Thế rồi, gần hai mươi năm trước, những thanh niên ở vùng đất đồng chua, nước mặn này đã cùng nhau làm một "cuộc cách mạng kinh tế" với khao khát đổi thay cuộc sống cơ hàn, từ đó họ quyết chí rời làng, xuất ngoại mưu sinh…
Vùng đất Nam Lào, các tỉnh Salavan, Savanakhet, thủ đô Viên Chăn… của xứ sở Triệu Voi được người dân các xã Lộc Bổn, Lộc Sơn, huyện Phú Lộc (Thừa Thiên - Huế) gọi là miền đất hứa. Họ rời quê hương bản quán đến đó để kiếm sống bằng rất nhiều nghề khác nhau, từ thợ xây, thợ mộc, thợ chạm, lái xe, cắt tóc, gội đầu, buôn bán trái cây, quần áo… theo ngày tháng, cứ người đi trước dắt díu người đi sau, ai cũng phấn khởi, ai cũng mừng vui vì kiếm tiền ở nước bạn dễ dàng hơn ở xứ mình.
Nhiều người trước đây quanh năm phải sống trong cảnh ăn đong, nhưng chỉ sau một thời gian sang Lào làm ăn nay đã xây được nhà, mua được xe, có của ăn của để. Nhưng lẽ đời đôi lúc rất oái oăm, có những kẻ vốn dĩ rất chất phác, hiền lành, quần quật suốt ngày làm lụng, nhưng đến khi trong túi rủng rẻng tí tiền là sinh ra hư hỏng.
Kiếm tiền dễ, cộng với chút nỗi niềm của kiếp sống tha hương, nhiều thanh niên trong khóe chân còn vướng mùi bùn đất nhưng sau những trận nhậu tưng bừng đã bắt đầu tập tọ giải khuây bởi tệ nạn mại dâm và ma túy. Từ đó, những hệ lụy đớn đau đã đẩy hàng trăm phận người rơi vào vực thẳm, làng quê vốn bình yên phải nhiều phen dậy sóng khi những công dân của họ vướng vào vòng lao lý vì tội mua bán trái phép chất ma túy và chết vì HIV/AIDS.
Ông Lê Văn Khương - Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Bổn cho biết: Xã Lộc Bổn có tất cả 8 thôn với 2.700 hộ dân, trong số đó các thôn Hòa Mỹ, Thuận Hóa, An Bình, Hòa Vang là có số công dân xuất ngoại sang Lào làm ăn nhiều nhất.
Hiện tại, toàn xã có hơn 3.000 người trong độ tuổi lao động và chưa đến tuổi lao động dắt díu nhau sang Lào kiếm sống, chiếm 2/3 số lao động hiện nay của xã. Ở xã Lộc Sơn lân cận, số người sang Lào làm ăn sinh sống cũng đã lên con số trên 1.000 người.
Ông Nguyễn Hữu Dũng - Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Sơn nói rằng: Việc có nhiều người dân địa phương sang đất bạn làm ăn, trên thực tế đã mang lại một nguồn thu rất đáng kể cho ngân sách địa phương, đời sống của hàng nghìn người dân đã được cải thiện tốt. Tuy nhiên, một khi đời sống đã được phát triển về mặt vật chất thì kéo theo nó là rất nhiều nguy cơ khó lường về vấn đề xã hội…
Không cần phải lật giở bất cứ một loại tài liệu lưu trữ nào, ông Khương cũng có thể ngồi nói vanh vách về những trường hợp người trong xã ông bị bắt về hành vi buôn bán ma túy và bị nhiễm HIV/AIDS trong thời gian đi làm ăn sinh sống ở Lào. Năm 1995, anh Nguyễn Phong Đ. người ở thôn Thuận Hóa từ Lào trở về quê trong tình trạng sức khỏe vô cùng tiều tụy.
Người nhà đã đưa anh Đ. đến khám bệnh tại Bệnh viện Trung ương Huế và nhận được kết quả là anh Đ. dương tính với HIV. Sau một thời gian ngắn được chỉ định điều trị tại gia, sức khỏe của Đ ngày một thêm suy kiệt, nhiều vết lở loét xuất hiện rồi Đ. đã qua đời. Sau khi lo chuyện hậu sự cho Đ. xong, người thân trong gia đình cùng chính quyền địa phương đã động viên chị Võ Thị Hồng Ph. (vợ của Đ.) đến Trung tâm Y học dự phòng của tỉnh Thừa Thiên - Huế để xét nghiệm và kết quả là chị Ph cũng đã bị nhiễm HIV.
Chị Ph. kể cho chúng tôi nghe về những khổ đau mà chị sớm phải nếm trải trong cuộc đời: "Bọn em cưới nhau được chừng 2 tháng thì anh Đ. theo bạn qua Lào làm thợ xây dựng. Qua bên đó kiếm tiền dễ dàng hơn bên mình, tuổi trẻ, ham vui, nhậu nhẹt xong là tìm đến gái mại dâm để mua vui cho đỡ buồn trong những lúc xa vợ… thế là nhiễm bệnh, ốm đau kéo dài nên phải về quê để có người chăm sóc”.
Chia tay Ph., chúng tôi lại tiếp tục rảo bước trên con đường làng vừa được bê tông hóa để tìm đến một mảnh đời cay đắng khác cũng đang sinh sống tại thôn Thuận Hóa. Dương Thị L. năm nay vừa bước qua tuổi 17 nhưng đã bị nhiễm HIV từ mấy năm qua. Gia đình L rất nghèo nên từ nhiều năm trước, cha mẹ L. cũng theo người làng dắt hai đứa con sang tỉnh Salavan để lập nghiệp.
L. được một người gốc Sài Gòn cũng là chỗ quen biết với cha mẹ L. nhận về làm con nuôi. Sau này, chính người đã nhận L. về nuôi dưỡng ấy đã giở trò đồi bại để cướp đi đời con gái của L. Hay tin, cha mẹ L. đã đến đòi lại con, nhưng chỉ một năm sau đó thì người đàn ông tội lỗi kia đã trút hơi thở cuối cùng nơi đất khách quê người vì bệnh AIDS. L. về quê sống với người anh ruột để tiện việc điều trị bệnh lâu dài…
Ông Nguyễn Khắc Hữu - Trưởng Công an xã Lộc Bổn cho biết thêm: Việc hàng nghìn người sang Lào làm ăn đã làm đổi thay nhanh chóng đời sống của người dân ở đây. Lượng kiều hối đáng kể được đưa về quê hằng năm đã giúp người dân địa phương xây hàng loạt ngôi nhà lầu khang trang với tiện nghi đủ đầy.
Đường làng ngõ xóm được bê tông hóa phẳng lì. Chuyện người dân các xã này mua được những chiếc xe máy đời mới bây giờ là phổ biến, riêng xe hơi thì làng đã có hàng chục chiếc loại đắt tiền. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển là sự cô quạnh của làng quê, bởi chỉ còn lại người già và trẻ nhỏ và đáng lo ngại hơn là những tệ nạn xã hội, dịch bệnh HIV/AIDS do những người lao động từ nước ngoài trở về đem theo
