Mặc dù đã ký hiệp định Sơ bộ Pháp - Việt vào ngày 6/3/1946, nhưng thực dân Pháp vẫn cố vi phạm các điều trong nội dung hiệp định để đem quân trở lại xâm lược Việt Nam. “Sau khi cho quân càn quét ở Huế, năm 1947, Pháp tiến quân ra Quảng Trị và đóng tại khu vực Ba Bến (Triệu Phong) để tổ chức càn quét các điểm căn cứ mà chúng cho là có du kích ẩn nấp…”, bằng chất giọng khàn đặc, cụ ông Phan Thanh Hiếu (87 tuổi), nguyên Trung đội trưởng du kích xã Hải An năm xưa kể lại chuyện cũ.
Theo lời kể của cụ Hiếu, ngày ấy, do các tuyến đường bộ đã bị địch chia cắt nên làng chài Mỹ Thủy trở thành điểm tập kết về lương thực, hàng hóa và súng đạn từ đường biển để cung cấp cho các căn cứ cách mạng ở Hướng Hóa, Khe Sanh, Ba Lòng… Khi cuộc chiến ngày càng trở nên ác liệt, trung đội du kích của ông Hiếu đã đánh nhiều trận vang dội, tiêu diệt hàng chục tên ác ôn, tay sai khiến quân địch khiếp sợ.
“Để xóa căn cứ cách mạng Mỹ Thủy, quân Pháp đã tổ chức nhiều đợt càn quét, lùng sục và đốt cháy hết làng mạc khiến hàng trăm người già, phụ nữ và trẻ em lẫn thanh niên trai tráng ở làng chài tui bị chết thảm. Chúng nghĩ làm vậy sẽ làm nhụt ý chí chiến đấu của anh em du kích, nhưng chúng đã lầm to. Anh em du kích đã biến căm thù thành sức mạnh chiến đấu đến cùng...”. Hai hàng nước mắt của cụ Hiếu chảy dài trên gò má đen xạm, hốc hác khi cụ dẫn tôi ra thăm tấm bia tưởng niệm, nơi mà 526 người dân ở làng Mỹ Thủy được chôn cất tập thể sau 2 trận thảm sát của 65 năm về trước.
Ông Hiếu kể, ngày 19/3/1948, quân lính Pháp đã bắt bớ hàng chục người dân Mỹ Thủy đứng trói giữa làng để tra khảo. Thấy không ai hé một lời nào, bọn chúng điên tiết, lồng lộn trút giận bằng cách đập báng súng vào đầu từng người và nã đạn liên hồi làm 74 người chết thảm. Đến ngày 8/4/1948, quân Pháp tiếp tục lùng sục và thảm sát dân làng Mỹ Thủy đợt 2. Lần này, 452 người gồm phụ nữ, trẻ em, người già lẫn du kích, dân quân đã bị quân địch tàn sát dã man, máu chảy thấm đỏ cả một vùng đất trắng của làng. Sau trận thảm sát kinh hoàng ấy, chỉ có 23 du kích thuộc đội của ông Hiếu và một số người làng thoát chết...
Cụ Phan Thơ (77 tuổi), một trong những “nhân chứng lịch sử” may mắn sống xót trong trận thảm sát ngày 8/4 năm ấy nhớ lại: “Ngày đó, chúng bắt hết dân làng đứng thành một cụm rồi xả súng giết hết. Bố mẹ tui cũng bị bắn chết, riêng tui bị một vết đạn trúng mé tai phải nên may mắn sống đến hôm nay…”. Tại nơi xảy ra vụ thảm sát, dân làng Mỹ Thủy đã lập một khu đất và dựng một tấm bia lớn để tưởng nhớ 526 người thiệt mạng dưới họng súng của kẻ thù. Tháng 7/2001, Bộ VH,TT&DL đã công nhận khu di tích bia tưởng niệm này là di tích lịch sử cấp Quốc gia và hỗ trợ 500 triệu đồng để giúp địa phương xây dựng một nhà bia tưởng niệm, như một nấm mồ chung cho hàng trăm dân làng Mỹ Thủy đã chết thảm trong 2 trận thảm sát năm xưa...
Và, gần 40 năm sau ngày thống nhất đất nước, những con người may mắn sống sót sau 2 trận thảm sát ngày ấy đã chung tay xây dựng lại làng chài Mỹ Thủy để mảnh đất này được hồi sinh từng ngày... Về Mỹ Thủy vào những ngày đầu tháng 10, hai bên con đường nhựa thẳng tắp là những hàng phi lao và tràm hoa vàng xanh vút chạy tận đến bờ biển. Những ngôi nhà khang trang nằm san sát thay thế chỗ cho những hố bom, hố đạn ngày xưa đã minh chứng rằng: Mỹ Thủy nay đã hồi sinh! Ông Phan Thành Chung, Chủ tịch UBND xã Hải An cho biết: Được sự quan tâm hỗ trợ của Đảng và Nhà nước, người dân Mỹ Thủy từ đau thương vực dậy để xây dựng cuộc sống bằng tôm thẻ chân trắng.
Hiện toàn xã có 30,9ha mặt nước nuôi trồng thủy hải sản, riêng 6 tháng đầu năm 2013, nhiều hộ đã thu hoạch đạt từ 250 đến 700 triệu đồng. “Bà con làm ăn khấm khá nên ngoài việc đầu tư vào nuôi trồng, chế biến thủy hải sản thì còn sắm sửa tàu thuyền, máy móc để phục vụ việc đánh bắt gần bờ. Nhiều ngư dân trong thôn đã trở thành triệu phú, thậm chí còn sắm được ôtô đời mới.
Điều kiện học hành của con em vì thế được nâng cao khi năm nào thôn cũng có nhiều em đỗ đại học và cao đẳng”, anh Nguyễn Thanh Cảm, Trưởng thôn Mỹ Thủy trải lòng cùng tôi. Để giúp làng chài Mỹ Thủy phát huy được những tiềm năng vốn có, giữa năm 2013, UBND tỉnh Quảng Trị đã cho quy hoạch để xây dựng cảng nước sâu Mỹ Thủy. Tương lai không xa, nhà máy nhiệt điện Quảng Trị với tổng số vốn gần 2,3 tỷ USD sẽ được xây dựng tại làng chài ven biển này, hứa hẹn một sự đổi mới vượt bậc về phát triển kinh tế - xã hội vững chắc cho một miền quê cách mạng đau thương nhưng rất đổi hào hùng...
