Dù sản lượng lớn, giá trên thị trường rất cao song người nuôi thu nhập rất bấp bênh, nhiều hộ lâm vào tình cảnh phá sản phải tính chuyện về đất liền sinh sống.
Hộ nuôi "phá" nhau
Vốn là địa phương nổi tiếng lâu đời với nghề khai thác thủy sản ven bờ, khi nguồn lợi ven bờ cạn kiệt, Vân Đồn đã chọn hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nuôi trồng thủy, hải sản được cho là hướng đi đúng đắn. Theo thống kê của các ngành chức năng, hiện nay trên địa bàn huyện Vân Đồn có khoảng 500 hộ dân và trên 20 tổ chức, doanh nghiệp nuôi trồng và kinh doanh các loài nhuyễn thể. Chỉ tính riêng 2 loại nhuyễn thể quý là hầu biển và tu hài, mỗi năm, huyện đảo Vân Đồn cung cấp cho thị trường sản lượng trên dưới 10 tấn.
Nếu biết rằng, giá một con tu hài trong thực đơn nhà hàng rẻ nhất cũng là 30.000đ, chắc ai cũng cho rằng các hộ nuôi thu về tiền tấn sau mỗi vụ thu hoạch. Song, kết quả hoàn toàn ngược lại. Giám đốc Công ty TNHH Đỗ Tờ cho biết, vùng nuôi tu hài của công ty được đầu tư và quy hoạch rất bài bản nhằm hướng tới xây dựng và củng cố thương hiệu nhuyễn thể Vân Đồn. Cũng chính vì vậy, giá tu hài ở đây thường được thương lái mua khá cao, từ 200-250.000đ/kg. Song, chẳng hiểu sao mức giá này cứ sụt giảm dần trong thời gian gần đây trong khi chất lượng không hề giảm.
Một hộ nuôi cho biết, nuôi tu hài rất tốn kém, một lồng nuôi phải đi kèm một bè tảo nuôi cấy để lấy thức ăn cho chúng, giá con giống thì mỗi ngày một tăng, cộng đủ thứ chi phí khác, không có thứ nào giảm dần về chi phí theo thời gian, nhưng giá bán ra thì ngày càng rớt. Trong khi đó, anh Quang, người nuôi hầu biển lại toan tính chuyện sang nhượng lại lồng bè để lấy tiền trả nợ ngân hàng rồi về quê sinh sống vì càng nuôi càng lỗ, bán hàng rất khó khăn. Vừa chốt giá xong với khách 130.000đ/kg hầu biển thì chủ nuôi khác lại vẫy chào với giá chỉ 110.000đ/kg.
Cách nào để lập lại trật tự
Theo các doanh nghiệp nuôi và kinh doanh nhuyễn thể tại Vân Đồn, tình trạng phá giá nhau mới chỉ xảy ra trong thời gian gần đây. Nguyên nhân là do thiếu sự quản lý quy hoạch phát triển vùng và số hộ nuôi. Từ chỗ chỉ trên trăm hộ với diện tích vùng nuôi khoảng 2.000ha, đến nay số hộ và diện tích đã tăng lên gấp 5 lần. Vô hình trung tự người nuôi đã đặt mình vào thế cạnh tranh nhau càng ngày càng khốc liệt.
Lợi dụng tình hình đó, các thương lái luôn tung tin giả về giá bán nhuyễn thể. Chẳng hạn muốn mua của hộ A rẻ thì phao tin hộ B chào bán giá rẻ hơn. Thậm chí các thương lái đến từ Hà Nội, Hải Phòng còn dùng cả "chim mồi" săn đón, chào giá, ký hợp đồng khống nhằm làm cho hộ nuôi thật tin rằng giá nhuyễn thể đang mỗi ngày một hạ. Đối với người nuôi, đặc điểm của loài nhuyễn thể không thể nuôi ủ kéo dài chờ giá tăng, vì càng nuôi lâu, trọng lượng và chất lượng không thể bù đắp chi phí nên biết rẻ vẫn phải bán.
Bằng những chiêu thức này, thương lái đã mua được đặc sản cao cấp miền biển Vân Đồn với giá rẻ chưa từng thấy, trong khi giá bán tại các vùng nuôi khác như Cô Tô, Quan Lạn, Trà Cổ (Quảng Ninh), Cát Bà (Hải Phòng) vẫn giữ giá khá cao, nếu không nói là đang trong xu hướng tăng.
Qua khảo sát thực tế, tất cả các doanh nghiệp, các hộ nuôi tại Vân Đồn đều tự biết họ đang trói chân tay họ. Nhưng để có một mặt bằng giá bình ổn, cần phải có tổ chức đứng ra vận động các hộ cam kết không bán phá giá lẫn nhau để bảo vệ quyền lợi lẫn nhau.
Đây là nguyện vọng chính đáng của doanh nghiệp, của các hộ nuôi nhuyễn thể tại huyện Vân Đồn, đề nghị chính quyền các cấp, Sở, Phòng NN-PTNT tỉnh và huyện, Sở Công thương hỗ trợ về mặt tổ chức, vận động xúc tiến để thành lập Hiệp hội nuôi nhuyễn thể Vân Đồn, đề xuất các giải pháp bao tiêu sản phẩm để bình ổn giá giúp người nuôi thoát khỏi nguy cơ phá sản, phá vỡ tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại địa phương
