Đến với văn hoá đất Tổ để nuôi dưỡng tâm linh

Đã 84 tuổi nhưng ông rất  dí dỏm, hồn hậu và tinh anh lạ thường. Năm 1985, ông đã được trao tặng giải thưởng Hùng Vương lần thứ nhất với tác phẩm "Truyền thuyết Hùng Vương". Ông là nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Nguyễn Khắc Xương và cũng là con trai cả của thi sĩ Tản Đà.

Ông nói về tác phẩm "Truyền thuyết Hùng Vương": Tác phẩm của tôi không chỉ giới thiệu, công bố truyền thuyết Hùng Vương mà còn xới lên tầng ý nghĩa ẩn sâu trong những truyền thuyết đó. Ai cũng biết câu chuyện Lang Liêu dâng vua bánh chưng, bánh dày nhưng gói bánh, giã bánh ở đâu, vì sao lại có thứ bánh tượng trưng cho Trời - Đất đó thì tôi đã lý giải được.

Hay như chi tiết Vua Hùng lập lầu kén rể cho Công chúa Ngọc Hoa, cuộc chiến giữa Sơn Tinh, Thuỷ Tinh là để nói về hôn nhân thời cổ của cư dân nông nghiệp. Nhiều chi tiết tôi khám phá ra bắt nguồn từ trò chơi rước lúa. Như vậy, "Truyền thuyết Hùng Vương" đã đề cập tới tư duy, phương pháp luận về mối quan hệ giữa truyện kể dân gian và các trò diễn xướng.

- 18 đời Vua Hùng Vương sống trong hơn 2000 năm, bằng những cứ liệu khoa học trong dân gian, ông giải thích hiện tượng này như thế nào?

Ông Nguyễn Khắc Xương: 18 đời Vua Hùng phải được hiểu là 18 vương triều cùng thuộc Vua Hùng. Mỗi vương triều có nhiều vua, nhưng cùng lấy tên theo vua đầu tiên. Mỗi đời Hùng Vương lại có nhiều đời vua khác nữa. Điều này có trong  bản Ngọc Phả được soạn từ thời Lê Đại Hành tên là "Thiên phúc nguyên niên", câu kết trong Ngọc Phả có viết: "Trở nên 18 ngành đời nhà Hùng, tỉ phù trị vì ở trong hòm Thái Bảo là 180 đời đế vương thống nhất non sông".

Về với đất Tổ.
Về với đất Tổ.

- Cuốn "Truyền thuyết Hùng Vương" của ông tái bản năm 2005 sẽ có thêm 16 truyện. Vậy đó có phải là những tích truyện mà trước đây chưa được khám phá?

Ông Nguyễn Khắc Xương: Tôi đã cố gắng để bổ sung những tư liệu mới như sự tích mới về mẹ Âu Cơ đẻ 100 trứng nở thành 100 người con trai, có cả tên những người con này. Rồi có truyền thuyết nói về công tác trị thuỷ thời Hùng Vương, về cuộc xung đột vũ trang Vua Hùng và Thục Chúa.

- Thưa ông, bài thơ "Thề non nước" của thi sĩ Tản Đà có liên quan gì đến nền văn hoá này?

Ông Nguyễn Khắc Xương: Năm 1918, cha tôi tới thăm một người bạn là Dương Tự Nhu (con trai của nhà thơ Dương Khuê) ở Sơn Vi (Phú Thọ) và được người bạn này đưa lên viếng Đền Hùng.

Tại đây, ông đã làm đôi câu đối tặng "Có tông, có tổ, có tổ có tông, tông tổ, tổ tông, tông tổ cũ. Còn nước, còn non, còn non còn nước, nước non non nước, nước non nhà". Sau đó, bài "Thề non nước" ra đời như một tấm lòng dâng lên Vua Hùng.

- Ông đánh giá thế nào về ý thức của thế hệ ngày nay trong việc gìn giữ và phát huy văn hoá quý báu này? Cần phải làm gì để cho những giá trị văn hoá này lan toả mạnh mẽ, dày dặn hơn nữa?

Ông Nguyễn Khắc Xương: Đến với văn hoá cội nguồn là cách tốt nhất để nuôi dưỡng tâm linh và giữ vững bản lĩnh người Việt Nam . Văn hoá Hùng Vương sẽ còn ẩn chứa nhiều bất ngờ. Đã có nhiều người nghiên cứu tìm hiểu về văn hoá Hùng Vương nhưng người đi sâu được còn ít. Theo tôi, phải xây dựng trong nhân dân tư tưởng tôn trọng và tìm đến văn hoá truyền thống ở bất cứ nơi nào.

Phải giáo dục và giới thiệu những hình thức văn hoá đặc thù của Phú Thọ cho lớp trẻ. Cần khôi phục lại làn điệu xoan - ghẹo. Tôi buồn lắm khi tại các xã, dù là cái nôi của điệu hát này nhưng thôn nữ, trai tráng không biết hát xoan thì ai là người lưu truyền điệu hát này. Tôi đang dồn tâm huyết để làm cuốn "Tổng tập văn hoá dân gian đất Tổ". Không biết có còn kịp không?

Thảo Phương (thực hiện)

Các tin khác

Phát động Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp giáo dục Việt Nam" năm 2026

Phát động Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp giáo dục Việt Nam" năm 2026

Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp Giáo dục Việt Nam" năm 2026 được tổ chức nhằm tôn vinh các tác giả, nhóm tác giả có nhiều tác phẩm báo chí xuất sắc viết về lĩnh vực giáo dục và đào tạo; ghi nhận những đóng góp của các tập thể, cá nhân tiêu biểu đối với sự nghiệp giáo dục của đất nước.

Công khai lộ trình các dự án chống ngập để người dân cùng giám sát

Công khai lộ trình các dự án chống ngập để người dân cùng giám sát

Nhấn mạnh kỳ vọng rất lớn của người dân đối với các dự án chống ngập, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu chấm dứt tình trạng bị động trong công tác phòng, chống úng ngập; các cơ quan chức năng phải nâng cao trách nhiệm, không để xảy ra tình trạng đầu tư lớn nhưng hiệu quả chưa được truyền thông, giải thích đầy đủ.

Tôn vinh những thanh niên khuyết tật vươn lên trong cuộc sống

Tôn vinh những thanh niên khuyết tật vươn lên trong cuộc sống

Theo Bí thư Trung ương Đoàn, bên cạnh việc tôn vinh các tấm gương thanh niên khuyết tật tiêu biểu, chương trình "Toả sáng Nghị lực Việt" sẽ triển khai các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, tham gia dự án, chuyển đổi số, lan tỏa những câu chuyện truyền cảm hứng đến cộng đồng.

Yêu cầu doanh nghiệp rà soát, chấn chỉnh hoạt động lữ hành

Yêu cầu doanh nghiệp rà soát, chấn chỉnh hoạt động lữ hành

Các doanh nghiệp rà soát, chấn chỉnh toàn bộ hoạt động kinh doanh; bảo đảm tổ chức các chương trình du lịch đúng nội dung hợp đồng, công khai giá dịch vụ, không quảng cáo sai sự thật hoặc cung cấp thông tin gây nhầm lẫn cho khách du lịch; không sử dụng các hình thức tiếp thị gây hiểu nhầm hoặc che giấu thông tin có thể ảnh hưởng đến quyết định của khách hàng.

TP Hồ Chí Minh: Chăm lo công nhân từ những chính sách thiết thực

TP Hồ Chí Minh: Chăm lo công nhân từ những chính sách thiết thực

Nhà ở, việc làm, phúc lợi, thiết chế văn hóa, tuyên truyền pháp luật… đang được TP Hồ Chí Minh triển khai đồng bộ nhằm cải thiện đời sống người lao động. Không chỉ là những chính sách an sinh, đây còn là giải pháp giữ chân nguồn nhân lực, xây dựng quan hệ lao động hài hòa và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đầu tàu kinh tế cả nước.

Hơn 2.000 m³ đất đá sạt lở chia cắt Quốc lộ 4D ở Lào Cai

Hơn 2.000 m³ đất đá sạt lở chia cắt Quốc lộ 4D ở Lào Cai

Do ảnh hưởng của mưa lớn kéo dài, khoảng 9h20 ngày 4/8, tại điểm BOT trên tuyến Quốc lộ 4D, đoạn qua xã Tả Phìn, tỉnh Lào Cai, đã xảy ra vụ sạt lở với khối lượng hơn 2.000 m³ đất đá tràn xuống mặt đường, khiến giao thông qua khu vực bị chia cắt. Rất may, vụ việc không gây thiệt hại về người.

Công an Đồng Nai kiểm soát, ngăn thực phẩm độc hại ra thị trường

Công an Đồng Nai kiểm soát, ngăn thực phẩm độc hại ra thị trường

Để ngăn chặn thực phẩm nhiễm bệnh, độc hại, cùng với việc tập trung đấu tranh, triệt phá các đường dây thu mua, giết mổ động vật bệnh để đưa ra thị trường tiêu thụ, Công an TP Đồng Nai cũng tăng cường kiểm tra, xử lý các vụ vận chuyển, kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc…

Để tiếng trống khai trường kịp vang lên giữa đại ngàn

Để tiếng trống khai trường kịp vang lên giữa đại ngàn

Những ngày đầu tháng 8, trên công trường xây dựng trường nội trú liên cấp các xã miền Tây Thanh Hóa, tiếng máy xúc, tiếng máy trộn bê tông, tiếng búa, tiếng cắt thép vẫn vang lên không ngớt. Hàng trăm kỹ sư, công nhân đang chạy đua với thời gian để những ngôi trường mới kịp sáng đèn trước năm học 2026-2027.

CSGT Hà Nội đưa bến bãi đường thủy lên bản đồ số

CSGT Hà Nội đưa bến bãi đường thủy lên bản đồ số

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong Công an Thủ đô, lực lượng Cảnh sát đường thủy Hà Nội đã hoàn thành việc số hóa toàn bộ bến thủy nội địa, bến bãi tập kết vật liệu xây dựng trên tuyến quản lý. Hệ thống bản đồ số giúp xác định chính xác vị trí, tra cứu thông tin, đối chiếu dữ liệu, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm.

Đề xuất nâng tuổi người hiến tạng cho sống lên 25 tuổi

Đề xuất nâng tuổi người hiến tạng cho sống lên 25 tuổi

Theo đại diện Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, dự thảo sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác đã đề xuất nâng độ tuổi người hiến tạng không cùng huyết thống lên 25 tuổi nhằm ngăn chặn tình trạng buôn bán nội tạng trái phép.

Nỗ lực tiết giảm chi phí để giảm giá sách giáo khoa

Nỗ lực tiết giảm chi phí để giảm giá sách giáo khoa

Năm học 2026–2027 là năm đầu tiên học sinh cả nước sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) xuất bản, in ấn, phát hành. Ngay sau khi Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định chọn bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” là bộ sách dùng chung toàn quốc, NXBGDVN đã chuẩn bị mọi mặt, sẵn sàng cho mọi công tác đón chào năm học mới.