Bình mới, rượu cũ
Sau khi sắp xếp chuyển đổi, về cơ bản các CTLN được mang tên mới, nhưng vẫn chưa có nhiều sự khác biệt cả về bộ máy quản lý cũng như phương thức hoạt động so với thời còn mang tên lâm trường là bao.
Một ví dụ điển hình là trước đây, ông Trần Quyết Tâm là Giám đốc Lâm trường Trường Xuân (huyện Đắk Song), sau khi lâm trường được chuyển đổi thành Công ty TNHH một thành viên Lâm nghiệp Trường Xuân thì ông Tâm vẫn giữ chức Giám đốc công ty. Tương tự, ông Phạm Minh Chính, từng là Giám đốc Lâm trường Đắk Wil (huyện Cư Jút) và sau khi lâm trường được chuyển đổi, ông Chính vẫn là Giám đốc…
Theo Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đắk Nông thì thời gian qua, việc sắp xếp tổ chức bộ máy cán bộ quản lý của các CTLN còn chưa xuất phát từ nhu cầu nội tại của doanh nghiệp mà chỉ làm theo lộ trình chung chung. Do vậy, bộ máy tổ chức mới của các CTLN đều do các lâm trường chuyển qua chứ chưa có sự thay đổi về “chất”. Hầu hết giám đốc, phó giám đốc, cán bộ ở những phòng, ban chuyên môn đều từng là lãnh đạo các lâm trường trước kia. Ngoài ra, công tác sắp xếp, bố trí cán bộ cũng mới chỉ dừng lại ở bước luân chuyển cơ học mà chưa có sự đào tạo, chuẩn bị kỹ lưỡng.
Việc không có sự đổi mới về con người dẫn đến trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý tại các CTLN cũng đang “giậm chân tại chỗ”.
Rừng vẫn mất, đất bị bỏ hoang
Theo chủ trương chung, việc sắp xếp, đổi mới các lâm trường quốc doanh là nhằm đạt tới 3 mục tiêu: “Sử dụng có hiệu quả tài nguyên đất, quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng bền vững tài nguyên rừng”; “nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của các CTLN”; “tạo việc làm và thu nhập cho người lao động, góp phần xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội”. Tuy nhiên, trong thời gian qua, hầu hết các CTLN đều chưa biết cách tận dụng lợi thế về tư liệu sản xuất để đạt được 3 mục tiêu trên mà còn để mất rừng và lãng phí đất đai…
Điển hình như Công ty TNHH Lâm nghiệp Quảng Tín được giao quản lý hơn 9.800ha rừng. Thế nhưng, trong giai đoạn từ 2007-2009, do việc thực hiện dự án liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp không hiệu quả, công ty đã để mất trắng hơn 1.000ha rừng. Một trường hợp khác đó là Công ty Lâm nghiệp Đắk Song (nay là Công ty Lâm nghiệp Thuận Tân). Theo số liệu thống kê của cơ quan chức năng, bình quân mỗi năm, có khoảng từ 15 - 20ha rừng thuộc lâm phận của công ty quản lý bị người dân chặt phá, biến thành rừng nghèo kiệt hoặc đất trống, đồi núi trọc.
Sau chuyển đổi, các CTLN vẫn để mất rừng, lãng phí tài nguyên đất rất phổ biến.
Không chỉ để mất rừng, các CTLN còn để đất hoang hóa, dẫn đến việc lãng phí tư liệu sản xuất một cách vô tội vạ. Nếu như vào thời điểm năm 2007, tổng diện tích rừng tự nhiên mà 14 CTLN quản lý là 189.497ha thì đến nay chỉ còn 148.458ha. Đồng nghĩa với việc sau gần 6 năm chuyển đổi, các CTLN để mất hơn 41.000ha rừng. Cũng từ năm 2007 đến nay, các CTLN chỉ trồng được vỏn vẹn hơn 5.000ha rừng, cộng với các doanh nghiệp thuê đất trồng được gần 7.000ha rừng thì diện tích đất không có rừng còn lại là hơn 29.000ha hầu như đang bị bỏ trống hoặc bị người dân xâm canh, chiếm dụng.
Sau khi chuyển đổi, diện tích đất lâm nghiệp mà các CTLN được Nhà nước giao quản lý và sử dụng là 210.347ha (chiếm 32,3% diện tích tự nhiên của toàn tỉnh). Tính bình quân, mỗi CTLN đang quản lý, sử dụng hơn 15.000ha đất lâm nghiệp mà không phải trả tiền thuê đất. Thế nhưng, theo kết quả đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong các CTLN mà UBND tỉnh Đắk Nông vừa công bố thì trung bình 1ha đất lâm nghiệp chỉ đem lại lợi nhuận 51.000 đồng/1năm. Trong khi đó, theo Quyết định số 43/QĐ-UBND ngày 30/12/2010 của UBND tỉnh Đắk Nông thì giá cho thuê 1ha đất lâm nghiệp là 75.000 đồng/năm. Như vậy, so với việc cho thuê và việc giao cho các CTLN quản lý, sử dụng 210.347ha đất lâm nghiệp, mỗi năm tỉnh này sẽ bị thất thu hàng chục tỷ đồng.
Theo đánh giá của UBND tỉnh Đắk Nông, nguồn thu chủ yếu của các CTLN hiện nay đều lệ thuộc vào chỉ tiêu khai thác gỗ được giao hàng năm, nên doanh thu vừa thấp, vừa không ổn định. Biên độ giao động giữa tăng hoặc giảm doanh thu năm sau so với năm trước tại các CTLN là tương đối lớn và đều vượt xa so với tiêu chí xếp hạng doanh nghiệp Nhà nước theo hướng dẫn tại Thông tư số 115/TT-BTC của Bộ Tài chính. Mặt khác, mặc dù đến nay đã được Nhà nước đầu tư tổng cộng hơn 194 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận hàng năm mà các CTLN thu được lại rất thấp, chỉ đạt bình quân dưới 6%.
Chỉ tính riêng giai đoạn từ 2009-2011, tổng bình quân lợi nhuận của 14 CTLN chỉ là hơn 9 tỷ đồng/năm. Điều đáng nói là lợi nhuận mà các CTLN có được không phải là từ kết quả sản xuất, kinh doanh mà chủ yếu là từ việc khai thác gỗ sẵn có. Bên cạnh đó, chỉ số trung bình về hiệu quả sử dụng vốn đầu tư của 14 CTLN chỉ đạt 1,84%/năm. Nghĩa là trong 1 năm, 1 CTLN đầu tư 1 triệu đồng thì chỉ thu về chưa được 20.000 đồng lợi nhuận. Trong khi đó, chỉ số trung bình về hiệu quả sử dụng vốn của các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực khác trên địa bàn tỉnh là 20%.
Nói về hiệu quả đầu tư vào các CTLN, ông Đỗ Ngọc Duyên, Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT đánh giá: “Mặc dù Nhà nước đã đầu tư vào các CTLN với số tiến rất lớn, nhưng hiệu quả đạt được lại chưa tương xứng với những gì đã bỏ ra. Tuy nhiên, việc duy trì sự tồn tại của các CTLN là điều bắt buộc, nên trong tương lai, cần phải có biện pháp để việc đầu tư không bị lãng phí, giúp các CTLN khởi sắc hơn”.
Theo ông Trần Xuân Hải, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đắk Nông thì thay vì để các CTLN phải tự “bơi” như hiện nay, Nhà nước cần định hướng rõ mục tiêu, quan điểm đổi mới và phát triển các CTLN, đồng thời đưa ra những giải pháp cụ thể về đất đai; quản lý, sử dụng rừng; khai thác, chế biến lâm sản; tài chính, đầu tư; khoa học công nghệ và tổ chức hoạt động
