Đầu tư tương xứng cho phát triển vận tải hàng hóa bằng đường thủy nội địa

Theo ước tính của Bộ Xây dựng, vận tải hàng hóa ra, vào các cảng biển cũng như phục vụ sản xuất - kinh doanh, phân phối - lưu thông của cả nước trong năm ngoái đã đạt khoảng 3,03 tỷ tấn vận chuyển, tiếp tục tăng hơn 14% so với một năm trước đó.

Để đáp ứng yêu cầu về hạ tầng cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là phục vụ nhu cầu vận tải hàng hóa, năm 2025 Bộ Xây dựng đã triển khai thực hiện, hoàn thành 53 dự án, gồm 15 dự án khởi công mới và khánh thành 38 dự án. Đến hết năm 2025 đã có 3.345km tuyến chính cao tốc, 458km nút giao và đường dẫn, 1.701km đường bộ ven biển được hoàn thành.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đây là những bước tiến lớn so với các năm trước, trong đó riêng năm 2025 cả nước đã hoàn thành 1.491km đường bộ cao tốc; 456km đường quốc lộ; 251km đường ven biển. Trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa các bến số 3, 4, 5, 6 tại Cảng biển Lạch Huyện cũng đã được hoàn thành, đưa vào khai thác.

Tại TP Hồ Chí Minh, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển của thành phố năm ngoái đã đạt trên 354 triệu tấn, tăng hơn 6,3% so với năm trước. Trong số này có hơn 246 triệu tấn được vận chuyển bằng tàu biển và chỉ có 108 triệu tấn được chuyên chở ra, vào cảng bằng phương tiện thủy nội địa. Riêng sản lượng hàng container thông qua các cảng biển của thành phố năm ngoái đạt hơn 22,6 triệu TEU, tăng hơn 11%. Trong đó hàng container được vận chuyển bằng tàu biển lên đến trên 15 triệu TEU, tăng hơn 10%. Ngoài cảng biển, theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, sản lượng hàng hóa thông qua đường thủy nội địa trên địa bàn thành phố trong năm ngoái cũng đạt trên 147 triệu tấn, tăng hơn 11%.

Sau khi sáp nhập, với hạ tầng giao thông khá tốt ở khu vực Bà Rịa Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh đã tập trung phát triển cảng biển, logictics ở Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Sản lượng hàng hóa ở cụm cảng này tăng rất nhanh, đạt khoảng 15% trong quý 1 năm nay. Nhu cầu vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đường sông tăng nhanh, nhất là trước áp lực các tuyến đường bộ trục chính của TP Hồ Chí Minh và tuyến kết nối với các tỉnh lân cận đều đang quá tải trầm trọng, thì số lượng phương tiện thủy nội địa đăng ký mới trong cả năm ngoái chỉ là con số 410. Trong số này, tàu chở khách là 39, tàu chở hàng là 145, tàu kéo, pông - tông (chủ yếu dùng phục vụ xây dựng công trình thủy) là 226 phương tiện.

Khi các cảng biển của TP Hồ Chí Minh đều chưa được kết nối trực tiếp với loại hình vận tải hàng hóa khối lượng lớn là đường sắt, số lượng phương tiện thủy nội địa đã ít, việc đầu tư cho hạ tầng vận tải hàng hóa bằng đường thủy nội địa lại chưa tương xứng. Ngoài câu chuyện TP Hồ Chí Minh xây dựng cảng sông đầu mối là Cảng Phú Định trên tuyến thủy nội địa cấp 3, tức chỉ đáp ứng cho tàu, thuyền, xà lan có tải trọng tối đa 375 tấn ra vào.

Gần đây TP Hồ Chí Minh đã đầu tư nâng 2 cây cầu cũ là cầu Bình Phước 1 và cầu Bình Triệu đạt cao độ chuẩn về tĩnh không thông thuyền, nhưng các cầu Hóa An cũ trên sông Đồng Nai, cầu Bến Lức cũ trên sông Vàm Cỏ Đông… đang cản trở nghiêm trọng đến hoạt động vận chuyển hàng hóa, nhất là hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường thủy nội địa.

Ông Tuấn, một chủ xe container lý giải, kéo cont trên đường bộ từ Cảng Cát Lái, Cái Mép về khu vực Tây Ninh hay miền Tây Nam Bộ cước phí cao hơn nhiều so với vận chuyển bằng sà lan. Nhưng lý do để số đầu xe container hùng hậu tại TP Hồ Chí Minh vẫn “sống được” là bởi hạ tầng kết nối từ các cảng sông về khu công nghiệp tập trung của nhiều tỉnh, thành chưa đảm bảo.

Ngoài ra khi vận chuyển bằng đường sông, chủ hàng còn tốn thời gian chờ lên xuống cont, tốn chi phí vận chuyển từ cảng sông về doanh nghiệp, kho hàng nên đa số chủ hàng vẫn chọn cách kéo cont bằng đường bộ từ cảng biển về cho nhanh.

Các tuyến đường bộ kết nối liên vùng quá tải trầm trọng, nhưng đầu tư cho phát triển hạ tầng vận tải hàng hóa bằng đường thủy nội địa những năm qua chưa tương xứng. Theo lãnh đạo Phòng Xây dựng - Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, quy hoạch, hạ tầng giao thông khung về kết nối vùng của thành phố về đường bộ, đường sắt, thành phố sẽ có 3 tuyến đường vành đai với chiều dài 370km; 7 tuyến cao tốc với chiều dài đoạn chạy trên địa bàn khoảng 350km; 13 tuyến quốc lộ với tổng chiều dài các đoạn chạy qua địa bàn là 500km và 7 tuyến đường sắt quốc gia với chiều dài 547km.

Để thực hiện quy hoạch hạ tầng giao thông trên, năm ngoái thành phố đã phê duyệt chủ trương đầu tư 20 dự án, trong đó có những dự án trọng điểm quốc gia như dự án đường Vành đai 4; đồng thời khởi công 63 công trình, gói thầu, gồm cả những công trình đường bộ trọng điểm như cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài, cao tốc TP Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một- Chơn Thành…

Xác định phát triển hạ tầng giao thông là một trong những chương trình trọng điểm, TP Hồ Chí Minh đã lập danh mục các công trình, dự án trọng điểm với 77 dự án, tổng mức đầu tư hơn 1,78 triệu tỷ đồng trong những năm sắp tới. Trong số này có tới 11 dự án đường sắt đô thị, 51 dự án đường bộ, 14 dự án hạ tầng kỹ thuật nhưng chỉ có 1 dự án đường thủy. Ngay trong năm nay, thành phố dự kiến khởi công 14 công trình và hoàn thành 10 công trình, nhưng số công trình liên quan đến đường thuỷ nội địa cũng rất ít.

Cảng sông đầu mối Phú Định chưa mang lại hiệu quả tương ứng với nhu cầu phát triển vận tải thủy nội địa của TP Hồ Chí Minh; hạ tầng đường thủy nội địa chưa được quan tâm đầu tư đúng mức để góp phần nhanh chóng giảm tải cho đường bộ đã khiến hoạt động vận tải hàng hóa gây áp lực rất lớn cho các tuyến đường bộ, nhất là tuyến kết nối liên vùng.

Với thực trạng hiện nay, đại diện một số doanh nghiệp vận tải hàng hóa, hành khách cho rằng, trong những năm tới kết nối từ TP Hồ Chí Minh đi sân bay Long Thành (Đồng Nai) vẫn chủ yếu bằng đường bộ. Nhưng hướng kết nối này đang bị “kẹp” bởi nhu cầu vận chuyển hàng hóa dày đặc từ 2 cảng biển hàng đầu cả nước là Cảng Cát Lái và Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải về các khu công nghiệp.

Do đó, đầu tư hơn nữa cho phát triển hạ tầng vận tải thủy nội địa để “đẩy hoạt động vận chuyển hàng hóa xuống sông” là yêu cầu không chỉ đặt ra với TP Hồ Chí Minh mà còn cả với các tỉnh, thành “sông nước phương Nam” trong khu vực.