Tôi về “cung đường cá ngựa” trong nắng sớm tỏa sáng trên đầm Cù Mông và những cơn gió phóng khoáng đánh thức sóng nước dập dềnh… Dừng xe bên quán Tý nằm ven QL1A ở thôn Hòa Hiệp, xã Xuân Thịnh, thị xã Sông Cầu, bắt gặp những bình rượu thuốc nhiều kiểu dáng, dung tích, trưng bày trên kệ bậc thang. Ngoài nhân sâm, rắn biển, sao biển, tắc kè, bìm bịp, trong bình rượu còn có cá ngựa. Chủ quán tên Hằng, 36 tuổi bước ra chào khách: “Anh hai mua rượu ngâm sẵn trong bình hay cá ngựa sống ?”. Vừa nói, chị Hằng chỉ tay vào bể kính có nước biển sục khí oxy. Tôi đảo mắt dò xét những bình thủy tinh 5 lít sẫm màu rượu thuốc và nhận ra ngoài củ nhân sâm cùng vài vị thuốc bắc như cam thảo, câu kỷ tử, đảng sâm, thục địa, dâm dương hoắc còn có hai con sao biển, một rắn biển cùng hai cặp cá ngựa vàng và đen. Nghe tôi bày tỏ nỗi lo rượu pha chế từ cồn công nghiệp, chị Hằng nói chắc rằng: “Rượu dỏm, men giả là chuyện ở đâu đó, chứ dọc “cung đường cá ngựa” này chưa hề có. Ở đây là rượu gạo tẻ, nguồn gốc nhà nông thứ thiệt. Không ai muốn dẹp tiệm khi kiếm tiền bằng hàng dỏm, nhất là sản phẩm liên quan sức khỏe, sinh mệnh con người”. Thấy tôi do dự, chị Hằng gợi ý: “Nếu lo ngại thì anh hai mua cá ngựa sống”.
Đến nhiều quán giải khát Cửu Long, A Vinh, Năm Hà, Bé Hân, Biển Nhớ, Hồng Loan, Mỹ Thủy, Mỹ Thiện… trên “cung đường cá ngựa”, mới hay ở đó không có chuyện “biến hóa” giá cả để cạnh tranh, không chủ quán nào “thách cao, bán thấp” để đánh đố du khách. Anh Năm - một chủ quán có dáng vẻ chất phác cho biết, mỗi bình rượu 5 lít, ngâm cá ngựa, sao biển, rắn biển, nhân sâm và vài vị thuốc đông y giá từ 600-800 ngàn đồng, tùy theo lượng “thần dược” trong bình. Bình lớn, “thần dược” nhiều thì giá tiền cao. Sau vài phút dõi mắt vào bể kính, tôi chỉ con cá ngựa màu vàng, rồi hỏi: “Loại này bao nhiêu một cặp?”. Không chút suy tính, chủ quán đáp: “Cá ngựa vàng và trắng tốt hơn cá ngựa đen, nên giá cao hơn một chút. Thời điểm này một cặp cá ngựa vàng loại lớn từ 220-250 ngàn, loại nhỏ 150-200 ngàn; mỗi cặp cá ngựa đen loại lớn 200-220 ngàn đồng, loại nhỏ 150-200 ngàn”. Những con cá ngựa không sống nổi sau khi đưa vào bờ, thay vì ngâm rượu, có thể đông lạnh bảo quản để bán giá mềm hơn cá ngựa sống trong bể kính. Rẻ hơn nữa là cá ngựa khô đóng túi nilon. Nghe tôi hỏi chuyện cá giả, anh Năm bày tỏ: “Đã có tin đồn, uống hết bình rượu khách phát hiện mua nhầm cá…nhựa. Thực hư ở đâu chưa tỏ, chứ ở xứ này chưa ai gian dối, bịp bợm như thế. Giới bán cá ngựa ở đây đều là dân biển “ăn chắc, nói thiệt”, bán để khách trở lại nhiều lần, giới thiệu cho nhiều người”. Dứt câu, anh Năm lấy bật lửa ga đốt đuôi cá ngựa khô, rồi bảo “Ngửi xem có mùi nhựa không sẽ biết”.
Ở các đầm, vịnh, ghềnh, rạn ven biển Việt Nam đều có cá ngựa, nhưng loài hải sản này sinh trưởng nhiều ven biển Sông Cầu với chất lượng cao. Hơn 20 năm về trước, khi cá ngựa “lên ngôi”, giới lặn bắt tôm hùm và dân hành nghề lưới mành, giã cào lao vào săn “thần dược” biển. Đến cầu Bình Phú tôi tìm gặp Bốn Thạnh, Ba Trọng - hai trong số những tay “thợ săn” cá ngựa ở xã Xuân Hòa. Bốn Thạnh trầm tư nhìn ra đầm Cù Mông, nói rằng: “Tụi tui chuyên nghề lặn bắt tôm hùm, khi cá ngựa có giá mới kết hợp, gặp loại nào cũng bắt để… kiếm cơm”. Ngoài thời gian từ tháng chạp đến cuối tháng bảy âm lịch, mỗi khi thủy triều xuống, “thợ săn” tôm hùm, cá ngựa mang bình hơi, kính lặn, lên xuồng hành nghề. Ba Trọng bảo: “Mấy năm trước, mỗi ngày bắt bốn, năm con tôm hùm lẫn cá ngựa. Giờ lặn lội cả ngày, mong sao kiếm được hai, ba con là may. Lắm lúc sáng đi, chiều về không tìm được một con làm thuốc. Ngoài cánh “thợ săn” lặn bộ, những người hành nghề lưới mành, giã cào cũng bắt được cá ngựa. Ông Tám Định ở phường Xuân Đài cho biết, lẫn trong cá, tôm thu được từ mẻ lưới giã cào có vài con cá ngựa. Một chuyến biển kiếm được năm, bảy con, đôi khi có cả chục con. Những người gom mua với giá từng thời điểm, kích cỡ, loại màu, sau đó bán lại với giá tăng dần 10.000 -15.000 đồng từ người “săn bắt” đến tay tửu khách. Dẫu vậy, so với giá bán tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, thì giá ở “cung đường cá ngựa” rẻ hơn rất nhiều, chất lượng và độ tin cậy cũng cao hơn.
Trưa xuân. Ngồi nhâm nhi ly rượu cá ngựa trong quán Gió Hạ của Năm Dần bên đầm Cù Mông, thưởng ngọn gió nồm mát rượi, tôi hỏi về vị mặn và mùi tanh lẫn trong chất cay nồng của rượu, Năm Dần khề khà cười và bảo: “Cái món cá ngựa này được ví như “Viagra thiên nhiên”. Đây là một trong những thứ “Ông uống, bà khen” đang được giới mày râu quan tâm”. Hèn chi trước đó có chị phụ nữ trạc 45 tuổi, gương mặt khả ái, dáng dấp mát mắt, bước từ xe hơi vào quán Tý, lấy 20 cặp cá ngựa sống. Tôi dò hỏi, chị bẽn lẽn cười và bảo: “Em mua về làm quà tặng sếp”. Ai ngờ, anh lái xe bấm tay tôi, thì thào “Sếp nhà đấy bác ạ”! Hóa ra, chuyến du ký trên “cung đường cá ngựa” như một món quà xuân lý thú và bổ ích…
