23h. Cả thành phố đã yên giấc. Điện thoại của Thảo bất ngờ đổ chuông. Đầu bên kia, giọng nam thanh niên khe khẽ: "Em buồn quá, muốn tâm sự với chị một lúc được không?". Câu chuyện của người thanh niên vừa trở về sau cánh cổng trại giam với cô tư vấn viên của Trung tâm tư vấn pháp luật tái hòa nhập cộng đồng (trực thuộc Trung ương Hội Luật gia Việt
Những câu chuyện cảm động
Chị Nguyễn Phương Thảo, tư vấn viên của Trung tâm tư vấn tái hòa nhập cộng đồng (gọi tắt là Trung tâm) kể, dù thời gian hoạt động của Trung tâm chưa lâu nhưng đã có những trường hợp coi Trung tâm như một chỗ dựa tinh thần để chia sẻ buồn vui và những thắc mắc sau khi trở về từ cánh cổng trại giam.
Đêm, chị Thảo nhận được cuộc điện thoại của Trần Thanh Tùng. Anh là một trong nhiều người mới mãn hạn tù trở về ở huyện Đan Phượng, Hà Nội được các cán bộ của Trung tâm tiếp cận giúp đỡ tái hòa nhập cộng đồng. Tùng hỏi: "Một người bạn của em đi dự đám cưới đánh nhau gây thương tích. Nếu thương tích nặng thì bạn em sẽ bị xử lý như thế nào?...".
Lần khác, ngoài những câu hỏi về quy định của pháp luật, Tùng còn tâm sự câu chuyện cuộc đời mình, về những khó khăn mà anh phải đương đầu trong cuộc sống sau một thời gian sống trong trại giam. Bên cạnh anh có các tư vấn viên sẵn sàng sẻ chia và còn giúp đỡ chi phí để anh theo học nghề cắt tóc còn đang dang dở trước đây. Các cán bộ Trung tâm đã luôn đồng hành cùng Tùng trong quá trình học nghề tại thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng.
Ngoài việc cung cấp chi phí học nghề, Trung tâm còn phối hợp với Công an huyện, Công an thị trấn Phùng và Công an xã Thọ An để giúp đỡ anh yên tâm học nghề. Trung tâm đã cử một tư vấn viên trực tiếp về gia đình anh Tùng, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của Tùng và gia đình. Người mẹ của anh Tùng đã coi các cán bộ Trung tâm như người thân cùng tìm hướng đưa con trai trở về cuộc sống bình thường.
Không giống như Tùng được hỗ trợ chi phí học nghề, nhưng anh Lê Mạnh Hoan ở huyện Đan Phượng, Hà Nội lại coi Trung tâm như chỗ dựa tinh thần trong cuộc sống. Ngay khi vừa mãn hạn tù trở về, việc hòa nhập cuộc sống còn gặp nhiều khó khăn, anh đã được các cán bộ Trung tâm tiếp cận, tư vấn và định hướng việc làm. Công việc hiện nay của Hoan là lái xe taxi cho một hãng taxi lớn ở Hà Nội. Mỗi khi có người cần đi xe, các cán bộ Trung tâm lại gọi Hoan. Bất kể ngày, đêm, anh đều có thể gọi điện gặp chị Thanh, Giám đốc Trung tâm. Anh gọi "cô", xưng "con" với chị Thanh với tình cảm chân thành.
Có lần, anh lái xe vi phạm Luật Giao thông, xe bị tạm giữ 15 ngày. Thời gian đó lại đúng vào dịp Tết, Hoan buồn vì không được đi làm, anh cũng gọi điện đến Trung tâm: "Con buồn quá, xin tâm sự với cô". Chị Thanh lắng nghe rồi động viên Hoan kiên trì chờ đợi, vượt qua thời điểm này để tiếp tục công việc, tránh "nhàn cư vi bất thiện" rồi mắc lại con đường cũ.
Những lời tâm sự của cán bộ có nghề ấy đã thấm vào suy nghĩ của người thanh niên vốn mang mặc cảm khi hòa nhập với cộng đồng. Nhờ có sự chia sẻ, động viên ấy, Hoan vững tin hơn trong cuộc sống. Anh cũng đã tạo được cảm tình và sự tin tưởng đối với các cán bộ Trung tâm. Sáng 13/5, tôi gọi điện cho Hoan khi anh đang chở khách. Hàng ngày, anh đã bị cuốn vào công việc bận rộn với sự tự tin bởi bên anh luôn có các cán bộ tư vấn pháp lý đồng hành.
Ý tưởng vì cộng đồng
Thạc sỹ Lê Thị Kim Thanh, Phó tổng Thư ký Hội Luật gia Việt Nam, Giám đốc Trung tâm nói về ý tưởng khi thành lập Trung tâm rằng, trong một đợt trao đổi kinh nghiệm với Hiệp hội Luật sư Thụy Điển, đoàn công tác đã đi thăm trại giam và gặp một mô hình tổ chức của các cựu phạm nhân Thụy Điển. Họ giúp đỡ các phạm nhân sắp ra trại, tư vấn pháp luật, tìm việc làm cho người mãn hạn tù… Từ mô hình hoạt động hiệu quả ấy, Trung ương Hội Luật gia Việt Nam đã có sáng kiến thành lập một trung tâm với mục đích cùng đồng hành, chia sẻ, giúp con đường trở về cuộc sống đời thường của người mãn hạn tù bớt trắc trở hơn.
Trung tâm Tư vấn pháp luật tái hòa nhập cộng đồng có quyết định thành lập từ tháng 11/2011, nhưng từ tháng 4/2009, Hội Luật gia Việt Nam đã phối hợp với Ban Giám thị các trại giam, trại tạm giam tại 13 tỉnh, thành triển khai thí điểm hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý lưu động cho những người đang chấp hành án phạt tù này.
Ngay từ những buổi đầu thành lập, Trung tâm đã tổ chức nhiều chuyến thăm và gặp gỡ 375 phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù tại các trại giam, trại tạm giam như Thanh Xuân, Bình Sơn, Ninh Khánh, Thái Bình, Hòa Bình để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của họ và hướng dẫn họ đến Trung tâm để được giúp đỡ sau khi trở về cộng đồng. Trong các buổi gặp gỡ đó, phạm nhân được bày tỏ tâm tư, nguyện vọng về nhu cầu tư vấn pháp luật và việc làm. Hoàn cảnh gia đình, vấn đề khó khăn trong đăng ký lại hộ khẩu, chứng minh thư, tìm việc, học nghề, nhu cầu hỗ trợ pháp luật… được các phạm nhân ghi rõ trong từng lá phiếu. Đây là cơ sở để Trung tâm tiếp nhận thông tin và trực tiếp giúp đỡ từng người sau khi mãn hạn tù.
Trung tâm đã gặp gỡ trực tiếp 25 người đã chấp hành xong án phạt tù ở Đan Phượng (Hà Nội), Điện Biên, Quảng Nam, Quảng Ngãi… để tư vấn pháp luật, hỗ trợ học nghề cho họ. Điển hình ở Quảng Nam như anh Phạm Minh Khương, 22 tuổi; Võ Văn An, 26 tuổi, trú tại phường An Phú, thành phố Tam Kỳ được hỗ trợ học nghề lái xe; anh Châu Ngọc Mười, 19 tuổi ở phường An Phú được hỗ trợ học sửa chữa xe máy… Trung tâm đã nộp tiền cho các cơ sở đào tạo, làm hợp đồng cam kết với cơ sở đào tạo và với chính người được giúp đỡ để việc hỗ trợ có hiệu quả.
Bà Lê Thị Kim Thanh cho biết, mặc dù vẫn đang gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động trợ giúp phát luật miễn phí cho người mãn hạn tù, nhưng Trung tâm đã nhận được sự giúp đỡ của tổ chức SIDA (Thụy Điển), tổ chức XCON Stockholm và một số doanh nhân thành đạt sau khi mãn hạn tù trở về. Hàng ngày, các tư vấn viên của Trung tâm vẫn kiên trì tìm đến địa chỉ từng con người vừa mãn hạn tù trở về, cùng sự giúp sức của cơ quan Công an địa phương, tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng, là cầu nối thiết thực để người chấp hành xong án phạt tù tiếp cận sự trợ giúp của cộng đồng xã hội
