Năm 2011, toàn huyện có 432 cặp vợ chồng sinh con thứ ba trở lên. Riêng từ đầu năm đến nay toàn huyện có hơn 250 cặp vợ chồng sinh con thứ 3 trở lên và là địa phương có tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên cao nhất tỉnh.
Mặc dù được nhà nước xây tặng nhà tình thương, tạo điều kiện cho vay vốn ưu đãi để làm ăn, nhưng đến nay hộ chị Thị Mêm ở thôn Phu Măng II, xã Long Hà vẫn thuộc diện nghèo. Nguyên nhân do vợ chồng chị không có nghề nghiệp ổn định, nguồn sống chủ yếu dựa vào làm thuê cuốc mướn theo thời vụ, ai thuê gì làm nấy. Chị Mêm thừa nhận, vì không thực hiện sinh đẻ có kế hoạch, sinh tới 3 con nên gia đình chị vẫn “bị” nghèo khó. Nghèo khó đã rõ nhưng khi hỏi còn sinh nữa không thì chị Mêm xòe tay phủ mặt, tỏ vẻ e thẹn, không dám trả lời.
Tương tự, mới chừng 30 tuổi nhưng chị Vũ Thị Hoài ở thôn Đức Lập, xã Phú Nghĩa đã có 3 con, trong đó đứa út chưa đầy một tuổi. Dù nhiều lần được cán bộ dân số xã, ấp tuyên truyền, tư vấn các biện pháp tránh thai nhưng chị Hoài đều không áp dụng. Lý do chị đưa ra đơn giản chỉ là có nhiều con cho vui cửa vui nhà. Do hoàn cảnh kinh tế gia đình quá nghèo nên việc học hành của 2 con lớn của chị Hoài có nguy cơ phải bỏ ngang giữa chừng.
Bù Gia Mập là huyện nghèo vùng sâu, vùng xa của tỉnh Bình Phước, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 22% trong tổng số trên 163.000 dân. Theo ghi nhận của chúng tôi, dù thời gian qua Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, ưu tiên cho huyện nhưng tỷ lệ hộ nghèo ở địa phương này vẫn còn cao do ý thức thực hiện kế hoạch hóa gia đình thấp. Cụ thể trong tổng số hộ nghèo (chiếm 10,68% tổng số dân) của huyện, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 65%. Nhiều cặp vợ chồng sinh 3, 4 con, thậm chí 5, 6 con hiện còn phổ biến. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, đời sống của chính người dân mà còn gây áp lực đối với việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Theo Ban Dân tộc tỉnh Bình Phước, nguyên nhân của tình trạng sinh con thứ 3 do các hộ dân còn quan niệm “trời sinh voi, sinh cỏ”, đông con cháu cho vui cửa vui nhà, đặc biệt để có nguồn lực lao động nông nghiệp. Bên cạnh đó, chế độ đãi ngộ, mức phụ cấp quá thấp đối với lực lượng cộng tác viên dân số kế hoạch hóa gia đình ở cơ sở. Ngoài ra đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số là người đồng bào dân tộc thiểu số ít nên xảy ra tình trạng bất đồng về ngôn ngữ, ảnh hưởng đến quá trình tuyên truyền các chính sách dân số.
Để khắc phục tình trạng sinh con thứ 3 đề nghị các cấp chính quyền huyện Bù Gia Mập trước mắt cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện tốt các biện pháp tránh thai hiện đại, không sinh con thứ 3 trở lên. Về lâu dài, cần có những biện pháp cụ thể, thiết thực, phù hợp tạo sự chuyển biến tích cực, sao cho người dân nhận thức đẻ dày, đẻ đông sẽ ảnh hưởng đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới của địa phương và là nguyên nhân chính dẫn đến đói nghèo
