng loạt khu đất rẫy thuộc địa bàn thôn 7, xã Cư Êbur, TP Buôn Ma Thuột, nạn phân lô bán nền còn diễn ra nghiêm trọng hơn. Tại đây, có nhiều lô đất được quy hoạch các đường xương cá, tạo thành những ô bàn cờ nhưng không phải do nhà nước thực hiện mà… do giới “cò” bất động sản tự ý triển khai. Lực lượng chức năng xã Cư Êbur cho biết, có đến 10 thửa đất thuộc tờ bản đồ số 26 đã được người dân tự ý mở nhiều đoạn đường, đổ đá cấp phối với bề rộng 4m, dài tổng cộng 430m. Điện đã được kéo đến từng khu vực để sẵn sàng lập “khu dân cư”.
Theo một cán bộ địa chính xã Cư Êbur, những lô đất này ban đầu chỉ là đất rẫy của một người dân tộc thiểu số. Sau đó được sang nhượng, phân thành 14 sổ đỏ khác nhau rồi được làm đường, phân lô. Các lô đất có hướng từ trên đồi xuống suối và có giá trị tăng dần. “UBND xã Cư Êbur đã tổ chức cưỡng chế, phá những con đường này và ngăn chặn việc giao dịch”, vị cán bộ xã nói.
Tuy nhiên, trong khi chính quyền xã đang tiến hành cưỡng chế thì các “cò” đất cũng có mặt, gây áp lực rằng mình chỉ nhận ký gửi đất, bán hộ. Những người này được Công an địa phương hướng dẫn về trụ sở để tìm “chính chủ” lô đất. Cạnh những lô đất đã bị xử lý còn có một lô đất khác cũng đã được ủi đường, san ủi bằng phẳng với “lưng tựa đồi, mặt nhìn xuống suối”, diện tích khoảng 3-5 sào. Theo cán bộ địa chính xã Cư Êbur, mấy hôm trước đi kiểm tra diện tích đất phân lô bán nền này để xử lý thì chưa phát hiện lô đất cạnh bên. “Có thể diện tích mới san ủi, làm đường phân lô này mới làm vài ngày gần đây. Chúng tôi sẽ triển khai xử lý thời gian tới”, cán bộ này nói.
Ông Trần Hoài Nam, cán bộ địa chính xã Cư Êbur thừa nhận, việc làm nhà trái phép trên đất nông nghiệp đã xảy ra nhiều năm nay. “Nhiều hộ dân tộc thiểu số có đất nông nghiệp, kèm vài trăm mét vuông đất thổ cư nên đem bán kiếm tiền. Sau đó, những hộ này lại lui vào phần đất nông nghiệp còn lại để làm nhà và vi phạm. Tuy nhiên, việc xử lý những hộ dân tộc thiểu số này xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, phức tạp”, ông Nam nói.
Ông Lê Anh Tuấn, Chủ tịch UBND phường Tân Lợi cho rằng, trong năm 2021 và đầu năm 2022, chính quyền xã đã nhiều lần ra quân xử lý các vụ vi phạm xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp. Đặc biệt, cuối năm 2021, khi phát hiện bà P. san ủi đất, làm tuyến đường (6x50m) xung quanh thửa đất 164, tờ bản đồ số 11, UBND phường ra quyết định xử phạt hành chính 13 triệu đồng. Bà P. đã chấp hành nộp phạt và hứa “chỉ san ủi, tạo mặt bằng để trồng dừa”. Khi phóng viên đưa thông tin, hình ảnh cho thấy các tuyến đường này vẫn như cũ, có dấu hiệu mở rộng, ông Tuấn nói “sẽ cho kiểm tra và xử lý” ngay.
Ông Vũ Văn Hưng, Chủ tịch UBND TP Buôn Ma Thuột cho hay, từ năm 2020 trở lại đây, do các cấp chính quyền tập trung phòng, chống COVID-19 nên cũng có phần lơ là việc quản lý đất đai, xây dựng, thậm chí một số địa phương như phường Thành Nhất, xã Ea Kao… có sự buông lỏng. “Thời gian qua, qua công tác thanh tra tra về công tác quản lý đất đai, xây dựng đã phát hiện một số địa phương có sai phạm nghiêm trọng, thậm chí có nơi rất nghiêm trọng. Thành phố đã phải lập hội đồng kỷ luật để xử lý kỷ luật, gắn với các sai phạm của những lãnh đạo tại các địa phương… Quan điểm của chúng tôi là sai phạm đến đâu xử lý đến đó vừa để răn đe các địa phương có sai phạm đồng thời ngăn chặn những địa phương khác. Nếu tiếp tục vi phạm sẽ tiếp tục thanh tra, xử lý nghiêm”, ông Hưng khẳng định.
Trong khi đó, một lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk cho biết, từ năm 2019, tỉnh đã có biện pháp ngăn chặn việc hiến đường để tách thửa trên đất nông nghiệp với mục đích “phân lô bán nền”. Ngành chức năng chỉ giải quyết cho việc tách thửa với mục đích rõ ràng như con cái ở ra riêng. “Tuy nhiên, việc phân lô đất nông nghiệp với hạn mức tối thiểu 500m2/thửa đang diễn ra rất phổ biến. Những người này mua với mục đích lén “phân lô bán nền”, trục lợi nhưng không trái luật nên việc mua bán, tách thửa vẫn được thực hiện”, vị này thừa nhận.
San ủi trái phép cả quả đồi để phân lô, bán nền 
Lấy cớ cải tạo đất để phân lô, bán nền 
