Chiến tích sân bay Libi trong lòng hồ Kẻ Gỗ

Hồ Kẻ Gỗ từ trước đến nay được biết đến là công trình đại thủy nông lớn nhất miền Bắc Trung bộ. Ít ai biết rằng, nằm sâu dưới 345 triệu m3 nước là địa danh lịch sử bi hùng với hàng trăm liệt sĩ ngã xuống trong quá trình xây dựng tuyến đường chiến lược 22 và sân bay dã chiến Libi. Sau nhiều năm gần như bị “quên lãng”, chứng tích chiến tranh này đang dần được phục dựng.

Hồ Kẻ Gỗ nằm trên địa bàn xã Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh), từ trước đến nay được biết đến là công trình đại thủy nông lớn nhất Bắc Trung bộ, được phát lệnh khởi công vào năm 1976 và hoàn thành sau đó chỉ 3 năm thay vì 6 năm như dự kiến.

Công trình này cũng được biết đến nhiều hơn sau khi cố nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đưa vào bài hát “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ”, thể hiện được sự khát khao, mong muốn cháy bỏng của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh (cũ) trong quá trình xây dựng quê hương, đất nước sau ngày thống nhất non sông.

Chứng tích chiến tranh trong lòng hồ Kẻ Gỗ

Để có được công trình thủy nông Kẻ Gỗ, trước đó gần 20 năm, vào ngày 16/5/1957, Bác Hồ về thăm quân và dân tỉnh Hà Tĩnh. Tại buổi nói chuyện với Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà, Bác có nói một câu: “Hà Tĩnh phải lục hồ sơ Kẻ Gỗ và nghiên cứu trước đi để khi có thời cơ là xây dựng”.

19 năm sau lời dặn dò ấy, ngay khi tiến hành sáp nhập hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thành Nghệ Tĩnh, đại công trình thủy nông Hồ Kẻ Gỗ đã được phát lệnh khởi công. Trong suốt thời gian 3 năm, trên công trường luôn duy trì khoảng 6 vạn người gồm dân công, TNXP, công nhân đến từ 28 huyện, thị trong tỉnh Nghệ Tĩnh và có cả sự tăng cường bổ sung nhân lực, máy móc từ Trung ương để sớm hoàn thành công trình trọng điểm quốc gia.

ho-kego2.jpg -1
Vẻ đẹp thơ mộng của hồ Kẻ Gỗ hôm nay. 

Ông Nguyễn Phi Công (SN 1964), Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ kể lại, hồ Kẻ Gỗ gắn liền với tuyến đường chiến lược 22 được Bộ GTVT xây dựng cuối năm 1966 để chi viện chiến trường miền Nam và sân bay dã chiến Libi. Trong đó, tuyến đường 22 có chiều dài 65km, xuất phát từ ngã ba Thình Thình tại xã Nam Điền, huyện Thạch Hà đi vòng qua vùng hồ Kẻ Gỗ, chạy qua nhiều xã thuộc huyện Kỳ Anh rồi kết thúc tại huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Lực lượng tham gia mở đường 22 gồm 4 đội TNXP với khoảng hơn 6.000 người. Đến đầu năm 1971, tuyến đường chiến lược 22 hoàn thành.

Trong quá trình mở đường, Bộ Quốc phòng đã chọn vùng Đá Bạc để xây dựng công trình quốc phòng 723, hay còn có tên gọi khác là sân bay dã chiến Libi - tên đặt theo một khe suối ở làng Đá Bạc. Công trình được khởi công vào ngày 30/9/1972 với sự tham gia của 92 công nhân kiến trúc và 36 công nhân Xí nghiệp gạch Cẩm Thành. Hồ Kẻ Gỗ lúc bấy giờ chưa đắp đập, tích nước như bây giờ nên một phần tuyến đường 22 đi qua vùng lòng hồ.

Sân bay dã chiến Libi gắn với tuyến đường 22 được xác định là sân bay gần nhất để miền Bắc chi viện chiến trường miền Nam. Đến đầu năm 1973, sân bay Libi cơ bản hoàn thành nhưng bị không quân Mỹ phát hiện. Đêm ngày 7/1/1973, Mỹ ồ ạt dùng máy bay B52 đánh phá ác liệt nhằm “xoá sổ” sân bay Libi.

Công trình này vốn được thiết kế gồm 2 làn bay, chủ yếu phục vụ máy bay phản lực nhưng chưa kịp xuất kích chuyến nào thì đã bị phá tan tành bởi hàng trăm tấn bom. Không chỉ phá hủy căn cứ quân sự sân bay Libi, loạt bom dội của đế quốc Mỹ còn chôn vùi gần 100 cán bộ, nhân dân đang phá đá, mở đường tại đây. Những người hy sinh được chôn cất tại nghĩa trang trong lòng hồ Kẻ Gỗ và nghĩa trang Đá Bạc, sau này được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ huyện Cẩm Xuyên.

Chuyện người đi tìm lịch sử dưới lòng hồ Kẻ Gỗ

Chiến tích trong lòng hồ Kẻ Gỗ cùng với những liệt sĩ đã hy sinh tại đây, trong một thời gian dài gần như bị “lãng quên”, không có bất cứ sử sách nào ghi lại danh tính. Trong cuốn lịch sử ngành Giao thông Hà Tĩnh cũng chỉ có vẻn vẹn đôi dòng ngắn ngủi về sân bay Libi, về những trận bom ác liệt trên tuyến đường 22 khiến nhiều TNXP, dân công hỏa tuyến và bộ đội hy sinh.

Từ năm 1976, khi công trình đại thủy nông hồ Kẻ Gỗ được phát lệnh khởi công và 3 năm sau, hồ bắt đầu tích nước, mặt trận xưa cũng dần chìm vào lòng hồ. Là nhân chứng sống trong vụ ném bom năm xưa, ông Nguyễn Phi Công luôn đau đáu tâm nguyện trả lại tên cho các liệt sĩ và dựng lại chứng tích chiến tranh của sân bay Libi.

ho-kego1.jpg -0
Khánh thành Đền thờ anh hùng liệt sĩ tại hồ Kẻ Gỗ.

Nhưng cũng phải đến gần 30 năm sau, vào dịp 30/4/2011, từ nguồn hỗ trợ ban đầu của đoàn hành hương ở TP Hồ Chí Minh về thăm Kẻ Gỗ, huyện Cẩm Xuyên mới chung tay vào cuộc, bằng nguồn xã hội hóa xây một ngôi miếu nhỏ nằm sâu trong lòng hồ Kẻ Gỗ. Năm 2014, ngôi miếu này được cấp bằng công nhận di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh.

Câu chuyện về ngôi miếu thờ này đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người, trong đó có cả những nhân chứng sống từng tham gia thi công công trình sân bay Libi. Họ đã tự tìm đến, cung cấp thêm những thước phim tư liệu quý giá. Chắp nối các dữ liệu, sự kiện, thông tin trong suốt 10 năm trời, những người nặng lòng với Kẻ Gỗ đã dần xây dựng được danh sách đầy đủ các liệt sĩ, họ đều là công nhân được điều động vào làm sân bay dã chiến Libi.

Đến nay, đã xác định và tạm lập danh sách 62 liệt sĩ hy sinh nơi vùng hồ Kẻ Gỗ, trong đó có 32 liệt sĩ hy sinh tại sân bay Libi ngày 7/1/1973. Hiện nay, vẫn còn những thông tin có hàng trăm liệt sĩ hy sinh đang nằm lại dưới lòng hồ Kẻ Gỗ nên công cuộc tìm kiếm thông tin các liệt sĩ vẫn chưa dừng lại. Để có được danh sách khắc trên hai tấm bia trong Đền thờ anh hùng liệt sĩ tại hồ Kẻ Gỗ, nhiều nhân chứng sống đã rong ruổi ở các nghĩa trang để dò tìm từng người hy sinh trong trận tập kích, tìm đến tận nhà thân nhân liệt sĩ để xác minh. Có những trường hợp phải mất 4 năm, gặp gỡ qua hàng chục nhân chứng mới xác minh được.

Từ nguồn kinh phí hỗ trợ của Bộ Quốc phòng và các doanh nghiệp, tháng 8/2023, Đền thờ anh hùng liệt sĩ nằm trong lòng hồ Kẻ Gỗ trị giá hơn 10 tỷ đồng đã được khánh thành. Với sự góp sức thầm lặng của những người nặng lòng với chứng tích trong lòng hồ Kẻ Gỗ, lịch sử đang dần được làm rõ để sân bay dã chiến Libi, đường chiến lược 22 không bao giờ bị quên lãng và các liệt sĩ, TNXP, công nhân quốc phòng đã hi sinh trên mặt trận này được đời đời tri ân.

Thiên Thảo

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.