Trong khi Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) tỏ ra rất quyết liệt triển khai các biện pháp kiểm soát tải trọng nhằm chống quá tải đường bộ thì một vấn đề vướng mắc khác đã nảy sinh cho tới nay vẫn chưa tháo gỡ được. Đó là quy định xử lý quá tải đầu trục đối với sơmi-rơmoóc, loại phương tiện "ăn theo" nhưng là nguyên nhân chính dẫn đến quá tải. Nếu không ngã ngũ, rất có thể chủ trương trên của Bộ GTVT sẽ khó đi đến đích, bởi 90% tổng lượng hàng hoá từ cảng Hải Phòng đi các địa phương và ngược lại được vận chuyển bằng đường bộ thông qua loại phương tiện siêu trường, siêu trọng này.
Hoán cải mất thời gian, tốn kém
Có một thực tế diễn ra hằng ngày, vận chuyển hàng hoá bằng phương thức container là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, từ lâu nay, do chưa siết chặt công tác quản lý, thị trường vận tải hàng hoá cả nước nói chung và Hải Phòng nói riêng tồn tại loại sơmi-rơ moóc không giống ai. Chúng gồm loại 2 và 3 đầu trục nhưng đều bố trí kết cấu dồn đầu trục về phía sau. Nếu nhìn bằng cảm quan, dù có tải hay không có tải thì đầu trục phía sau luôn thấp hơn phía trước. Chính vì điều này mà khi xếp hàng lên, đa số trọng tải sẽ dồn hết vào đầu trục cuối. Đây là nguyên nhân gây ra tranh cãi giữa lực lượng chức năng và các doanh nghiệp (DN) thậm chí giữa Hiệp hội Vận tải hàng hoá đường bộ Hải Phòng (VTHHĐBHP) với Bộ GTVT.
Đại diện Hiệp hội VTHHĐBHP cho biết, trước những kiến nghị của DN, Bộ trưởng Bộ GTVT đã ban hành Văn bản 8034/BGTVT-VT về tạm thời chưa xử phạt vi phạm hành chính đối với các trường hợp quá tải trọng trục xe, quá tải trọng thiết kế phương tiện dưới 10%. Đồng thời, Bộ cũng có Văn bản số 8359/BGTVT-VT cho phép điều chỉnh vị trí chốt kéo và vị trí cụm trục của tất cả các loại sơmi-rơ moóc (cả nước có trên 7.015 chiếc, trong đó Hải Phòng có hơn 2.000 chiếc) để nâng tải trọng đối với sơmi -rơmoóc 2 trục là 33 tấn và 3 trục là 38 tấn. Thời hạn để hoàn tất việc dịch chuyển đầu trục về đúng vị trí quy định của Cục Đăng kiểm Việt Nam là 31/12/2014. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện văn bản này đã phát sinh một số vấn đề: Chi phí hoán cải quá tốn kém, khoảng 20 triệu đồng/sơmi-rơ moóc và thời gian hoán cải mất từ 5-7 ngày. Trong khi đó, cả thành phố Hải Phòng mới chỉ có 4 cơ sở được cấp phép gia công hoán cải rơmoóc, do vậy, các DN phải chi ra khoản tiền trên dưới 400 tỷ đồng để hoán cải toàn bộ hơn 2.000 chiếc sơmi-rơ moóc trước thời hạn chót 31/12 là nhiệm vụ bất khả thi.
Trong các văn bản kiến nghị mới đây gửi Bộ GTVT, Hiệp hội cũng đã chỉ ra những quy định bất hợp lý, thiếu thực tế, đồng thời kiến nghị bãi bỏ các quy định đó. Chẳng hạn: Chính việc quy định tải trọng đầu trục dẫn đến sức kéo của xe đầu kéo cho phép tham gia giao thông thấp so với sức kéo thiết kế của nhà sản xuất; Chu kỳ kiểm định của sơmi-rơ moóc có niên hạn sử dụng 20 năm nhưng quy định 3 tháng kiểm tra một lần là quá gấp. Bộ cũng đã cử đoàn công tác đến Hải Phòng làm việc xung quanh các đề xuất, kiến nghị của Hiệp hội VTHHĐNHP, tuy nhiên, theo ông Lê Văn Tiến, Chủ tịch Hiệp hội thì đoàn công tác này vẫn chưa đưa ra giải pháp nào tháo gỡ vướng mắc mà chỉ là tổng hợp để... "xin ý kiến".
Hệ lụy từ việc cho quá tải đầu trục
Làm việc với Báo CAND về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Hiếu, Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở GTVT Hải Phòng) cho rằng yêu cầu và kiến nghị của Hiệp hội VTHHĐBHP về việc giữ nguyên hiện trạng sơmi nhưng cho quá tải 10% và không xử phạt quá tải đầu trục là đòi hỏi không hợp lý. Bởi trước khi có các văn bản nói trên, Hiệp hội cũng đã cam kết chịu trách nhiệm nhắc nhở các hội viên đưa sơmi-rơ moóc đi đến các công xưởng để hoán cải dịch chuyển đầu trục và chốt kéo theo đúng quy định của Cục Đăng kiểm Việt Nam. Ông Hiếu cũng cho biết, chính việc quá tải đầu trục khiến trọng lượng toàn bộ đầu kéo và sơmi-rơ moóc dồn hết về phía sau gây quá tải cục bộ ngay tại đầu trục. Sở dĩ các DN có xe muốn giữ nguyên hiện trạng trọng tải dồn phía sau chứ không dàn đều là ít hư hại mâm kéo của xe đầu kéo, điều khiển xe rất nhẹ do trọng tải dồn hết ra phía sau. Nhưng đây cũng chính là nguyên nhân quá tải cục bộ ở đầu trục gây hư hỏng cầu đường. Đường thành rãnh, thành luồng, thành hào, thành ruộng bậc thang cũng do hiện tượng này.
Ông Hiếu còn cho biết thêm, tất cả trên 2.000 chiếc sơmi-rơ moóc tại Hải Phòng và 7.000 chiếc trong cả nước sai thiết kế đầu trục đều có chung một xuất xứ là "Made in China". Đáng nói hơn, khi đoàn công tác của Hội Khoa học cầu đường Việt Nam có chuyến khảo sát tại các nhà máy sản xuất ra loại sơmi-rơ moóc này ở miền Đông Trung Quốc mới biết rằng, kết cấu đầu trục dồn ra phía sau là sản xuất theo yêu cầu của các DN Việt Nam đặt hàng. Còn tại Trung Quốc, loại này không được phép lưu hành.
Về quan điểm chuyên môn, khi tiếp nhận các đơn kiến nghị của Hiệp hội, Sở GTVT Hải Phòng, Bộ GTVT cũng đã cân nhắc rất nhiều, thông cảm, gỡ khó cho DN nhưng cần phải đúng với quy định, tiêu chuẩn khác. Trong trường hợp này, cần phải đối chiếu với tiêu chuẩn, quy định chịu tải về cầu và đường bộ. Vì vậy, nếu chấp nhận đề xuất giữ nguyên vị trí đầu trục như thực tế hiện nay tức là chính thức cho phép xe quá tải đầu trục tàn phá cầu đường.
Và như vậy, không thể gọi việc quá tải đầu trục là một vướng mắc. Đó là sự bất tuân pháp luật, là sự vi phạm các quy định về đăng kiểm phương tiện cơ giới đường bộ. Hướng mở thì Bộ GTVT đã mở rồi, cho phép quá tải 10% đầu trục, 10% trọng tải toàn bộ với điều kiện phải dịch chuyển đầu trục, chốt kéo để dàn tải đều trên cùng một chiếc sơmi-rơ moóc. Cách tháo gỡ là các DN cần phải thực hiện cam kết trước đó của mình là đưa xe đi hoán cải. Có điều, Hải Phòng mới chỉ có 4 cơ sở gia công hoán cải đủ điều kiện thì lộ trình chót vào ngày 31/12 là không thể hoàn thành. Đề nghị Bộ GTVT giãn giờ "G" đồng thời ngay từ bây giờ phải siết chặt quy định về nhập khẩu sơmi-rơ moóc. Nhất định cho mở tờ khai hải quan, không cấp đăng kiểm đối với loại sơmi-rơ moóc có kết cấu đầu trục, chốt kéo sai với bộ tiêu chuẩn của Cục Đăng kiểm Việt Nam.
Trong thực hiện kiểm soát tải trọng, có những việc khó khăn hơn nhiều, như kiểm soát trọng tải ngay từ nguồn (các cảng, bến, kho) nhưng vẫn làm được và đang dần đi vào nền nếp, Hiệp hội VTHHĐB cũng cần chia sẻ, chung tay tháo gỡ vướng mắc bằng cách chấp hành chủ trương, đường lối, quy định Nhà nước trên lĩnh vực giao thông
