Là người gắn bó đời “binh nghiệp” của mình với các bản làng vùng cao Hà Giang hàng chục năm nay, Trung tá Dương Thanh Bình, Trưởng Công an huyện Đồng Văn (Hà Giang) không giấu được sự lo lắng khi vấn nạn tự tử vì những nguyên nhân hết sức giản đơn trong cuộc sống của một bộ phận bà con dân tộc cư trú trên địa bàn. Mang đặc điểm là huyện vùng cao, nơi địa đầu Tổ quốc, Đồng Văn được biết đến với địa bàn gồm 19 xã, thị trấn, có đường biên kéo dài, thành phần dân tộc đa dạng.
Trong đó người Mông chiếm trên 90% dân số. Những năm qua, dù đã được các cấp chính quyền đặc biệt quan tâm, các bản làng nơi huyện vùng cao Đồng Văn đã có những đổi thay đáng kể, tuy nhiên, do trình độ học vấn, sự nhận thức của một bộ phận bà con còn hạn chế, nên hiện tượng tìm đến lá ngón để giải quyết sự bế tắc vẫn diễn ra nhức nhối.
Thống kê của Công an huyện Đồng Văn cho thấy, chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2013, đã có tới 27 vụ tai, tệ nạn xảy ra. Trong đó, có 6 vụ tự tử, làm chết 6 người. Và nguyên nhân dẫn đến các vụ việc đau lòng trên không gì khác chính là do những mâu thuẫn hết sức đơn giản mà chỉ cần bản thân người trong cuộc biết kiềm chế, không suy nghĩ lung tung, hành động nông cạn, sự việc đau lòng chắc chắn sẽ không xảy ra.
Dễ thấy trên địa bàn các huyện vùng cao, giáp ranh biên giới trên địa bàn tỉnh Hà Giang thời gian qua, số vụ tự tử vì những nguyên nhân phát sinh trong cuộc sống thường nhật vẫn diễn ra khá phức tạp. Địa hình hiểm trở, trình độ học vấn, kiến thức pháp luật của một số bà con là người dân tộc thiểu số còn hạn chế. Đây chính là lý do khiến một số người dân chỉ cần gặp xung đột, mâu thuẫn trong sinh hoạt, không được khuyên can kịp thời đã tìm đến cái chết để giải thoát.
Thiếu tá Nông Hoàng Cùng, Đội trưởng Đội CSĐT tội phạm về TTXH, Công an huyện Đồng Văn, chưa hết lo ngại khi nhắc lại vụ việc xảy ra cách đây không lâu trên địa bàn xã Phố Bảng (huyện Đồng Văn). Mà nguyên nhân hết sức đơn giản và chỉ cần người vợ cư xử khéo léo hơn, còn người chồng biết kiềm chế, không tự ái cao thì chắc chắn câu chuyện buồn này đã không xảy ra. Trước đó, trong lúc đang ở trong nhà, chỉ vì thoáng nghe thấy người vợ cằn nhằn: “sao không lấy đủ xà phòng để giặt quần áo”, người chồng đã tự ái và tìm đến thuốc sâu để quyên sinh.
Thực tế cho thấy, dẫu bắt nguồn từ những nguyên nhân khác nhau, song tất cả các vụ tự tử đều có một đặc điểm chung đó là sự nhận thức của nhiều bà con còn hạn chế. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền chưa được đẩy mạnh tới các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Trung tá Dương Thanh Bình, Trưởng Công an huyện Đồng Văn (Hà Giang) cho hay, công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức pháp luật tới bà con vùng sâu, vùng xa thời gian qua vẫn chưa đạt được hiệu quả cao.
Bởi có những điểm bản, từ trung tâm huyện phải đi mất cả ngày đường, thế nên, bên cạnh lực lượng Công an, chính quyền sở tại – là nơi trực tiếp quản lý dân cư cần phối hợp với các ngành chức năng hữu quan đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền. Việc lồng ghép kiến thức pháp luật, những lời khuyên giải bà con về điều nên làm, điều không nên làm khi gặp phải mâu thuẫn trong cuộc sống vào các buổi giao lưu văn hóa, văn nghệ, chiếu phim tại các thôn, bản là điều cần phải được triển khai sâu rộng hơn nữa.
Cũng theo lãnh đạo Công an huyện Đồng Văn, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật để ngăn chặn vấn nạn tự tử nhất thiết phải được triển khai ngay ở các phiên chợ vùng cao. Lẽ vì, đã là huyện vùng cao thì phiên chợ (một tuần một phiên) thường là điểm “hút” đông người dân từ các bản làng xa xôi lui tới họp chợ, giao thương hơn cả. Và rồi, ở các phiên chợ, một khi công tác tuyên truyền được đẩy mạnh (thông qua pa-nô, áp phích, hệ thống loa đài phát thanh…), lượng bà con hiểu thêm về hệ lụy do cách ứng xử thiếu văn hóa, thiếu kiềm chế trong cuộc sống chắc chắn sẽ gia tăng đáng kể. Vấn nạn tự tử, tìm đến lá ngón để quyên sinh sẽ không còn… đất sống như hiện nay
