Cạnh hồ vẫn khát
Nhóm phóng viên Chuyên đề ANTG có mặt tại dải đất miền Trung đúng vào những ngày nắng nóng nhất của đợt hạn hán lịch sử kéo dài từ cuối tháng 5 cho tới đầu tháng 7/2010. Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là tại TP Đà Nẵng.
Trưa ngày 7/7/2010 chúng tôi bắt xe ôm lên huyện Hòa Vang (TP Đà Nẵng) - là một trong những địa phương mà nhiều người dân đang quay quắt vì nắng hạn. Ngã ba Trần Phú - Cách mạng Tháng Tám mọi ngày hàng chục bác tài đứng "chầu hẫu" mà hôm nay tiệt chả thấy mống nào.
Nhờ người thân, bạn bè ở Đà Nẵng mất cả giờ đồng hồ chúng tôi mới tìm được hai tài xế. Khi chúng tôi đề nghị lên khu hồ Đồng Nghệ (Phước Sơn, Hòa Khương, Hòa Vang) vào giữa trưa nắng này, cậu xe ôm nghe giọng có vẻ ngài ngại. Cuối cùng chốt giá 200 ngàn/30km thì cậu chàng đồng ý. Lạy giời, tôi chưa bao giờ thấy bác tài nào "make up" kỹ càng đến vậy. Nào là khẩu trang, găng tay, ốp chân... lại dấp một chiếc khăn mặt ướt quấn lên đầu rồi mới đội mũ bảo hiểm.
Mặt đường trải nhựa láng mịn giờ đây biến thành một cái chảo rang hầm hập khiến tôi ngạt thở. Theo dự báo, nhiệt độ tại Đà Nẵng vào lúc 12h trưa là khoảng 39-400C, song lúc này chúng tôi đang di chuyển trong chiếc chảo với tầm nhiệt lên tới 48-490C.
Sau chừng 30 phút chúng tôi cũng đã có mặt tại khu vực hồ Đồng Nghệ. Một người đàn ông đen đúa, mồ hôi mồ kê nhễ nhại đang hì hục xách từng can nước từ dưới khu cư dân lên lán công nhân. Ông là Nguyễn Văn Sự là công nhân xây dựng đập Đồng Nghệ. Ông kể, hồ có công suất thiết kế lên tới 20 triệu m3 nước, làm nhiệm vụ tưới tiêu điều hòa cho hàng ngàn ha lúa ở các xã Hòa Phan, Hòa Khương và một phần Đại Hiệp (Đại Lộc, Quảng Nam). Xung quanh hồ có nhiều hồ nhỏ hơn quanh năm nước trong xanh, cá tôm rất sẵn.
Thế nhưng từ sau đợt thu hoạch vụ đông - xuân năm vừa rồi (tháng 5/2010) cho tới trung tuần tháng 7 mà chỉ có một, hai trận mưa nhỏ, lượng mưa không đáng kể. Đã thế lũ tiểu mãn cũng không về khiến cho mực nước hồ Đồng Nghệ đã giảm tới mức kỷ lục. Hiện tại mực nước của hồ chỉ cách mực nước chết hơn chục cm. Theo dự đoán đợt nắng nóng sẽ còn kéo dài, thế nên các cơ quan chức năng đã chính thức "đóng cửa" hồ, không cho lấy thêm nước từ hồ ra ngoài mà phải tự đi kiếm nguồn khác. Vậy là số công nhân xây đập và nhiều hộ dân ở Hòa Khương phải dùng số nước tù đọng chỉ như một vũng trâu đầm để dùng tắm rửa, sinh hoạt. Riêng nước ăn thì phải vận chuyển từ dưới chân đồi lên 2km.
Rời Hòa Khương, chúng tôi tiếp tục hành trình xuống phường Hòa Quý (quận Ngũ Hành Sơn, TP Đà Nẵng) cũng đang là một trong những tâm điểm phải chống hạn của Đà Nẵng. Vào tới con đường dẫn vào khu đất nông nghiệp của phường, chúng tôi nhìn thấy hàng trăm bà con cầm cuốc xẻng, gầu sòng... đang rần rần kéo nhau ra khu vực hồ thủy lợi.
"Các bác đi đâu đấy ạ?"- tôi hỏi. "Chúng tôi đi... kiện giời anh ạ!" - một chị trả lời. "Chị ấy đùa đấy, chúng tôi đang căng hết sức mình chống hạn cho hơn 150 ha lúa hè thu đang khát cháy nửa tháng nay rồi anh ạ" - ông Phôm Tiệm, Phó chủ nhiệm Hợp tác xã Hòa Quý vừa lau mồ hôi, vừa trả lời.
Thế rồi ông kể do lúa đang kỳ đẻ nhánh làm đòng rất cần nước, các hồ đập trên địa bàn lại cạn khô nên không thể ngồi yên nhìn lúa héo nên sáng hôm trước gần 300 cán bộ, xã viên Hợp tác xã Hòa Quý 2 được chia thành 3 nhóm, người vác theo cuốc, xẻng, người đẩy xe cút kít... tập trung ra các vị trí chống hạn. Hơn 100 người tập trung về đập Hoái Kiểng đắp đê bao đặt trạm bơm, bơm nước từ đập tưới cho 80ha lúa cánh đồng Khuê Đông 1 và 2. Gần 70 người kéo về hồ Ông Chúc nạo vét, cơi mương dẫn nước tưới cho 40 ha lúa của đội 5, đội 6 khu vực Bình Kỳ 1 và Khuê Đông 2. Số còn lại tập trung tại trạm bơm Bình Kỳ nạo vét nhằm tăng khả năng hút tại trạm bơm này.
27 năm mới có một lần
Đó là nhận định của ông Huỳnh Vạn Thắng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP Đà Nẵng về tình hình hạn hán ở Miền Trung năm nay. Theo ông Thắng, năm 1983 cũng có một trận nắng nóng hệt như thế này diễn ra. Do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, mùa mưa năm trước kết thúc sớm, lũ tiểu mãn chưa về và đặc biệt là suốt 3-4 tháng trời cứ nắng chang chang hầu như không có một hạt mưa. Chính sự biến đổi về khí hậu đã khiến cho một dải đất từ Thanh Hóa trở vào tới Phú Yên, Bình Định phải oằn mình chống chịu cơn đại hạn khủng khiếp.
Báo cáo của Sở NN&PTNT TP Đà Nẵng cho thấy, từ khi bắt đầu vụ sản xuất hè - thu năm 2010 đến nay, tình hình thời tiết nắng nóng kéo dài, nhiệt độ cao, ít mưa, lượng nước bốc hơi lớn, lượng mưa đo được chỉ bằng 1/3 so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi đó năm nay lại không xuất hiện lũ tiểu mãn đã gây nên tình trạng khô hạn ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp. Diện tích gieo sạ của TP giảm 143ha so với kế hoạch.
Tại Quảng
Ông Bùi Công Dụ nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng
Nắng nóng đang thực sự làm đảo lộn cuộc sống của người dân các tỉnh miền Trung.
Theo UBND tỉnh Quảng
Ở Bình Định tình hình còn bi đát hơn. Toàn tỉnh đã có 5.617ha lúa, 5.200ha hoa màu đang bị khô hạn và hơn 11.000 hộ dân đang thiếu nước sinh hoạt. Trong đó, đã có 112ha lúa bị cháy, 1.000ha mì và 20ha mía bị chết.
Trở ngược ra Bắc, Hà Tĩnh có hơn 5.000ha lúa thiếu nước trầm trọng, số diện tích này sẽ chết khô nếu mưa không diễn ra trên diện rộng trong ngày một ngày hai. Ngoài ra, nhiều diện tích hoa màu cũng có nguy cơ phát triển kém và mất mùa...
Một nguy cơ nữa của đợt nắng nóng triền miên này là tình trạng cháy rừng ngày càng đáng báo động ở Hà Tĩnh. Lãnh đạo cùng các ngành chức năng tại các địa phương có rừng thông như Hương Sơn, Vũ Quang, Hương Khê... hiện đứng ngồi không yên vì trong điều kiện thời tiết hiện nay, những cánh rừng như những "kho xăng", có thể phát hỏa bất cứ lúc nào.
Từ đầu tháng 6 đến nay, "giặc lửa" đã thiêu trụi trên 100ha rừng các loại của Hà Tĩnh, trong đó huyện Hương Sơn là địa phương để xảy ra nhiều vụ cháy nhất. Do nguy cơ cháy rừng rất cao nên 100 cán bộ kiểm lâm của huyện này nhận được lệnh "cắm trại" sẵn sàng đối phó với giặc lửa.
Kết quả khảo sát cuối tháng 6 của các đoàn công tác Bộ NN&PTNT cho thấy, hiện vùng Bắc Trung Bộ đã có 47.000ha cây trồng gặp hạn. Theo Phó Cục trưởng Trồng trọt Phạm Đồng Quảng, trong 10 ngày tới, nếu không có mưa lớn đảm bảo đủ nước bổ sung cho các hồ chứa, toàn vùng Bắc Trung Bộ sẽ có khoảng 46.000ha lúa hè - thu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tại xã An Bình (huyện đảo Lý Sơn) do không có mạch nước ngầm nên 110 hộ dân xã này phải xây bể chứa hứng nước mưa sử dụng. Nhưng do năm nay nắng nóng kéo dài liên tục từ giữa tháng 3 đến nay, nên nguồn nước dự trữ không còn.
Để có nước ngọt, nhiều hộ dân tại đây đã phải mua nước sinh hoạt được các chủ ghe đưa vượt biển từ xã An Hải sang bán với giá có lúc lên tới gần 200.000 đồng/m3.
Còn tại huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa), hàng trăm hộ dân cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt trầm trọng. Do nguồn nước bị nhiễm mặn nên phần lớn người dân xã Hải Lộc chỉ trông chờ vào nguồn nước mưa, nhưng thời gian qua, thời tiết nắng hạn nên bể chứa nước của các gia đình đã cạn kiệt. Do nguồn nước bị ô nhiễm nên nhiều người mắc các bệnh ngoài da và đường hô hấp.
"Còn nước còn tát"
Vẫn theo ông Huỳnh Vạn Thắng, Sở NN&PTNT TP Đà Nẵng đã chỉ đạo các đơn vị và địa phương đã thực hiện nhiều biện pháp lấy nước từ sông suối, ao bàu để giải quyết nước tưới cho 578ha nhằm giảm lượng nước lấy từ các hồ. Đã triển khai lắp đặt 10 máy bơm dầu, 7 máy bơm điện bơm nước từ sông Yên để hỗ trợ cho diện tích tưới của 2 hồ chứa nước Hòa Trung và Đồng Nghệ ở những vùng có thể đưa nước đến được nhằm giảm lượng nước lấy ra từ hồ và điều tiết tiết kiệm nước trong hồ để tưới ở những vùng không có nguồn khác bổ sung, thực hiện tưới tiết kiệm nước cho các diện tích trồng lúa và nuôi trồng thủy sản.
"Chúng tôi sẽ huy động tất cả nhân lực, vật lực hiện có với phương châm còn nước còn tát để cứu những diện tích lúa còn lại".
Mặc dù nhiệt độ ngoài trời lên trên 400C tại Quảng Trị, nhưng nhiều nông dân vẫn phải ra đồng để tìm mọi cách cứu lúa. Không chỉ trông chờ vào việc phân phối nước của các xí nghiệp thủy nông, các hộ dân đã chủ động mua máy bơm và cho chạy máy liên tục để xả nước vào ruộng đồng. Tuy vậy, lão nông Trần Văn Vinh (ở xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ) vẫn lắc đầu: "Cách này vẫn chỉ là giải pháp cầm hơi thôi chứ nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài như hiện nay thì mấy ha lúa của nhà tui coi như mất trắng".
Hiện cứu lúa là việc làm cấp bách nhất mà các ngành chức năng địa phương cũng như người nông dân đang căng sức thực hiện.
Sở NN&PTNT Quảng Trị đã nhiều lần đi kiểm tra và phối hợp với chính quyền sở tại triển khai các biện pháp hữu hiệu để chống hạn. Song song với công tác cứu lúa, tỉnh Nghệ An lên kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, như: dùng lúa ngắn ngày gieo lại trên diện tích lúa đã chết nếu sớm có nước, chuyển đổi 7.000ha lúa mùa không đủ nước sang làm ngô vụ thu - đông...
Về phía mình, Bộ NN&PTNT đã có thống kê thiệt hại và trình Thủ tướng đề xuất kinh phí "cứu" vụ hè - thu tại miền Trung. Theo đó, ước tính hơn 300 tỉ đồng phân bổ về cho các tỉnh, đặc biệt hỗ trợ Bắc Trung Bộ 185 tỉ đồng, duyên hải Nam Trung Bộ 115 tỉ đồng.
Rời những cánh đồng cạn kiệt, nứt toác tại các tỉnh miền Trung, chúng tôi trở về Hà Nội trong chuyến tàu muộn. Trên trời hàng trăm ngàn ngôi sao thi nhau lấp lánh, chưa biết bao giờ hạn hán mới chấm dứt
