Tại Diễn đàn “Phát triển thủy điện nhỏ - kiến nghị từ doanh nghiệp” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội năng lượng Việt Nam tổ chức tại Hà Nội ngày 12/7, TS. Lê Trường Thủy - Chủ tịch HĐQT, Giám đốc CTCP Thủy điện Mai Châu (Hòa Bình); Phó chủ nhiệm câu lạc bộ thủy điện Việt Nam cho biết: Ngoài những khó khăn lớn đã tồn tại từ nhiều năm nay nhưng vẫn chưa có phương án giải quyết như khó khăn về vốn đầu tư, về đấu nối đầu tư mạng lưới quốc gia thì các DN thủy điện nhỏ còn đang phải đối mặt với một khó khăn mới, đó là tình trạng độc quyền, “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong mua bán dẫn đến việc thủy điện nhỏ bị lép vế, thậm chí là bị “bỏ rơi”.
Theo lý giải của ông Thủy, từ 1/7, thị trường phát điện cạnh tranh đã chính thức đi vào hoạt động. Tại quyết định số 30/QĐ-ĐTĐL, Cục Điều tiết Điện lực đã ban hành danh sách 29 nhà máy điện tham gia trực tiếp vào thị trường phát điện cạnh tranh, 26 nhà máy điện tham gia gián tiếp, 18 nhà máy tham gia tạm thời gián tiếp và 20 nhà máy điện dự kiến tham gia thị trường phát điện cạnh tranh. Nhìn vào danh sách này có thể thấy cơ hội bán điện dành cho các nhà máy thủy điện nhỏ là rất ít nên khó có thể gọi là thị trường phát điện cạnh tranh khi mà người mua “một mình một chợ” với những người bán được chỉ định sẵn.
Chia sẻ với những khó khăn của các DN làm thủy điện nhỏ, các chuyên gia đến từ Hiệp hội năng lượng Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đều thống nhất sẽ đề xuất tới các cơ quan chức năng những kiến nghị nhằm tháo gỡ khó khăn cho các DN đầu tư thủy điện nhỏ theo 5 hướng cơ bản.
Một là, trong Quy hoạch Điện VII quy định rõ, chỉ những dự án trên 30 MW mới được tham gia vào thị trường buôn bán điện, trong khi đó, đại đa số các dự án thủy điện nhỏ hiện nay đều chỉ có công suất từ 7-10 MW. Điều này cũng sẽ đồng nghĩa với việc, các DN đầu tư thủy điện nhỏ nhiều khả năng sẽ bị loại khỏi thị trường, phải đứng ngoài cuộc chơi.
Do đó, Hiệp hội năng lượng kiến nghị cho các DN thủy điện nhỏ có công suất từ 10 MW trở lên được tham gia vào thị trường điện cạnh tranh. Trong trường hợp không thực hiện được thì cũng nên giao lại cho 5 tổng công ty điện lực hoặc các công ty điện lực địa phương mua điện của họ, tránh tình trạng “đem con bỏ chợ”.
Hai là, đề nghị EVN nghiên cứu, xem xét tăng giờ mua điện để các nhà máy thủy điện nhỏ có thể phát huy được tối đa công suất đầu tư, có doanh thu để trả lãi ngân hàng và khấu hao máy móc. Ba là, cần có cơ chế để tránh cho các DN thủy điện nhỏ bị ép giá theo hướng từng bước tiến tới mua điện của các DN thủy điện nhỏ bằng với giá của các công ty mua bán điện quốc gia mua.
Bốn là, các dự án thủy điện nhỏ trong diện quy hoạch đang trong giai đoạn đầu tư, nhất là các dự án vùng sâu, vùng xa cần được xếp vào diện được vay vốn ưu đãi. Năm là, xung quanh thuế tài nguyên nước và môi trường, hiện nay giá bán điện đến hộ tiêu dùng là 1.506 đồng/Kw, tương đương với 7,2 cent (ngang bằng với giá các nước trong khu vực) nên để tạo sự công bằng, đề nghị Bộ Tài Chính không nên đánh thuế đồng loạt mà chỉ đánh thuế với các DN bán điện với giá trên 1.000 đồng/Kw.
Tại Diễn đàn, ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội năng lượng Việt Nam cho rằng: Mặc dù từ 1/7, thị trường điện đã bắt đầu thực hiện thị trường bán buôn nhưng theo tôi chưa có thị trường cạnh tranh nào cả, vì trên thực tế vẫn chỉ có một đơn vị độc quyền thực thi ở tất cả các khâu từ mua bán đến truyền tải là Tập đoàn Điện lực (EVN). Do đó, chúng tôi kiến nghị cần phải có một thị trường cạnh tranh và phải có mô hình tổ chức phù hợp và trong đó các đơn vị phải tham gia độc lập với nhau thì mới cạnh tranh được
